Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich w powiecie kostopolskim – zbrodnie nacjonalistów ukraińskich i miejscowego ukraińskiego chłopstwa (tzw. czerni) na głównie polskiej ludności cywilnej podczas rzezi wołyńskiej w powiecie kostopolskim w dawnym województwie wołyńskim w okresie II wojny światowej.
Mordy w powiecie kostopolskim rozpoczęły się od marca 1943 r. i trwały przez cały okres rzezi. W 11 miejscowościach zginęło powyżej 100 osób, w tym w Janowej Dolinie 607. Na terenie powiatu kostopolskiego ofiarą zbrodni padło 4 264–4 267 Polaków (ustalona, minimalna liczba ofiar). Ponadto zginęło co najmniej 1 Czech, 247 Żydów, 43 Ukraińców, 5 Rosjan. Ustalono 51 sprawców zbrodni. W co najmniej 29 przypadkach napadów Ukraińcy udzielili Polakom pomocy. Spalonych zostało co najmniej 10 kościołów i 5 kaplic.
Zbrodnie głównie były dziełem UPA, wzmocnionej w marcu i kwietniu 1943 r. przez dezerterów z ukraińskiej policji, wspomaganej przez ukraińskich chłopów, samoobronę (SKW) i Służbę Bezpeky OUN-B. W niewielkim zakresie jako sprawców wskazuje się oddziały zbrojne melnykowców i bulbowców.
Ogółem nacjonaliści zniszczyli 132 osiedla polskieWładysław Filar, Wydarzenia Wołyńskie 1939-1944, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008 s. 400.
Miejsca zbrodni i liczba ofiar Kostopol – ofiarą nacjonalistów ukraińskich padło 3 Polaków, 2 Żydów
gmina Bereźne Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Antonówka 23 Polaków Bereźne 96 Polaków Białaszówka 32 Polaków, 1 Ukrainiec Białka 18 Polaków Bronne 1 Ukrainiec Dąbrówka 2 Polaków Hołubne 3 Polaków Ilniki 200 Polaków Jabłonne 4 Żydów Kadobyszcze 19 Polaków Kamionka 13 Polaków Karaczun 3 Polaków Kościelny Futor 18 Polaków Krzeszów 6 Polaków Kupla Mała 1 Polak Kurhany 1 Polak Lipniki 179 Polaków, 4 Żydów, 1 Rosjanka Majdan Mokwiński 7 Polaków Małuszka 16 Polaków Małyńsk 19 Polaków Młodzianówka 2 Polaków Mokwin 15 Polaków Polany 3 Polaków Police 1 Polak Rudnia Bobrowska 17 Polaków Siniakówka Liczba ofiar nieznana Teklówka Liczba ofiar nieznana Tyszyca 2 Polaków Werba 6 Polaków Wielkiepole 3 Polaków, 2 osoby z rodziny polsko-ukraińskiej Zalesie 9 Polaków, 1 Ukrainiec, 1 Żyd Zamostycze 1 Polak Zarzeczka 6 Polaków Zurne 1 Polak
gmina Derażne Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Aleksandrówka 8 Polaków Anielówka 2 Polaków Biczal 18 Polaków Borówka 40 Polaków Czudwy 6 Polaków Dąbrówka 9 Polaków Debryca Mała i Wielka Liczba ofiar nieustalona Derażne 68-69 Polaków,1 Ukrainiec Diuksyn 5 Polaków, 1 Ukrainiec Dolina Dąbrowa 1 Polak Jamniniec 12 Polaków Józefin Liczba ofiar nieustalona Klin Stawiecki Liczba ofiar nieustalona (co najmniej 1 ofiara) Korczyn Liczba ofiar nieustalona Marianówka Liczba ofiar nieustalona Michałówka 11 Polaków Pendyki 150 Polaków Perełysianka 34 Polaków Pieńki Pendyckie 33 Polaków Polanówka 53 Polaków Postójne 1 Ukrainiec Radomianka 17 Polaków Smolijów Liczba ofiar nieustalona Tomaszów 25 Polaków, 4 osoby z rodzin polsko-ukraińskich Wereczówka Liczba ofiar nieustalona Złaźne 36 Polaków, 1 Ukrainiec
gmina Kostopol Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Aleksandrówka Liczba ofiar nieustalona Annowal 15 Polaków Berestowiec Stary 23 Polaków Bołdyń 7-8 Polaków Borszczówka 1 Polak Danczymost 5 Polaków Grudy 6 Polaków, 1 Czech Hipolitówka 21 Polaków Jankiewicze Liczba ofiar nieustalona Janowa Dolina 607 Polaków, 1 Żyd Jasnobór Liczba ofiar nieustalona Kurhany Liczba ofiar nieustalona Lipniki (Lipniki Maszczańskie) 22 Polaków Małe Siedliszcze 10 Polaków Mokwin 9 Polaków Pępków 18 Polaków, 6-osobowa rodzina polsko-ukraińska, 1 Ukrainiec Pieczałówka 1 Polak Płoteczno 50 Polaków Rudeński Majdan 1 Polak Trubica Liczba ofiar nieustalona
