Czesław Jacek Centkiewicz (ur. 18 października 1904 w Warszawie, zm. 10 lipca 1996 tamże) – polski pisarz, reportażysta, podróżnik, inżynier elektryk.

thumb|240px|Czesław Centkiewicz podczas mistrzostw Polski w 1925 Życiorys Jego rodzicami byli Stanisław Rudolf Centkiewicz i Stanisława, z domu Bresteczer. Miał starszego brata Rafała i młodszą siostrę Halinę, malarkę. W czasie I wojny światowej z rodziną ewakuowany do Kijowa, w 1916 do Tweru, gdzie ojciec pracował przy budowie kolei transsyberyjskiej. W 1914 wstąpił do III Kijowskiej Drużyny Skautów im. Romualda Traugutta, a po powrocie do Polski w 1918 do XX Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. W 1920 jako żołnierz Armii Ochotniczej brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1924 ukończył Gimnazjum Kazimierza Kulwiecia w Warszawie. Następnie podjął studia wyższe, w latach 1926–1928 w Grenoble, a następnie w Liége, gdzie w 1929 ukończył wydział elektryczny w Institut SuperierTechnique de Liége, otrzymując dyplom inżyniera elektryka. Odbył praktykę w m.in. we francuskich elektrowniach wodnych w Drac-Romanye (Alpy) i Ludyan (Pireneje). W latach 1930–1931 pracował w Polskich Zakładach Radiotechnicznych w Warszawie. Był autorem prac naukowych z zakresu radiometeorologii i elektrotechniki. W latach 1931–1932 pracował w Obserwatorium Aerologicznym Państwowego Instytutu Meteorologicznego w Legionowie oraz w obserwatoriach w Jabłonnie, Gdyni i Helu oraz w Duńskim Instytucie Magnetyzmu Ziemskiego w Kopenhadze. Współpracował wtedy z Janem Grutzmanem oraz Jean Lugeonem. W 1934 pracował u prof. Czesława Białobrzeskiego w Zakładzie Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego. W 1935 został kierownikiem Działu Radio-Meteorologicznego Państwowego Instytutu Meteorologicznego. W latach 1937–1939 pracował w Państwowych Zakładach Tele-Radiotechnicznych nad aparatem radio-geniometrycznym, służącym do sondowania wysokich warstw atmosfery.

Realizował się także jako sportowiec i podróżnik. W młodości uprawiał narciarstwo i lekkoatletykę od 1921 reprezentując Varsovię, zdobył m.in. srebrny medal mistrzostw Polski seniorów 1925 (Warszawa) w biegu przełajowym na dystansie ok. 10 kilometrów. W 1926 brał udział w wyprawie w Alpy, w czasie której poznał swoją przyszłą żonę, Alinę (pobrali się w listopadzie 1939). W latach 1932–1933 był jednym z uczestników pierwszej polskiej wyprawie polarnej na Wyspę Niedźwiedzią w archipelagu Svalbard w ArktyceCzesław Jacek Centkiewicz w Słowniku Biograficznym Ziemi Jeleniogórskiej..

Podczas okupacji niemieckiej pracował w Państwowym Zakładzie Ubezpieczeń Wzajemnych. Po upadku powstania warszawskiego w 1944 został wywieziony i osadzony w niemieckim obozie koncentracyjnym Neuengamme k. Hamburga, a następnie przewieziony na roboty przymusowe do Berlina.

Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do Polski. 1 czerwca 1945 został powołany przez pełnomocnika rządu na stanowisko dyrektora technicznego Zjednoczenia Energetycznego Okręgu Dolnośląskiego w Jeleniej Górze, które sprawował do 1 czerwca 1949. Od 9 listopada 1949 do 15 października 1950 pełnił obowiązki kontrolera Działu Kredytowego Oddziału NBP w Jeleniej Górze. W 1950 przeprowadził się wraz z żoną Aliną do Legionowa, gdzie podjął pracę w Obserwatorium Meteorologicznym PIHM. W drugiej połowie 1955 przenieśli się na Saską Kępę w Warszawie, zamieszkali w domu przy ul. Zakopiańskiej 16.

