Aleksandr Lwowicz Apuchtin (ros. Александр Львович Апухтин, ur. 4 listopada 1822 w Petersburgu, zm. 2 listopada 1903 tamże) – rosyjski oficer w stopniu generała-majora, kurator warszawskiego okręgu szkolnego (ros. попечитель Варшавского учебного округа) w latach 1879–1897, od 1896 tajny radca dworu, od 1897 senator. Twórca zrusyfikowanego systemu szkolnictwa w Królestwie Polskim, opartego na reformie programów szkolnych, wprowadzeniu nowych podręczników (m.in. osławiony podręcznik do historii Dmitrija Iłowajskiego), systemu donosów i szpiclowania uczniów, będącego podstawą systemu policyjnego w szkołach.

Apuchtinowski system oświatowy miał stworzyć człowieka lękliwego wobec władzy i identyfikującego się z carską Rosją i jej kulturą. Od 1885 w języku polskim wykładana była wyłącznie religia. Apuchtin przyczynił się do spadku liczby szkół, upadku kultury polskiej w Kongresówce i wzrostu analfabetyzmu. Do jego ulubionych powiedzeń należało zdanie, że dzięki jego rządom szkolnym „matka Polka zawodzić będzie nad kołyską dziecka rosyjską piosenką”Portal miasta Ciechanowiec, Apuchtin – właściciel majątku Kułaki.. Od jego nazwiska wywodzi się określenie noc apuchtinowskaAndrzej Chwalba, Historia Polski 1795-1918, s. 349, Wydawnictwo Literackie, Warszawa, 2000 ..

Najsłynniejszy protest przeciwko polityce Apuchtina wyrażony został przez rosyjskiego studenta Uniwersytetu Warszawskiego Jewgienija Żukowicza. 16 kwietnia 1883 roku Żukowicz wszedł do gabinetu Apuchtina i spoliczkował kuratora. Żukowicza aresztowano, ale stał się bohaterem Warszawy i wywołał demonstracje na uczelni, tzw. schodka apuchtinowska. Wkrótce jednak zamieszki studenckie stłumiono, a Żukowicza skazano na 6 miesięcy więzieniaIrena Koberdowa, Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat, Warszawa: Książka i Wiedza, 1981..

Wrogi stosunek Polaków do osoby Apuchtina wyraził m.in. Stefan Żeromski w swoich Dziennikach; pod datą 11 listopada 1887 młody pisarz, pisząc o swojej wyobrażonej „tęgiej awanturze narodowej”, zanotował m.in. „Apuchtina powiesiłbym na pomniku Paskiewicza”.

Przypisy

Kategoria:Kuratorzy oświaty okresu zaborów Kategoria:Rosyjscy urzędnicy Królestwa Kongresowego Kategoria:Senatorowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Tajni radcy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Urodzeni w 1822 Kategoria:Urzędnicy dworscy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Nacjonaliści rosyjscy Kategoria:Zmarli w 1903 Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu