mały|Michał Bobrzyński fotografia z 1926 r. Michał Hieronim Bobrzyński (ur. 30 września 1849 w Krakowie, zm. 3 lipca 1935 w Łopuchówku) – polski historyk, współtwórca krakowskiej szkoły historycznej, prawnik i konserwatywny polityk (stańczyk), poseł na galicyjski Sejm Krajowy i do austriackiej Rady Państwa, dożywotni członek austriackiej Izby Panów, Namiestnik Galicji, austriacki minister dla Galicji.
Życiorys W 1859 rozpoczął naukę w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, którą ukończył w 1867. Następnie studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, który ukończył z tytułem doktora (1872). Duży wpływ na jego poglądy naukowe, jak i polityczne mieli jego uniwersyteccy wykładowcy – konserwatyści krakowscy: Józef Szujski, Julian Dunajewski, a szczególnie Antoni Zygmunt Helcel, który wywarł wpływ na jego późniejszą metodę historyczno-prawniczej.
Po studiach podjął pracę w Prokuratorii Skarbu, nie zaniedbując dalszej pracy naukowej. W 1872 obronił doktorat, zaś rok później uzyskał habilitację na podstawie pracy poświęconej przywilejowi nieszawskiemu Kazimierza Jagiellończyka. W 1874 przebywał na studiach w Berlinie, a następnie w Strasburgu, gdzie pracował pod kierunkiem romanisty Rudolfa Sohma nad historią prawa niemieckiego. Od 1877 był profesorem, od 1879 profesorem zwyczajnym historii prawa polskiego i niemieckiego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1902 profesor prawa politycznego na UJ.
Od młodości związany był politycznie ze środowiskiem konserwatystów krakowskich – stańczyków. Gorący zwolennik programu pracy organicznej oraz kompromisu z monarchią Habsburgów. Uważał, że Polacy winni ją wspierać w zamian za zagwarantowanie przez nią swobody narodowego rozwoju. Wierzył, że jest to najrealniejsza droga, prowadząca naród do odzyskania państwowego bytu, dużo bardziej wskazana niż droga powstań zbrojnych, nie mogących w warunkach ówczesnej sytuacji międzynarodowej zakończyć się pomyślnie. Był członkiem Rady Miejskiej Krakowa w latach 1882–1887Parlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Bobrzyński, Michał Dr. iur., [10.08.2020].. Poseł na galicyjski Sejm Krajowy V kadencji (29 października 1885 – 26 stycznia 1889), VI kadencji (10 października 1889 – 17 lutego 1894), VII kadencji (28 grudnia 1895 – 9 lipca 1901), VIII kadencji (28 grudnia 1901 – 12 października 1907), IX kadencji (15 września 1908 – 5 maja 1913) i X kadencji (5 grudnia 1913 – 14 marca 1914). Wybierany w kurii I (wielkiej własności) w obwodzie wyborczym nr 1 (krakowskim), po raz pierwszy został wybrany w wyborach uzupełniających po śmierci Henryka Wodzickiego. Był także posłem do austriackiej Rady Państwa VII kadencji (22 września 1885 – 24 września 1890) wybranym w kurii I (wielkiej własności) w okręgu wyborczym nr 1 (Kraków – Chrzanów). Z mandatu zrezygnował po nominacji na wiceprezydenta Krajowej Rady Szkolnej, w jego miejsce został wybrany 18 grudnia 1890 Antoni Wodzicki. Powtórnie był posłem w X kadencji (17 listopada 1903 – 30 stycznia 1907) wybranym w kurii I z okręgu wyborczego nr 2 (Wadowice, Biała, Żywiec, Myślenice) po rezygnacji Hermana Czecz-Lindenwalda. Po zmianie ordynacji wyborczej w XI kadencji (17 czerwca 1907 – 5 maja 1908) zdobył mandat w galicyjskim okręgu wyborczym nr 23 (Mielec, Kolbuszowa, Leżajsk, Sokołów, Rozwadów, Tarnobrzeg, Nisko, Rudnik). Zrezygnował z niego po otrzymaniu funkcji Namiestnika Galicji, mandat po nim objął 9 lipca 1908 Antoni Górski. W parlamencie austriackim należał do grupy posłów konserwatywnych stańczyków Koła Polskiego w Wiedniu, od 9 czerwca 1906 do 30 stycznia 1907 pełnił funkcję zastępcy prezesa Koła.
