Powiat ostrowski – powiat w Polsce w południowo-wschodniej części województwa wielkopolskiego, reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Tworzy go osiem jednostek administracyjnych. Jego siedzibą jest miasto Ostrów Wielkopolski.

Drugi pod względem liczby ludności powiat w województwie wielkopolskim (nie wliczając miast na prawach powiatu). Według danych z 1 stycznia 2020 powiat liczył 161 581 mieszkańców; według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało tyle samo osób.

Charakterystyka powiatu Powiat ostrowski położony jest w paśmie makroregionu Niziny Południowowielkopolskiej, mezoregionu Wysoczyzny Kaliskiej i Wysoczyzny Leszczyńskiej, przy granicy z Dolnym Śląskiem, w dorzeczu Baryczy, Ołoboku i Prosny. Powiat ma charakter rolniczo–przemysłowy, użytki rolne zajmują 64,9% powierzchni powiatu, a 28,3% tereny leśne.

Gminy powiatu Gmina Typ gminy SiedzibaPowierzchnia [km²]LudnośćGęstość zaludnienia [os./km²] (stan na 1 stycznia 2024)24px Nowe Skalmierzycemiejsko-wiejskaSkalmierzyce 125,40 15985 12724px Odolanówmiejsko-wiejskaOdolanów 136,08 14458 10624px Ostrów Wielkopolskiwiejska Ostrów Wielkopolski 207,83 19389 9324px Ostrów Wielkopolskimiejska 41,90 69260 165324px PrzygodzicewiejskaPrzygodzice 163,38 12416 7624px Raszkówmiejsko-wiejskaRaszków 134,57 11433 8524px SieroszewicewiejskaSieroszewice 163,19 9298 5724px SośniewiejskaSośnie 187,72 6247 33

Historia Pierwsze wzmianki pisane o osadach rejonu ostrowskiego pochodzą z końca XIII wieku.

Odolanów uzyskał prawa miejskie w XIV wieku, a Raszków w roku 1444. W 1713 roku dzięki staraniom Jana Jerzego Przebendowskiego, prawa miejskie na prawie magdeburskim uzyskał Ostrów Wielkopolski. Najmłodszym miastem powiatu ostrowskiego są Nowe Skalmierzyce, które uzyskały prawa miejskie w 1962 roku.

Do II rozbioru Polski (1793 r.) obszar współczesnego powiatu ostrowskiego leżał w powiecie kaliskim dawnego województwa kaliskiego; w latach 1795–1807 leżał w departamencie kaliskim Prus Południowych, zaś w latach 1807–1815 w powiecie odolanowskim, departament kaliski Księstwa Warszawskiego. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815 r.) obszar ten znalazł się poza granicami państwa polskiego – Wielkie Księstwo Poznańskie.

W 1815 roku pruska administracja przeniosła siedzibę powiatu odolanowskiego oraz część instytucji m.in. sąd powiatowy i kasę powiatową do Ostrowa Wielkopolskiego. Od tego momentu nowo tworzone instytucje i obiekty rangi powiatowej lokowano już tylko w tym mieście. W 1887 roku z powiatu odolanowskiego wydzielono powiat ostrowski, przy czym granica między nimi biegła południkowo, kilka kilometrów na zachód od obecnego centrum Ostrowa. W 1932 roku powiat odolanowski uległ likwidacji i włączeniu do powiatu ostrowskiego.

Podczas wojny powiat został wcielony do Rzeszy – przez pewien okres administratorem powiatu był tu Heinz Auerswald. W 1948 roku powiat ponownie podzielono: na powiat ostrowski oraz powiat miejski Ostrów Wielkopolski. Na skutek centralizacyjnej reformy administracyjnej w 1975 roku oba powiaty uległy likwidacji.

W 1999 roku reforma administracyjna reaktywowała powiat ostrowski. Pierwszym starostą ostrowskim został Andrzej Dera (AWS). Od 2002 roku przez dwie kadencje starostą był Włodzimierz Jędrzejak (SLD), zaś od 2010 roku starostą ostrowskim jest Paweł Rajski (PO).

