Australia Zachodnia () – największy stan Australii, jego powierzchnia pokrywa prawie jedną trzecią powierzchni kontynentu australijskiego. Graniczy z Australią Południową i Terytorium Północnym.
Geografia mały|upright=1.5|Australia Zachodnia – sieć drogowa i największe miejscowości
Położenie Stan Australia Zachodnia zajmuje zachodnią część kontynentu australijskiego. Jego wschodnią granicę wyznaczono na 129° długości geograficznej wschodniej, gdzie graniczy z Australią Południową oraz Terytorium Północnym. Od zachodu i północy terytorium stanu jest ograniczone przez wody Oceanu Indyjskiego. Południe stanu, według Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej również graniczy z tym oceanem, natomiast w samej Australii akwen ten określany jest jako Ocean Południowy.
Całkowita powierzchnia Australii Zachodniej wynosi 2 529 875 km², z czego 3.089 km² zajmują przybrzeżne wyspy. Rozciągłość stanu na osi północ-południe wynosi około 2.400 km. Stan posiada najdłuższą linię brzegową wśród wszystkich stanów Australii – 20 781 km. Wschodnia granica stanu ma długość 1.862 km.
Ukształtowanie powierzchni Australia Zachodnia składa się w większości z dwóch archaicznych kratonów: Yilgarn oraz Pilbara. W tym okresie stanowiły one część składową superkontynentu Ur. Istniał on 3 – 3,2 mld lat temu i stanowił jeden z najstarszych superkontynentów na Ziemi.
Jedynymi ruchami górotwórczymi jakie miały miejsce na terenie stanu było wypiętrzenie się Gór Stirlinga (2 – 1,2 mld lat temu) co nastąpiło w wyniku oderwania się kontynentu od Antarktydy. Pozostała część stanu została na przestrzeni milionów lat silnie zniszczona i zerodowana. Większość terenu stanowi więc niski płaskowyż, osiągający średnią wysokość 400 m n.p.m. Wznosi się on nad nadbrzeżnymi równinami, w niektórych miejscach tworząc skarpy (np. Darling Scarp, położony na wschód od Perth). Płaskowyż ten odznacza się słabym zróżnicowaniem krajobrazu oraz brakiem spływu powierzchniowego. mały|Krajobraz regionu Kimberley składa się głównie z sawann, z rzadka porośniętych drzewami Północna, tropikalna część stanu zajęta jest przez rozległy płaskowyż, na który składają się niewysokie łańcuchy górskie, ograniczone od wschodu przez pustynie. Najdalej na północ wysuniętym regionem stanu jest wyżyna Kimberley, tworząca słabo dostępne i niebezpieczne wybrzeże, charakteryzujące się silnymi prądami morskimi oraz wysokimi falami pływowymi sięgającymi nawet 14 metrów wysokości. W głębi pagórkowatego lądu dominującym typem roślinności są skupiska traw, z rzadka porośnięte drzewami (np. baobabem australijskim). Południową część tego regionu zajmuje pasmo Wunaamin Miliwundi Ranges (maksymalnie do 937 m n.p.m.) ograniczone od południa dolinami rzek Fitzroy i Ord.
Wielka Pustynia Piaszczysta jest ograniczona od północy przez region Kimberley i składa się z linearnie ułożonych wydm, które w wyniku ciągłych ruchów nieustannie zmieniają swoje kształty. Ten pustynny region rozciąga się dalej na południe, gdzie znajdują się Pustynia Gibsona oraz największa w Australii Wielka Pustynia Wiktorii.
Północno-zachodnią część stanu zajmuje region Pilbara cechujący się surowym i suchym krajobrazem złożonym ze starych i pofałdowanych skał. Znajdują się tu jedne z najstarszych, znanych człowiekowi skamieniałości – stromatolity, których wiek ocenia się na około 3,5 mld lat. Część tego regionu stanowią Góry Hamersley pocięte licznymi i spektakularnymi wąwozami. Znajduje się tu również najwyższy punkt stanu – Mount Meharry (1.249 m n.p.m.). Na tutejsze wybrzeże składa się natomiast m.in. suchy i zbudowany z wapiennych wzniesień półwysep oddzielony od lądu przez Zatokę Exmouth. Dalej na południe położona jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO Zatoka Rekina.