W latach 1891–1902 był wiceprezydentem Rady Szkolnej Krajowej. Położył duże zasługi dla rozwoju oświaty w Galicji. W latach 1908–1913 był Namiestnikiem Galicji. Urząd objął po w kwietniu 1908 r. po zamordowaniu namiestnika Andrzeja Potockiego. Jego rządy w związku z tym wydarzeniem obracały się wokół kwestii ugody z Ukraińcami, przede wszystkim starał się w związku z tym rozwiązać problem szkolnictwa ukraińskiego i reformy anachronicznej ordynacji wyborczej do Sejmu Krajowego. Mimo stworzenia przezeń tzw. bloku namiestnikowskiego (skupiającego konserwatystów krakowskich, demokratów i ludowców Jana Stapińskiego) skuteczne działanie opozycji skupiającej podolaków i endeków oraz konserwatywnej hierarchii kościelnej uniemożliwiły mu ich rozwiązanie. Uznając fiasko swojej misji, złożył urząd namiestnika w maju 1913 r. i wyjechał na czas dłuższy do Włoch. Otrzymał tytuł c.k. tajnego radcy. Od 4 marca 1914 był dożywotnim członkiem Izby Panów, należał tam do frakcji konserwatywnej Prawicy (Gruppe der Rechten).
W okresie wojny, korzystając ze swoich dużych wpływów w Wiedniu, interweniował wielokrotnie w obronie Legionów i popierał Naczelny Komitet Narodowy. Cieszył się zaufaniem cesarza Franciszka Józefa. Odmówił jednak przyjęcia nadanego mu tytułu szlacheckiego. Od 31 października 1916 do 1 czerwca 1917 był ministrem dla Galicji. Po akcie 5 listopada przygotowywał projekt wyodrębnienia Galicji, który miał ułatwić połączenie jej z Królestwem Polskim w jedną całość polityczną. Wobec fiaska tej inicjatywy podał się do dymisji.
Ostatnie lata życia spędził w Wielkopolsce, gdzie kupił położony obok Środy Wielkopolskiej majątek Garby. W odrodzonej Rzeczypospolitej uczestniczył m.in. w pracach konstytucyjnych. Jako przewodniczący komisji oceniającej projekty konstytucyjne tzw. Ankiety w Sprawie Konstytucji opracował projekt konstytucji. Projekt ten, wyraźnie inspirowany rozwiązaniami federalnej konstytucji amerykańskiej, zakładał powierzenie silnej i skoncentrowanej władzy wykonawczej niezależnemu od sejmu prezydentowi. Władzę ustawodawczą sprawować miał dwuizbowy Sejm zaś wymiar sprawiedliwości sprawować miały niezawisłe sądy. Mimo że oceniony jako jeden z najlepszych, nie został zrealizowany. W styczniu 1926 r. wziął udział w pracach komisji ds. reformy administracji, której jednak projekt nie został ukończonyMichał Hieronim Bobrzyński – Encyklopedia Krakowa – online [13.08.2020]..
mały|grób Michała Bobrzyńskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Pochowany 8 lipca 1935 na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w pasie 45, rząd zachodniKarolina Grodziska-Ożóg, Cmentarz Rakowicki w Krakowie (1803–1939), wyd. II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1987, s. 98.. Pozostawił wspomnienia Z moich pamiętników, Wrocław – Kraków 1957
Współtwórca krakowskiej szkoły historycznej Od habilitacji do lat 80. XIX w. trwała ożywiona działalność naukowa i dydaktyczna Michała Bobrzyńskiego. Jego uczniami byli: Władysław Abraham, Bolesław Ulanowski, Stanisław Estreicher, Oswald Balzer, Alfred Halban. Od 1878 był członkiem korespondentem, a od 1883 członkiem zwyczajnym Akademii Umiejętności. Był także dyrektorem w latach 1878–1890 Archiwum Krajowego Aktów Grodzkich i Ziemskich w Krakowie. Od 1880 był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Od 1893 został honorowym profesorem historii prawa polskiego i niemieckiego na Uniwersytecie Lwowskim. Był współtwórcą krakowskiej szkoły historycznej. Najważniejszym dziełem jego życia są napisane w latach 1877–1878 Dzieje Polski w zarysie, w których zawarł swoje poglądy na historię Polski. Zajął się przede wszystkimi przyczynami upadku Rzeczypospolitej, zwłaszcza w okresie rozbiorów. Uważał, że podstawą rozwoju społeczeństwa jest silna władza. Starał się wykazać, że ilekroć wytworzono silne i mające wizję organy władzy centralnej, osiągano wysoki stopień potęgi i rozwoju. Jego zdaniem katastrofy polityczne łącznie z zaborami były rezultatem słabości władzy centralnej, co świetnie umieli wykorzystać sąsiedzi. Dzieło wywołało szeroki odzew oraz sprzeciw, tym bardziej, że katastrofę rozbiorów kładł