Od drugiej połowy lat 40. razem z żoną kontynuował wyprawy polarne, które zainspirowały serię wspólnie pisanych opowieści dla dzieci i młodzieży. Centkiewiczowie wzięli udział m.in. w wyprawie badawczej na Antarktydę w latach 1958–1959. Był członkiem Związku Literatów Polskich, pełnił m.in. funkcję jego wiceprezesa. W październiku 1946 został członkiem PPS, od grudnia 1948 należał do PZPR.

Zmarł w Warszawie, pochowany obok żony Aliny w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A3 tuje-2-15)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze. thumb|Nagrobek Aliny i Czesława Centkiewiczów na cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Twórczość Czeluskin (1934) Wyspa mgieł i wichrów (1934) W krainie zorzy polarnej (1936) Znowu na północy (1936) Anaruk, chłopiec z Grenlandii (1937) Biała foka (1938) Loty nad śniegami (1938) W lodach północy (1948)

Wspólnie z Aliną Centkiewicz Odarpi, syn Egigwy (1949) Zdobywcy bieguna północnego (1950) Na podbój Arktyki (1952) W lodach Eisfiordu (1953) Radiostacja zamilkła (1953) Znowu na Wyspie Niedźwiedziej (1954) Arktyka, kraj przyszłości (1954) Niezwykła podróż (1955) Bohaterski szturman (1956) Na białym szlaku (1956) Pułkownik Orvin mylił się (1959) Wyspy mgieł i wichrów (1959) Tajemnice szóstego kontynentu (1960) Opowieści spod bieguna (1960) Kierunek – Antarktyda (1961) Fridtjof, co z ciebie wyrośnie? (1962) Zaczarowana zagroda (1963) Mufti – osiołek Laili (1964) Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei (1964) (Klub Siedmiu Przygód) Czy foka jest biała (1965) Piotr w krainie białych niedźwiedzi (1965) Człowiek, o którego upomniało się morze (1966) Okrutny biegun (1969) Osaczeni wielkim chłodem (1970) Nie prowadziła ich Gwiazda Polarna (1974) Tumbo nigdy nie zazna spokoju (1977) (Klub Siedmiu Przygód)

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (21 lipca 1972) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1984) Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 13 września 1933 „za bezinteresowną pracę obserwatora na Wyspie Niedźwiedziej w ciągu roku polarnego 1932/33”., 25 czerwca 1946 „za zasługi przy zabezpieczeniu, odbudowie i organizacji przemysłu”.) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)Uznanie dla twórców kultury [w:] Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, s. 1–2. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Medal Komisji Edukacji Narodowej Medal im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk Kawaler Orderu Uśmiechu (1970) Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1987)Odznaczenia dla polskich twórców kultury /w/ "Życie Warszawy", nr 230, 2 października 1987, s. 2. Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1965)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 11, 30 czerwca 1965, s. 7. Odznaka ZAiKS-u (1978)

Nagrody

Nagroda Prezesa Rady Ministrów (1955) Nagroda marynistyczna im. Mariusza Zaruskiego (1963) Nagroda I stopnia Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1969) Nagroda „Problemów” (wraz z żoną Aliną) (1963) Dyplom honorowy Związku Pisarzy ZSRR (1976)Radzieckie dyplomy dla polskich pisarzy, "Sztandar Młodych", nr 119, 19 maja 1976, s. 1.

Upamiętnienie W 2004 rondo u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Parkowej w Legionowie nadano imię Aliny i Czesława Centkiewiczów, w 2014 jedna z ulic w Serocku została nazwana imieniem Czesława Centkiewicza. 26 września 2012 otrzymał pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela Miasta Legionowa. Szkoła Podstawowa nr 9 w Bełchatowie nosi imię Aliny i Czesława CentkiewiczówZespół Szkolno-Przedszkolny nr 9 w Bełchatowie. oficjalna strona [dostęp 2022-02-03]. Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 w Wałbrzychu nosi imię Aliny i Czesława Centkiewiczów.

Przypisy

Kategoria:Absolwenci uczelni w Belgii Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej (1944–1948) Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Honorowi obywatele Legionowa Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci Nagrody „Problemów” Kategoria:Lekkoatleci Varsovii Warszawa Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Nagrodzeni Medalem Kalos Kagathos Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Jelenią Górą Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy długodystansowcy Kategoria:Polscy inżynierowie elektrycy Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze podróżnicy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Więźniowie KL Neuengamme Kategoria:Żołnierze Armii Ochotniczej (II Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1996