Smilcena Paleologina (bułg.: Смилцена, Smilcena) – nieznana z imienia żona cara bułgarskiego Smilca. Księżniczka bizantyńska i caryca, w latach 1298 – 1299 regentka. Matka cara Iwana IV Smilca.
Caryca Smilcena była córką Konstantyna Angelosa Komnena Dukasa Paleologa i Ireny Komneny Laskariny Branainy. Dokumenty historyczne nie przekazały jej imienia.
Smilec, jej przyszły mąż, był bojarem bułgarskim, który za panowania cara Jerzego I Tertera (1280-1292) zawładnął znacznymi terenami w środkowej Bułgarii (w Średniogórzu i nad dolną Maricą, aż po gród Sliwen). Żonaty z córką cara Konstantyna Ticha, która zmarła około 1292 roku; miał z nią troje dzieci: syna Iwana, który obrał stan zakonny, córkę Teodorę, która została wydana za przebywającego w niewoli tatarskiej nieślubnego syna Stefana Milutina, Urosza, przyszłego króla Serbii Stefana Deczańskiego oraz nieznaną z imienia córkę. Po ucieczce Jerzego I Tertera przed najazdem tatarskim, Smilec został w 1292 roku wyniesiony na tron carski przez stronnictwo protatarskie. Mniej więcej w tym czasie Smilcena wyszła za niego za mąż. Z małżeństwa tego urodził się syn: Iwan. Smilec zmarł w 1298 roku pozostawiając następcę tronu mającego nie więcej niż 6 lat.
1córka Konstantyna Ticha Smilec(panował 1292–1298) 2Smilcena Paleologina 1 1 1 2 Iwanmnich Joasaf Teodora∞ Stefan Deczański NN córka∞ Eltimir Iwan IV Smilec(panował 1298–1299)
Regentka Chcąc zachować prawa syna do korony zagrożone przez opozycję wewnętrzną oraz interwencję tatarską, carowa wdowa przyzwała wygnanego przez męża despotę Eltimira, brata cara Jerzego I Tertera i oddała mu za żonę córkę męża z pierwszego małżeństwa, przyznając mu władzę nad ziemią kryńską w dolinie rzeki Tundży. Starała się też wykorzystując poparcie swego zięcia, syna króla serbskiego Stefana Milutina zawrzeć przymierze z Serbią. Najwyraźniej udało jej się pokonać braci męża, Radosława i Wojsiła, dążących do przejęcia władzy w państwie, którzy ratowali się ucieczką na dwór bizantyński i oddali się na usługi rządu greckiego. Próby zawarcia przymierza z królem serbskim zakończyły się natomiast niepowodzeniem.
Jesienią 1299 roku z rąk chana Złotej Ordy Toktaja zginął chan Nogaj. Jego syn Czaka, na czele wiernych sobie oddziałów, wraz z synem Jerzego I Tertera, Teodorem Swetosławem, będącym zakładnikiem tatarskim, zbiegli w granice Bułgarii. Regenci, carowa wdowa i Eltimir nie byli w stanie stawić im oporu. Teodor Swetosław skłonił bojarów tyrnowskich do obrania Czaki carem.
Iwan IV i jego dwór schronili się w dobrach Eltimira, gdzie przebywali nadal po objęciu władzy w 1300 roku przez bratanka Eltimira, Teodora Swetosława. W 1305 roku matka Iwana prowadziła w Konstantynopolu rozmowy z rządem bizantyńskim z ramienia syna lub Eltimira. Klęska zadana w tym samym roku Eltimirowi przez Teodora Swetosława położyła im jednak kres. Dalsze jej losy są nieznane.
Iwan IV spędził resztę życia na wygnaniu w Bizancjum jako Jan Komnen Dukas Angelos Branas Paleolog. Zmarł jako mnich około 1330 roku.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Paleologowie Kategoria:Bułgarskie władczynie Kategoria:Bułgarscy regenci