na karb polskiej anarchii, zamiast – jak dotychczas czyniono – na karb pazerności państw zaborczych. Był zdecydowanym przeciwnikiem powstań narodowych w XIX wieku, które uważał za szkodliwe. Opowiadał się za koncepcją pracy organicznej, która miała doprowadzić stopniowo do odrodzenia państwa polskiego. Drugą najbardziej znaną jego pracą jest dwutomowe Wskrzeszenie państwa polskiego, w którym opisał wypadki z lat 1914–1923, starając się zarazem wyjaśnić postawę konserwatystów krakowskich wobec nich. Do jego oponentów należeli Henryk SchmittRozbiór dzieła pod tytułem Dzieje Polski w zarysie przez Michała Bobrzyńskiego Kraków, 1882. i Władysław KonopczyńskiHistoria, nacjonalizm a dobry humor, Psychologia ekscelencji Bobrzyńskiego.. Był autorem wielu prac z zakresu historii i prawa polskiego, a także dotyczących bieżących wydarzeń politycznych, wśród których do ważniejszych zaliczają się:
O ustawodawstwie nieszawskiem Kazimierza Jagiellończyka, Kraków 1873 O dawnem prawie polskiem, jego nauce i umiejętnem badaniu, Kraków 1874 O założeniu sądów wyższych prawa niemieckiego na Zamku krakowskim, Kraków 1875 Historya prawa niemieckiego w zarysie wraz z historyą prawa tego w Polsce, Kraków 1876 Ortyle magdeburskie, Kraków 1876 Sejmy polskie za Jana Olbrachta i Aleksandra, Kraków 1876 Bunt wójta krakowskiego Alberta z roku 1311, Kraków 1877 O traktacie politycznym Stanisława Zaborowskiego pt. Tractatus de natura jurium et bonorum regis, Kraków 1877 Dzieje Polski w zarysie, wyd. 1, Warszawa 1879, wyd. 2 t. 1-2, Warszawa 1880, wyd. 3, t. 1-2, Warszawa 1887-1890, wyd. 4, t. 1-4, Warszawa 1927 W imię prawdy dziejowej, Warszawa 1879 Geneza społeczeństwa polskiego na podstawie kroniki Galla i dyplomatów XIIgo wieku, Kraków 1881 O stanowisku politycznem Jana Kochanowskiego, Kraków 1885 O »Monumentum« Jana Ostroroga, Kraków 1885 Prawo propinacji w dawnej Polsce, Kraków 1888 Karta z dziejów ludu wiejskiego w Polsce, Kraków 1892 Z roczników Temberskiego (o poglądach polit. XVII w.), Kraków 1900 O Statucie Rady Szkolnej Krajowej, Lwów 1905 Z dziejów odrodzenia politycznego Galicji, Kraków 1905 (wraz z Władysławem Leopoldem Jaworskim i Józefem Milewskim) O naszą przyszłość (rozmowa między trzema Polakami z Warszawy, Poznania i Krakowa), Kraków 1916 Dialog o zasadach i kompromisach, Kraków 1916 Wskrzeszenie państwa polskiego. Szkice i studia historyczne, t. I: 1914-1918, Kraków 1920; t. II: 1918-1923, Kraków 1925; Nasi historycy wobec wojny światowej, Kraków 1920 Szkice i studia historyczne, zbiór t.1-2, Kraków 1922
Kontynuował także wydawanie zapoczątkowanej przez A. Z. Helcla serii „Starodawnych Prawa Polskiego Pomników”. – redagując cztery tomy – III, V, VI i VII – w których znalazły się m.in. traktaty polityczne Ostroroga, Zaborowskiego i Pawła Włodkowica, zbiór wyroków sądów królewskich z w. XVI, zwód prawa zwyczajowego z r. 1544.
mały|Tablica na kamienicy przy ul. Krupniczej 9 w Krakowie, upamiętniająca zamieszkiwanie Michała Bobrzyńskiego w latach 1889–1919, wmurowana w 150 rocznicę urodzin
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Franciszka Józefa (1898, Austria)Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 161. Order Korony Żelaznej I klasy (1910, Austria) Honorowe obywatelstwo miast: Sokal (7 listopada 1896), Buczacz (2 sierpnia 1898), Dębica (ok. 1900).
Życie prywatne Pochodził z rodziny mieszczańskiej. Był synem lekarza Błażeja Jana (1810–1870) i Zofii z Cypcerów. Od 1878 jego żoną była córka Hipolita Cegielskiego, Zofia. Z tego małżeństwa narodził się Jan, działacz gospodarczy, polityk i publicysta konserwatywnyJacek Bartyzel, Życiorys Jana Bobrzyńskiego..
Przypisy
Bibliografia Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, . Bobrzyński, Michael (1849-1935), Historiker und Politiker, in Österreichisches Biographisches Lexikon 1815-1950, Bd. 1 (Lfg. 1, 1954), S. 95.
Wielka Ilustrowana Encyklopedja Powszechna Wydawnictwa Gutenberga, t. II, reprint, W-wa 1994. .
Michał Bobrzyński, Z moich pamiętników, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław – Kraków 1957
Linki zewnętrzne Prace Michała Bobrzyńskiego w serwisie Polona.pl