Garnizon Koszalin – garnizon wojskowy w Koszalinie. Zajmowany przez wojska armii niemieckiej do 1945 i Wojska Polskiego okresu PRL oraz III Rzeczypospolitej.
Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Koszalin. Obejmuje on (2022) miasto Koszalin oraz powiaty: białogardzki, koszaliński (z wyłączeniem gmin: Mielno, Będzino)Rozporządzenie MON z 10 sierpnia 2022.
Garnizon niemiecki w okresie 1918-1945 Jednostki armii niemieckiej stacjonujące w Koszalinie w latach 1918-1939 Korpus Kadetów (w 1920 przekształcony na szkołę cywilną) 49 pułk piechoty (od początku 1919, rozformowany w lipcu 1920 w związku z demilitaryzacją) 9 pułk Landwehry (na początku 1922 przeniesiony do Kołobrzegu) batalion polowy (utworzony w marcu 1919 z zadaniem ochrony granicy niemiecko-polskiej) III batalion SA (ze składu 9 pułku SA z Kołobrzegu) – od 1932 pułk SS-Standarte-39 – od 15 września 1935 94 pułk piechoty – od 1936 dowództwo 32 Dywizji Piechoty, utworzone w październiku 1936 32 batalion sanitarny ze składu 32 Dywizji Piechoty I dywizjon 32 pułku artylerii 32 Dywizji Piechoty Sąd Wojenny 32 Dywizji Piechoty Komenda Obwodu Wojskowego Wojskowe Biuro Meldunkowe Wojskowa Szkoła Zawodowa Administracji Filia Abwehrstelle-II ze Szczecina
Okres II wojny światowej W lipcu 1939 jednostki 32 Dywizji Piechoty z Koszalina zostały zgrupowane na poligonie artyleryjskim Gross Born (obecnie: Borne Sulinowo). Od 1 września 1939 32 Dywizja Piechoty brała udział w walkach z jednostkami polskiej Armii „Pomorze”. Kampanię wrześniową dywizja zakończyła w Modlinie.
Następnie 32 Dywizja Piechoty została skierowana na front belgijski i francuski. Od czerwca 1941 zmagała się z wojskami Armii Czerwonej na Froncie Leningradzkim. Na przełomie 1942 i 1943 dywizja została okrążona pod Diemiańskiem. Wycofana została następnie do Kurlandii, potem na Wał Pomorski. Po ciężkich walkach skapitulowała przed Armią Czerwoną.
W okresie wojny niemieckie jednostki liniowe zostały stopniowo wycofane z Koszalina. Poza organami administracji wojskowej w Koszalinie pozostała zbrojownia oraz inne jednostki logistyczne. Zimą 1945 do Koszalina skierowano rezerwową dywizję Wehrmachtu „Köslin”. Ten związek taktyczny przedstawiał niewielką wartość bojową. Obronę miasta miał organizować gen. lejtnant Aleksander von Zülow.
Wieczorem 3 marca do miasta wkroczyły pierwsze radzieckie jednostki 3 gwardyjskiego Korpusu Pancernego ze składu 2 Frontu Białoruskiego. Po walkach prowadzonych w nocy i w ciągu następnego dnia – 4 marca Koszalin został zdobyty przez wojska radzieckie.
Dla zabezpieczenia porządku w mieście oraz tymczasowego sprawowania władzy cywilnej została ustanowiona radziecka komendantura wojskowa w budynku przy obecnej ulicy Zwycięstwa 42.