Kraton Yilgarn zajmuje większą część południowo-zachodniego segmentu stanu i charakteryzuje się lekko pofalowanym krajobrazem, który osiąga wysokość pomiędzy 300 – 600 m n.p.m. Od wschodu jest on ograniczony przez płaską, bezwodną i bezdrzewną równinę Nullarbor stanowiącą niegdyś wapienne dno prehistorycznego morza. Linie brzegową w tym miejscu tworzą spektakularne klify Bunda osiągające wysokość nawet 120 metrów. Na zachód od kratonu leży niewysoka skarpa znana jako Darling Range, która oddziela go od równiny Rzeki Łabędziej, gdzie zlokalizowana jest stolica stanu – Perth. Południowy kraniec stanu jest zajęty przez Góry Stirlinga opadające stromo ku oceanowi. Tutejsze urwiste, granitowe wybrzeża cechują się dużą liczbą małych i piaszczystych zatok. Nieopodal ciągnie się łańcuch niewielkich granitowych wysp i wysepek.
Wybrzeża Australii Zachodniej urozmaicone są przez następujące archipelagi wysp: Recherche, Bonaparte, Buccaneer, Houtman Abrolhos, Montebello oraz pojedyncze wyspy, takie jak Rottnest czy Dirk Hartog.
Wody śródlądowe mały|left|Rzeka Gascoyne, w okolicy miejscowości Carnarvon. Przez większą część roku jej koryto pozostaje całkowicie suche, a woda płynie pod powierzchnią piasków, wykorzystując warstwę wodonośną. mały|Bluff Knoll – najwyższy szczyt gór Stirlinga, osiąga wysokość 1.095 m n.p.m. mały|Wąwóz Kalmina, Park Narodowy Karijini. Spektakularne czerwone klify są typowe dla gór Hamersley. Rzeka Fitzroy, osiągająca długość 624 kilometrów wraz z rzeką Ord (588 km długości) odwadniają najdalej na północ wysunięty region stanu – Kimberley. W 1971 roku otwarto na rzece Ord tamę, która utworzyła zbiornik Argyle – największe sztuczne jezioro stanu i drugie w całej Australii pod względem pojemności. Mniejsze rzeki w tym regionie to Drysdale, Durack, Prince Regent i Isdell.
Region Pilbara odwadniany jest przez następujące rzeki: Ashburton, Fortescue, De Grey, Yule oraz inne, mniejsze. Wypływają one z Gór Hamersley i napełniają się wodą jedynie w okresie cyklonów tropikalnych. We wnętrzu lądu stosunki wodne są typowe dla Outbacku – nieliczne i okresowe cieki wodne uchodzą do słonych jezior (największe z nich to Carnegie, Mackay i Disappointment) licznie rozsianych po całym pustynnym obszarze. Na południe od Pilbary suchy i niegościnny region jest odwadniany przez najdłuższą rzekę Australii Zachodniej – Gascoyne. Osiąga ona długość 865 km. Pozostałe rzeki w tym regionie to Murchison, oraz Sanford.
W południowo-zachodniej części stanu płyną jedyne, całoroczne rzeki. Największe z nich to Rzeka Łabędzia, Blackwood oraz Frankland. Wszystkie one mają swoje źródła w intensywnie użytkowanym rolniczo regionie Wheatbelt, przez co w coraz większym stopniu ulegają silnemu zasoleniu.
Gleby Płaskowyż Kimberley składa się głównie z czerwonoziemów oraz żółtoziemów, w tym głębokich piasków i iłów. Na niektórych obszarach znaleźć można również glinę czy gleby skaliste. Laterytowe piaski i iły to dominujące typy gleby w regionie Pilbara, jak również na pustyniach na wschodzie stanu – tam jednak przeważają ich piaszczyste odmiany. W południowej części Australii Zachodniej natomiast, głównie na nizinie Nullarbor dominują gleby wapienne i skaliste.
Najżyźniejsze obszary Australii Zachodniej leżą w jej południowo-zachodniej części. Tutejsze gleby są silnie zwietrzałe, zawierają w sobie dużo kaolinu, piasku i żwiru. Bardziej w głąb lądu spotkać można gleby skaliste i ilaste. Dużym problemem w tej części stanu jest jednak znacznie wyjałowienie gleb. Pierwotna roślinność tego obszaru została niemal całkowicie zastąpiona przez grunty rolne, przez co praktycznie wszystkie rzeki i strumienie stały się zbyt zasolone dla konsumpcji przez ludzi. Dodatkowo, lokalni rolnicy używają dużych ilości różnych rodzajów soli (głównie chlorku sodu), które dodatkowo wyniszczają miejscowe gleby i wody.