Gospodarka W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie ostrowskim obejmowała ok. 1,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 2,5% do aktywnych zawodowo.

Przemysł Głównym miastem powiatu jest Ostrów Wielkopolski, jeden z dwóch głównych ośrodków w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym. Do aglomeracji kalisko-ostrowskiej należy część gmin powiatu ostrowskiego. Powiat stanowi ośrodek przemysłu: spożywczego, środków transportu (produkcja wagonów), maszynowego, precyzyjnego, drzewnego oraz materiałów budowlanych.

Nowe Skalmierzyce: wytwórnia urządzeń kolejowych, przemysł spożywczy. Odolanów: zakład przetwórstwa gazu ziemnego. Ostrów Wielkopolski: przemysł precyzyjny, środków transportu, maszynowy, odzieżowy, drzewny, materiałów budowlanych, spożywczy.

Rolnictwo Najważniejszym sektorem powiatu ostrowskiego pozostaje rolnictwo – ponad połowę powierzchni powiatu zajmują użytki rolne. Wśród uprawianych roślin dominują zboża, kukurydza, rzepak i ziemniaki. Na terenie gminy Nowe Skalmierzyce i gminy Raszków istnieją lepsze warunki glebowe, co sprawia, że użytki rolne sięgają tam 90% w stosunku do całkowitej powierzchni gminy.

Miejscowości Miasta

W obrębie powiatu ostrowskiego znajdują się 4 miasta

(liczba mieszkańców według danych GUS z 1 stycznia 2024):

24px Ostrów Wielkopolski (69260) – siedziba gminy i powiatu, 24px Odolanów (4941) – siedziba gminy, 24px Nowe Skalmierzyce (4578), 24px Raszków (2099) – siedziba gminy.Dawne miasta:

Kwiatków (XV–XVII w.) Wielka Sobótka (XV–XVII w.) Konstancja, obecnie Odolanów–Górka (XVII w.) Strzyżew

Największe wsie powiatu ostrowskiego thumb|Gorzyce Wielkie – największa wieś powiatu ostrowskiego Wsie powyżej 1000 mieszkańców wg danych z 2021 roku:

Gorzyce Wielkie (2622) Przygodzice (2543) – siedziba gminy Skalmierzyce (2217) – siedziba gminy Janków Przygodzki (1643) Topola Wielka (1546) Wtórek (1505) Radłów (1499) Sośnie (1443) – siedziba gminy Lewków (1426) Dębnica (1386) Wysocko Małe (1371) Tarchały Wielkie (1344) Sieroszewice (1331) – siedziba gminy Granowiec (1316) Raczyce (1275) Sobótka (1190) Biskupice Ołoboczne (1176) Topola Mała (1150) Wielowieś (1129) Śliwniki (1128) Uciechów (1102) Chynowa (1070) Strzyżew (1031) Świeca (1006)

Ludność Liczba mieszkańców powiatu ostrowskiego wg GUSRok(stan na 1 stycznia)Liczba ludnościPrzyrostGęst. zaludnienia[os./km²]Powierzchnia[km²]2012160 831 – 139 1160,122013161 0682372014161 2161482015161 4031872016161 43532 2017 161 5741392018161 7631892019161 5192442020161 58162

Turystyka i zabytki

Sztuka regionu ostrowskiego thumb|120px|„Madonna z Dzieciątkiem” z Ołoboku, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie Na terenie powiatu ostrowskiego dominują zabytki architektury sakralnej oraz dwory, pałace i parki. Sztukę romańską tego regionu prezentuje m.in. drewniany posążek „Madonny z Dzieciątkiem” (datowany na 2 poł. XII–pocz. XIII w.), pochodzący z wyposażenia klasztoru cysterek w Ołoboku (od 1931 roku w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie) oraz granitowa kropielnica w Skrzebowej.

Sztukę gotycką przedstawia wczesnogotycki jednonawowy kościół parafialny w Sobótce oraz klasztor i kościół w Ołoboku. Z gotyckiego klasztoru, który rozebrano w 1882 roku, zachowało się piętrowe skrzydło, przylegające do kościoła od strony północnej.