Na początku lipca 1945 w Koszalinie zostały dyslokowane pierwsze polskie jednostki wojskowe – 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii: dowództwo dywizji wraz ze sztabem 3 pułk kawalerii 57 pułk artylerii konnej 4 dywizjon artylerii przeciwlotniczej dwa samodzielne szwadrony
Garnizon Wojska Polskiego od 1945 Jednostki stacjonujące w Koszalinie od 1945 1083 – Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia (09.1955 – 12.1956) – 8 Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (12.1956 – 07.1970); w 1970 wszedł w skład 8 batalionu zaopatrzenia. Numer JW – od 1956
1143 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 07234) 119 Okręgowy Skład Materiałów Budowlanych (119 Okręgowy Skład Budownictwa Wojskowego) Okręgu Wojskowego Pomorze, w październiku 1946 przeniesiony do Bydgoszczy 1223 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 15991) Koszalin, ul. Koszarowa (przemianowana na ul. 4 Marca 1); 88 pułk artylerii przeciwlotniczej (1948-1951), 88 dywizjon artylerii przeciwlotniczej (1952-1967), 83 pułk artylerii przeciwlotniczej (1967-1994), 8 Koszaliński pułk przeciwlotniczy (od 1994)
1471 – Koszalin, ul. 4 Marca; 16 batalion pontonowo-mostowy Wojsk Obrony Wewnętrznej; w 1970 przebazowany do Szczecina, rozformowany w 1979
1528 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 31993) Dowództwo 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii (od 7 lipca 1945 – do listopada 1945 mp. Koszalin, ul. Wojska Polskiego 66) 1622 – Koszalin; 35 Garnizonowy Punkt Zaopatrywania w Sprzęt Czołgowo-Samochodowy (od 1 lipca 1970), przeformowany na 35 Garnizonowy Punkt Zaopatrywania Technicznego 1640 – Koszalin, ul. 4 Marca; 3 pułk przeciwlotniczy im. płk. Włodzimierza Ludwiga (od 2007, przebazowany ze Szczecina) 1836 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 52173) Koszalin, ul. Armii Czerwonej; 12 Brygada Ochrony Pogranicza (1948-1950) 1853 – Koszalin, ul. Armii Czerwonej; 15 Brygada WOP (1950-1957) 1885 – Koszalin, ul. 4 Marca; 8 batalion dowodzenia 8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża; utworzony w 1994 z połączenia 13 batalionu łączności 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej, 64 kompanii przeciwchemicznej 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej oraz 29 kompanii dowodzenia szefa OPL 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej 1908 – Koszalin; 152 batalion Wojsk Ochrony Pogranicza (1950-1957) 2013 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 52213) Koszalin; Oficerska Szkoła Samochodowa (1946-1947) 2117 – Koszalin ul. Koszarowa (4 Marca) – blok nr 35; Ruchomy Warsztat Naprawy Samochodów Nr 3 8 Zmotoryzowanej Dywizji Piechoty/ 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (1949 – 1951) – 3 Ruchomy Warsztat Naprawy Samochodów 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (1951 – 1967) – 8 batalion remontowy (1967 – VII.1981); z dniem 1 sierpnia 1981 batalion przebazowano do Kołobrzegu. 2126 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 53705) 23 samodzielna kompania samochodowa Okręgu Wojskowego Pomorze (stacjonowała w Koszalinie od listopada 1945 – do 1946) 2138 – Koszalin, ul. Armii Czerwonej 93; dowództwo 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej (1951-1963); sformowane na bazie 88 pułku artylerii przeciwlotniczej
2211 – Koszalin; 65 pułk artylerii przeciwlotniczej „mk” 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej; sformowany w 1952 w Koszalinie 2291 – Koszalin; 16 Zgrupowanie Manewrowe Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego 2293 – Koszalin, ul. Wojska Polskiego 40; Wydział Informacji 15 Brygady WOP (1950-1957) 2418 – Koszalin; Samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 22 (1948-1950) 2444 – Koszalin; 16 Samodzielny batalion Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego 2490 Koszalin, ul. Lechicka, ul. 4 Marca 7; 31 batalion samochodowo-transportowy 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (1955 – 1962) – 31 batalion transportowy 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (1962 – 1970) – 8 batalion zaopatrzenia 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej/8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża (07.1970 – 31.12.2001) – 8 batalion zaopatrzenia 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej – początkowo stacjonował przy ul. Lechickiej, w latach 90. został przeniesiony na ul. 4 Marca. 