thumb|Świątynia luterańska św. Jana Ewangelisty (fot. Bronisław Wilkoszewski, 1896) Kościół św. Jana w Łodzi – neoromański zbudowany w latach 1880–1884 jako kościół luterański św. Jana. Był drugim kościołem tego wyznania w Łodzi (po kościele św. Trójcy). Obecnie rzymskokatolicki Sanktuarium Najświętszego Imienia Jezus przy ulicy Sienkiewicza 60 w Łodzi.
Historia W latach 50. XIX wieku parafia ewangelicko-augsburska w Łodzi liczyła już 12 tysięcy wiernych, stając się największą w Królestwie Polskim. Jedyny istniejący kościół luterański (św. Trójcy przy dzisiejszym placu Wolności) mieścił zaledwie 1,5 tysiąca osób. Historia starań o budowę kościoła sięga 1864 r., kiedy to władze miejskie przekazały na ten cel działkę budowlaną przy ul. Dzikiej (obecnie ul. Sienkiewicza 60), pomiędzy ul. Nawrot a ul. Główną (obecnie al. Piłsudskiego). Problemy w przemyśle włókienniczym, związane z kryzysem lat 60. XIX w., uniemożliwiły jednak szybką realizację tego przedsięwzięcia. Przełomowym momentem było zebranie parafian w połowie lutego 1876 r., na którym Karol Scheibler zadeklarował na rzecz budowy kościoła 50 tys. rubliPo śmierci K. Scheiblera jego zięć E. Herbst w 1884 r. ufundował parkan, a żona Anna Scheibler przeznaczyła 10 tys. rubli na budowę przy kościele szkoły. Cała rodzina Scheiblera – Herbsta przeznaczyła 30 tys. rubli na przyszły dom parafialny. (S. Pytlas, Łódzka burżuazja przemysłowa 1864–1914, Łódź 1994, s. 364). (stając jednocześnie na czele Komitetu Budowy). Zgodę na budowę otrzymano w 1878 r., w tym czasie koszt wzniesienia kościoła szacowano na 100 tys. rb. Poświęcenie kamienia węgielnego nastąpiło 1 lipca 1880 r. Pracę budowlane prowadziło przedsiębiorstwo Roberta Nestlera, pod okiem architekta Louisa Schreibera, a w końcowej fazie architekta miejskiego Hilarego Majewskiego. Pod koniec prac u podstawy krzyża wieńczącego wieżę wmurowany został dokument z opisem historii obiektu oraz nazwiskami inicjatorów i dobroczyńców budowy.
W 1883 r. kościół był gotowy w stanie surowym, aż rok zajęły prace wykończeniowe i dopiero 8 października 1884 r. odbyło się jego uroczyste poświęcenieKrzysztof Stefański, Architektura sakralna Łodzi w okresie przemysłowego rozwoju miasta 1821–1914, Łódź 1995, s. 57–60.. Poświęcenia dokonał superintendent generalny Paweł Waldemar von Everth, w obecności m.in. gubernatora piotrkowskiego Nikołaja Zinowjewa. Podczas uroczystości przed kościołem i na pobliskich ulicach zgromadziło się około 30 000 wiernych. Pierwszym pastorem nowo utworzonej parafii przy kościele św. Jana został ks. Wilhelm Piotr Angerstein. W kościele odprawiano nabożeństwa ewangelickie zarówno dla niemieckiej, jak i nielicznej polskiej społeczności luterańskiej Łodzi.
W nowo wybudowanym kościele umieszczono: ambonę i ołtarz wykonane przez Rigowa i Knopfa (dar fabrykanta Ludwika Meyera), chrzcielnicę wykonaną w fabryce T. Skoryny w WarszawieMoże tu w istocie chodzić o warszawską fabrykę kamieni młyńskich Cezarego Skoryny, choć w źródle wydrukowano w fabryce T. Skoryny. (dar Teresy z Anstadtów Moenke, córki Karola Anstadta), dzwony wykonane przez firmę J. Grossego w Dreźnie (dar O. J. Schultza), organy obejmujące 44 rejestry, wykonane przez firmę Schlag i Synowie w Świdnicy (dar Edwarda Herbsta), witraże wykonane przez firmę Ordtmanna w Lingen.
Wiosną 1887 r. warszawska spółka Norblin, Bracia Buch i T. Werner wykonała dla kościoła trzy pary pozłacanych lichtarzy oraz pozłacany krzyż w stylu gotycko-romańskim.
Po II wojnie światowej, na skutek ucieczki i wysiedlenia ludności niemieckiej, zbór opustoszał. W 1945 roku świątynia została przejęta przez katolików i przekazana w użytkowanie ojcom jezuitom (w ramach polityki degermanizacji w powojennej Polsce). Początkowo był to kościół filialny najbliższej parafii Podwyższenia Świetego Krzyża. W 1950 roku nową parafię erygował biskup Michał KlepaczRyszard Michalak, Kościoły protestanckie i władze partyjno–państwowe (1945–1956), Warszawa 2002, s. 159..
W 1989 roku jezuici wykupili kościół i dawne budynki parafii od Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. W 2020 roku arcybiskup Grzegorz Ryś nadał świątyni status sanktuarium.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Świątynie luterańskie w województwie łódzkim Jana Jana Kategoria:Kościoły i klasztory jezuitów w Polsce Kościół Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Najświętszego Imienia Jezus Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Jana Ewangelisty (Apostoła) Kategoria:Architektura neoromańska w Łodzi Jana Ewangelisty Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1884 Kategoria:Śródmieście (Łódź)