gmina Ludwipol Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Adamówka 4 Polaków, 1 Ukrainiec Alfredówka 1 Polak Antolin 6 Polaków, 3 osobowa rodzina polsko-ukraińska Astrachanka 15 Polaków Berezówka 1 Polak (99-letni) Berezyna 7 Polaków Bereżniaki Liczba ofiar nieustalona Biały Brzeg 6 Polaków Bielczakowska 25 Polaków Budki Kudrańskie 9 Polaków Budki Ujściańskie 12 Polaków osada Wojskowa Bystrzyce Liczba ofiar nieznana, osada spalona Bystrzyce 6 Polaków, 2 Ukraińców Chmielówka 3 Polaków, 1 Ukrainiec Chołopy 1 Polak Chwojanka 11 Polaków Dermanka 104 Polaków, 3-osobowa rodzina polsko-ukraińska, 8 Żydów Druchowa 20 Polaków Frankopol 4 Polaków Gliniszcze 11 Polaków, 1 Rosjanin Głuboczek 4 Polaków Głuboczanka 33 Polaków, 1 Ukrainiec, 2 Żydów Górna 81 Polaków Granne 15 Polaków Horodyszcze 4 Polaków Hruszówka 4 Polaków Hubków 7 Polaków, 1 Ukrainiec Hurby 19 Polaków, 5 Ukraińców Huta Bystrzycka 7 Polaków Huta Stara 3 Polaków Janówka 24 Polaków, 3 Ukraińców Jezierce 3 Polaków Józefówka 1 Polak Kamionka 22 Polaków, 8 Ukraińców Koziarnik Chłopski 1 Polak Koziarnik Chotyński 6 Polaków Kudranka 10 Polaków, 11 Żydów Ludwipol 19 Polaków, 1 Ukrainiec Marcelówka 35 Polaków Medwedówka 135 Polaków, 2-osobowa rodzina polsko-ukraińska Mokre 1 Polak Myszakówka 2 Polaków Nakazów 8 Polaków Niemila 127 Polaków Nowiny 20 Polaków Pasieka 3 Polaków Podrałówka 1 Polak Rudnia Pogorełowska (lub Rudnia Pohorełowska) 11 Polaków Rudnia Potasznia 23 Polaków, 8 Żydów Rudnia Stryj 1 Polak, 1 Ukrainiec Sołomiak 4 Polaków Spalony Młynek 6 Polaków Szopy 30 Polaków Futor Trubińskich 4 Polaków Worobiówka 1 Polak Wyczymir 30 Polaków Zastawie 83 Polaków, 4 osobowa rodzina polsko-ukraińska
gmina Stepań Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Borek 6 Polaków Butejki 6 Polaków kolonia Dworzec i osada wojskowa Batory 2 Polaków Hrada 4 Polaków Huta Stepańska w Hucie Stepańskiej 155 Polaków, 11 Żydów, w okolicach Huty Stepańskiej 600 Polaków (szacunki UPA: 500-950 Polaków) Kazimierka 8 Polaków, 1 Ukrainiec Komarówka 1 Ukrainiec Kantopy 1 Polak Kryczylsk 18 Polaków, 30 kozaków w służbie niemieckiej Mielnica Duża 1 Polak Mielnica Mała 11 Polaków Nieklukwin Liczba ofiar nieznana Perespa 51 Polaków, 1 Ukrainiec Siedlisko 18 Polaków, 1 Ukrainiec Stepań Stepań 24 Polaków, 4 Ukraińców, 1 Rosjanin Temne Stepańskie 2 Polaków Trudy 1 Polak, 1 Rosjanin Ugły 104 Polaków Werbcze Duże 68 Polaków Wołosza 5 Polaków Wyrka 161 Polaków Zakuście 1 Polak Ziwka Stara 21-22 Polaków
gmina Stydyń Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Hutwin 1 Polak Japołć 5 Polaków Kamionka Nowa Liczba ofiar nieustalona Kamionka Stara 9 Polaków Lady 5 Polaków Ledne 8 Polaków Mielnikowo Liczba ofiar nieznana Mutwica 11 Polaków Mydzk 3 Polaków Nowina Liczba ofiar nieznana Omelanka 55 Polaków Osowa 4 Żydów Osówka 3 Polaków Ożgów 60 Polaków Podsielcze 32 Polaków Półbieda 65 Polaków Romaszkowo 1 Polak Rudnia 8 Polaków Stydyń Wielki 7 Polaków Stydyńska 100 Żydów Tchory 9 Polaków
Zbrodnie w nieustalonych miejscach W nieustalonych miejscach powiatu kostopolskiego zginęło również co najmniej 291 Polaków, 4-osobowa rodzina polsko-ukraińska, 8 Ukraińców, 83 Żydów, 1 Rosjanin.
Kierownictwo terenowe OUN-B w powiecie kostopolskim Funkcja Imię, nazwisko i pseudonim Okres działalnościprzewodniczący nadrejonu Stachij Kowalczuk 1945nadrejonowy referent organizacyjny Hryhoryj Lewczuk „Burlij” 1944nadrejonowy referent SB Hryhoryj Torohnij „Łys” 1944
Przypisy
Bibliografia