2509 – Koszalin, ul. 4 Marca; Podoficerska Szkoła Artylerii Przeciwlotniczej 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej (od 1952), przemianowana na Szkołę Podoficerów i Młodszych Specjalistów Artylerii Przeciwlotniczej nr 7; w 1989 – została przebazowana z Koszalina do Skwierzyny 2536 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 65619) Koszalin, ul. Alfreda Lampego 34, nazwę ulicy zmieniono w latach 90. na ul. Andersa 34; batalion łączności Okręgu Wojskowego Pomorze – wraz z Węzłem Łączności Okręgu Wojskowego – II (stacjonował w Koszalinie od listopada 1945 do 15 listopada 1946) 2647 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 65666) Koszalin, ul. Alfreda Lampego 34, nazwę ulicy zmieniono w latach 90. na ul. Andersa 34; Dowództwo Okręgu Wojskowego Pomorze (od 13 grudnia 1945 – do 5 listopada 1946); przebazowane do Bydgoszczy 2661 – Koszalin, ul. Alfreda Lampego 10, nazwę ulicy zmieniono w latach 90. na ul. Andersa 10; jednostka Zarządu Wydzielonej Łączności Radiowej MSW (1954-1956) 2673 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 66916) Okręgowy Skład Łączności nr 77 Okręgu Wojskowego Pomorze 2703 – Koszalin, ul. Zwycięstwa 204a; Koszaliński pułk Obrony Terytorialnej (Kat. C) im. por. Henryka Droździarza – sformowany w maju 1963; rozformowany w 1989 2761 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 83439) 3 pułk kawalerii 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii (od 7 lipca 1945 – do listopada 1945 mp. Koszalin) 2820 – Koszalin; 2 kompania obserwacyjno-meldunkowa – ze składu 49 batalionu obserwacyjno-meldunkowego (sformowana w 1950, istniała do 1952) 2824 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 83678) Koszalin, ul. Zwycięstwa 136; dowództwo 8 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty; od 1948 – 8 Zmotoryzowanej Dywizji Piechoty; od 1951 – 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej; w 1957 nr JW zmieniono na 2919 2919 – Koszalin, ul. Zwycięstwa 156 – do 1959; ul. Armii Czerwonej 91 (w 1959 – kilka miesięcy); od 1959 ul. 4 Marca; dowództwo 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bartosza Głowackiego (1950-1993), 8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża (od 1993), rozformowane; do 1957 – numer JW – 2824
3213 – Braniewo (1967-1984), w 1984 przebazowany do Koszalina (1984-1996) – 12 batalion rozpoznania radioelektronicznego; rozformowany w 1996 3403 – Koszalin; dywizjon artylerii przeciwlotniczej Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego 3653 – Koszalin, ul. 4 Marca; 28 batalion łączności 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (do 1967), 13 batalion łączności 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (w 1994 przeformowany w 8 batalion dowodzenia 8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża). Poprzedni numer JW – do 1958 – 3897 3678 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 84306) 57 pułk artylerii konnej 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii (od 7 lipca 1945 – do listopada 1945 mp. Koszalin) 3738 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 85009) Koszalin; 87 Okręgowy Skład Taborowo-Mundurowy, przemianowany na Okręgowy Skład Mundurowo-Taborowy Nr 2 Okręgu Wojskowego Pomorze (stacjonował w Koszalinie od lutego 1946 – do stycznia 1947), przeniesiony do Torunia 3769 – (do 30.04.1946 – Poczta Polowa Nr 88011) 30 Berliński dywizjon artylerii ciężkiej, w końcu 1947 przeniesiony ze Słupska do Koszalina, następnie w 1949 przeniesiony do Chełmna Pomorskiego 3801 – Koszalin, ul. 4 Marca; Wydział Wojskowej Służby Wewnętrznej 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej, włączony do Oddziału Wojskowej Służby Wewnętrznej Koszalin (1957-1990) 3822 – Koszalin, ul. Zwycięstwa 202; Garnizonowy Ośrodek Mobilizacyjny 3897 – Koszalin, ul. Zwycięstwa 204; 28 batalion łączności 8 Zmotoryzowanej Dywizji Piechoty/8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (03.1949 – 10.1958); (w 1949 – przebazowany z Łodzi do Koszalina). Numer JW następnie w 1958 zmieniono na 3653 4004 – Koszalin; Ruchomy Warsztat Naprawy Czołgów Nr 1 (03.1949 – 06.1950) 4058 – Koszalin; Wydział Informacji VIII Dywizji Piechoty 4223 – Koszalin, ul. Wojska Polskiego 40; Wydział Informacji nr 81 Wojsk Ochrony Pogranicza 12 Brygady Ochrony Pogranicza (1948-1950) 4400 – Koszalin, ul. Zwycięstwa 254, następnie przebazowany do m. Unieście – 12 dywizjon artylerii przeciwlotniczej 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (1950-1955), przeformowany na 125 pułk artylerii przeciwlotniczej 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej, rozformowany w 1957 4729 – Koszalin, ul. Zwycięstwa 202; Oddział Wojskowej Służby Wewnętrznej Koszalin (1957-1990) 4975 – Koszalin; 5 batalion rozpoznawczy 8 Zmotoryzowanej Dywizji Piechoty/8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (03.1949 – 1951); przebazowany do Gryfic 4997 – Koszalin, ul. Armii Czerwonej 91; Wydział Informacji 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej (1951-1957) 5308 – Koszalin, ul. 4 Marca 3; 17 Wojskowy Oddział Gospodarczy – od lutego 2012; komendant – płk mgr inż. Piotr Kłosiński 5588 – Koszalin, ul. Lechicka 47; 15 Rejonowy Magazyn Żywnościowy (do 1953), 15 Wojskowy Skład Żywnościowy (od 1953), 15 Wojskowa Składnica Żywnościowa (od 1956); rozformowana w 1957