Reforma ( – przekształcenie) – proces ewolucyjnego, stopniowego i zwykle długotrwałego wprowadzenia zmian. Reformy stanowią przeciwwagę i uzupełnienie zmian rewolucyjnych.
Wprowadzana jest przez uchwalenie lub wydanie jednego lub kilku aktów prawnych (z reguły jest to ustawa parlamentu i rozporządzenia do niej), a następnie przez działania organów władzy wykonawczej.
Zasadność wprowadzenia reformy, jej długofalowe koszty i skutki społeczne często mogą być ocenione dopiero po wielu latach od jej wprowadzenia.
Powody reform Do powodów, z jakich przeprowadzane są reformy, należą: niska efektywność systemu politycznego i jego otoczenia, stanowiąca podłoże realnych lub potencjalnych konfliktów społecznych; żądania zmiany sposobów i rozmiarów dystrybucji dóbr, zgłaszane przez różne grupy społeczne zwiększanie się liczby, natężenia i gwałtowności konfliktów społecznych, prowadzących do podważenia istniejącego porządku społecznego; pojawienie się formułowanych wewnątrz elity władzy postulatów wprowadzenia zmian; przenikanie wzorów i praktycznych regulacji życia społecznego istniejących w otoczeniu międzynarodowym.
Klasyfikacja reform Według źródła i przyczyn pojawiania się impulsu zmian: reformy prewencyjne – podjęte odgórnie przez ośrodek władzy, w celu niedopuszczenia do ewentualnej eskalacji niepożądanych sprzeczności i konfliktów, które grożą osłabieniem lub destrukcją systemu politycznego; reformy wymuszone – będące rezultatem wcześniejszego wystąpienia oddolnych działań podejmowanych przez niezadowolone grupy społeczne.
Według kryterium skutków przekształceń: reformy adaptacyjne – przystosowujące system polityczny i jego instytucje do otoczenia: regulujące – porządkujące i ukierunkowujące procesy zmian o żywiołowym charakterze; innowacyjne – wprowadzające do systemu nowe rozwiązania zwiększające jego skuteczność; ze względu na stosunek przyjętych kryteriów postępu społecznego: wsteczne – cofające postęp społeczny, odbierające całemu społeczeństwu lub jego części zdobycze postępu; stabilizujące – umacniające istniejący stan rzeczy w państwie; postępowe – umożliwiające czy przyśpieszające postęp społeczny; z uwagi na ich miejsce w czasie rewolucji: częściowo rozładowujące napięcie rewolucyjne; przygotowujące rewolucję; umacniające przesłanki rewolucji.
Konsekwencje reformy Analiza przebiegu reformy pozwala na wskazanie jej konsekwencji dla systemu politycznego i zakresu władzy posiadanego przez podmiot inicjujący reformę. Reforma może dla niego oznaczać: zwiększenie zakresu władzy; utrzymanie dotychczasowego stanu posiadania; dokonanie dobrowolnej lub przymuszonej delegacji części swych uprawnień władczych na rzecz innego podmiotu; zmuszenie do podziału kompetencji władczych lub oddania większości z nich; utracenie władzy w wyniku nieprzewidzianych konsekwencji reformy.
Zobacz też
rewolucja transformacja ustrojowa ewolucja polityczna reforma administracyjna
Przypisy
Bibliografia J. Kowalski, W. Lamentowicz, P. Winczorek, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1981. W. Lamentowicz, Funkcje systemu a żywiołowa dynamika makrostruktur życia społecznego, Warszawa 1978. W. Lamentowicz, Kapitalizm i reformy społeczne, Warszawa 1987. R. Cichocki, Społeczne ramy reformy, w: Między przeszłością a przyszłością, pod redakcją J. Włodarka, Poznań 1998.
Kategoria:Zmiana kulturowa