thumb|Inskrypcja w języku tybetańskim Pismo tybetańskie – alfabet sylabiczny używany do zapisu języka tybetańskiego oraz języków pokrewnych (dzongkha, ladakhi i czasami balti). Wywodzi się z północnoindyjskich systemów pisma, dlatego też zarówno kształt niektórych liter, jak i sposób zapisu samogłosek wykazuje wyraźne podobieństwo do alfabetów indyjskich. Pismo tybetańskie posiada dwie główne odmiany: དབུ་ཅན་ dbu-can (uchen), używaną w druku, oraz formę kursywną དབུ་མེད་ dbu-med (umé) wykorzystywaną w piśmie odręcznym. Pismo tybetańskie wywarło także wpływ na powstanie pisma lepczaDaniels, Peter T. and William Bright. The World’s Writing Systems. New York: Oxford University Press, 1996 ..
Historia thumb|Mantra Om mani padme hum w alfabecie tybetańskim Stworzenie pisma tybetańskiego przypisuje się ministrowi króla Songtsen Gampo (569-649) o nazwisku Thonmi Sambhota.
Charakterystyka Podobnie jak w innych alfabetach sylabicznych pochodzenia indyjskiego, podstawą pisma jest sylaba (spółgłoska z domyślną niezapisywaną samogłoską „a” np. ཀ „ka”). Wyrazy są oddzielone od siebie kropką u góry np. དབྱིན༌ཇི dbyin-ji wymowa: jindźi (angielski). Gdy występuje zbitka spółgłoskowa, poszczególne spółgłoski należące do tej samej sylaby zapisywane są w nieco zmodyfikowanej formie w pionowej kolumnie np. ཀྲ kra, ཀྱ kya, སྐ ska, སྐྱ skya. Samogłoski inne niż „a” zaznaczane są za pomocą specjalnych znaków diakrytycznych. Na przykład sylaba ཀ „ka” po dodaniu odpowiednich diakrytyków samogłoskowych zamienia się w ཀི „ki”, ཀུ „ku”, ཀེ „ke”, lub ཀོ „ko”. Przykłady kombinacji zbitki spółgłoskowej z diakrytykiem samogłoskowym: སྐྱི skyi, སྨུ smu, རྒྱུ rgyu.
ཀ ka [] ཁ ḱa [] ག ga [] ང nga []ཅ ca [] ཆ ća [] ཇ ja [] ཉ nya []ཏ ta [] ཐ t́a [] ད da [] ན na []པ pa [] ཕ ṕa [] བ ba [] མ ma []ཙ tsa [] ཚ t́śa [] ཛ dza [] ཝ wa []ཞ z̀a [] ཟ za [] འ 'a [] ཡ ya []ར ra [] ལ la [] ཤ s̀a [] ས sa []ཧ ha [] ཨ a []
Metody transkrypcji i transliteracji thumb|Cyfry tybetańskie Aktualnie w polskich publikacjach używane są zasadniczo dwa sposoby zapisu słów i tekstów tybetańskich: Tzw. transliteracja Wyliego – uznana przez tybetologów na całym świecie metoda dokładnej transliteracji tekstu tybetańskiego, czyli oddania za pomocą alfabetu łacińskiego praktycznie każdej litery tybetańskiej, w tym również liter niewymawianych. Polska transkrypcja, czyli oddanie przy zachowaniu polskich zasad ortograficznych w miarę możliwości wiernie wymowy tybetańskiej (w standardowej odmianie języka, używanej w Lhasie)
Oprócz powyższych konwencji, niektórzy autorzy preferują transkrypcję angielską.
Przykład (zapis imienia i nazwiska XIV Dalaj Lamy): w alfabecie tybetańskim: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ transliteracja Wyliego: bstan-ʼdzin-rgya-mtsho polska transkrypcja: Tenzin Gjaco angielska transkrypcja: Tenzin Gyatso
Przypisy
Bibliografia
Tournadre N., Dorje S.: Manual of Standard Tibetan, Snow Lion Publications 2003, . .
Linki zewnętrzne
Historia pisma tybetańskiego Alfabet tybetański na portalu Omniglot
Kategoria:Pisma indyjskie Pismo tybetańskie