Klimat mały|upright=1.2|Strefy klimatyczne Australii Zachodniej według klasyfikacji klimatów Köppena Klimat Australii Zachodniej można podzielić na dwie wyraźne strefy: na północy dominuje klimat tropikalny, podczas gdy na południu panuje klimat śródziemnomorski. Przez praktycznie połowę roku pogoda znajduje się pod silnym wpływem antycyklonu, produkującego wiatry wiejące ze wschodu na zachód. Podczas miesięcy zimowych antycyklon przenosi się bardziej na północ, powodując słoneczną pogodę i wiatry wschodnie w tej części stanu. Południowa część stanu przez cały rok znajduje się natomiast pod wpływem silnych wiatrów zachodnich (tak zwane ryczące czterdziestki), które przynoszą chłodną, pochmurną i deszczową aurę oraz są przyczyną sztormów u wybrzeży.
Region Kimberley doświadcza wpływu monsunów, powstających w wyniku przesunięcia się antycyklonu na południe w miesiącach letnich. Średnia roczna temperatura na tym obszarze wynosi 27 °C, chociaż w listopadzie często osiągają 37 °C na wybrzeżach i ponad 40 °C w głębi lądu. Pora deszczowa trwa tu od listopada do kwietnia, kiedy cyklony tropikalne przynoszą ze sobą 90% całorocznych opadów, powodując liczne powodzie. Rocznie w południowej części regionu spada około 600 mm deszczu natomiast na północy, w pobliżu miejscowości Kalumburu wskaźnik ten wzrasta do 1.187,5 mm rocznie. W porze suchej, trwającej od maja do października południowe-wschodnie wiatry powodują słoneczne dni i chłodne noce.
Ponad ⅔ stanu zajmują tereny, gdzie dominuje klimat suchy, typowy dla pustyń i półpustyń. Na większej części tego obszaru nie spada więcej niż 300 mm opadów w ciągu roku, w części północnej wskaźnik ten wzrasta do 400 mm, natomiast na nizinie Nullarbor wynosi niecałe 200 mm. Region charakteryzuje się wysokimi temperaturami – od 24 °C na południu do ponad 30 °C w północnej części w styczniu oraz odpowiednio od 9 °C do ponad 18 °C w lipcu. Marble Bar, miejscowość położona w Pilbarze, znana jest jako najgorętsze miejsce w stanie – zdobyła rekord świata, gdyż pomiędzy 31 października 1923 roku a 7 kwietnia 1924 (czyli przez 160 dni) temperatura w tym miejscu nie spadła poniżej 37,8 °C. W Mardie natomiast odnotowano rekordowo wysoką temperaturę 50,5 °C 19 lutego 1998 roku – jest to stanowy rekordhttp://www.bom.gov.au/climate/extreme/records/national.pdf – Temperature and rainfall extremes – Australian Bureau of Meteorology.. W rezerwacie Nuytsland, położonym na nizinie Nullarbor 17 sierpnia 2008 roku zanotowano –7,2 °C, co stanowi najniższy wskaźnik temperatury w Australii Zachodniej.
Południowo-zachodnia część Australii Zachodniej znajduje się strefie klimatu śródziemnomorskiego. W Perth średnia temperatura w styczniu wynosi 24,7 °C, natomiast w lipcu 13 °C. Średnia suma opadów rocznych to 727,5 mm. Miejscowość Pemberton znana jest z najwyższej sumy opadów w stanie – 1.188,7 mm deszczu spada tu w ciągu roku. Wpływ na pogodę na tym obszarze mają również bryzy morskie, znane w Perth jako Fremantle Doctor. Wieje ona w miesiącach letnich, w godzinach popołudniowych i przynosi obniżenie temperatury powietrza. Kolejnym czynnikiem wpływającym na pogodę w regionie południowo-zachodnim jest ciepły prąd morski Leeuwin. Jego obecność pozwala na istnienie wzdłuż zachodnich wybrzeży stanu rafy Ningaloo, będącej jedną z najbardziej na południe wysuniętych raf koralowych na świecie. mały|lewo|Większość cyklonów tropikalnych uderza w północną część stanu, jednak cyklon Alby rozwinął się wzdłuż zachodnich wybrzeży powodując liczne zniszczenia w Perth i okolicach.