W epoce renesansu wzniesiono w regionie ostrowskim m.in. murowaną kaplicę loretańską w Skrzebowej (obecnie ruiny), murowaną kaplicę przy kościele pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach oraz dzwon (1555 r.) w Szczurach.

Ożywienie w ruchu budowlanym i artystycznym nastąpiło w czasach trwania baroku. Barokowy kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (z końca XVII w.), wybudowano kosztem kapituły wrocławskiej w miejscu dawnego drewnianego. W epoce późnego baroku powstał również wybudowany na rzucie ośmioboku kościół ewangelicki w Odolanowie.

W 1791 roku ukończono budowę murowanego klasycyzującego pałacu w Lewkowie. W nurcie klasycyzmu wybudowano budynki sakralne m.in. w Pogrzybowie (1801–1806) i Rososzycy (1818 r.).

Mecenat Antoniego Radziwiłła namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego, właściciela miasta Ostrowa i dóbr przygodzkich sprawiły, że w głębi lasu wzniesiono w latach 1822–1824 jako rezydencję sezonową pałac w Antoninie, według projektu niemieckiego architekta Karla Friedricha Schinkla.

Pałac w Śliwnikach (1848–1850) wybudowany dla Jana Niepomucena Niemojowskiego, jest jednym z pierwszych budynków w rejonie ostrowskim, wzniesionym w stylu neogotyckim. Innym przykładem tej architektury jest monumentalny dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach, wybudowany w latach 1905–1906.

Dwory

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego: 12px dwór w Chotowie (1 poł. XIX w.), 12px dwór w Czekanowie (XIX/XX w.), 12px dwór w Gutowie, 12px dwór w Kotowiecku (1842 r.), 12px dwór–willa w Miedzianowie (1877 r.), 12px dwór w Osieku (1844 r.), 12px dwór w Parczewie (2 poł. XIX w.), 12px dwór w Radziwiłłowie (XIX w.), 12px dwór we Węgrach (1 poł. XIX w.), 12px dworek w Wysocku Małym (1 poł. XIX w.), 12px dwór w Wysocku Wielkim (XIX w.).Pozostałe: ruiny dworu w Boczkowie (XIX w.), dwór w Gałązkach Małych (1903 r.), dwór w Gorzycach Wielkich, dwór w Kwiatkowie, dwór w Możdżanowie, dwór w Przygodzicach (XVII w.), dwór w Sieroszewicach (XIX w.), dwór w Strzyżewie.

Pałace

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego: 12px pałac myśliwski w Antoninie (1822–1824), 12px pałacyk myśliwski w Bagateli (XVIII/XIX w.), 12px pałac w Bugaju, 12px pałac w Górznie (XIX/XX w.), 12px pałac w Lewkowie (1788–1791), 12px pałac myśliwski w Mojej Woli (1825, 1907 r.), 12px pałac w Psarach (1910 r.), 12px pałac w Rososzycy (1875 r.), 12px pałac w Sobótce (1898–1899), 12px pałac w Śliwnikach (1848–1850).Pozostałe:

pałac w Przybysławicach, pałac w Szczurach, ruiny pałacu w Śmiłowie.

Zabytkowe parki

Parki wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego: 12px park im. 3 Maja w Ostrowie Wielkopolskim (1904–1905), 12px park w Antoninie, 12px park w Bagateli (1 poł. XIX w.), 12px park w Bugaju, 12px park dworski w Chotowie, 12px park w Górznie, 12px park dworski w Gutowie, 12px park plebański z sadem w Gostyczynie (XIX w.), 12px park dworski w Kotowiecku (XVIII w., 1903 r.), 12px park w Lewkowie (koniec XVIII w.), 12px park dworski w Miedzianowie, 12px park w Mojej Woli (1 poł XIX–XX w.), 12px park w Psarach, 12px park dworski w Radziwiłłowie (2 poł. XIX w.), 12px park w Rososzycy, 12px park w Sobótce (2 poł. XIX w.), 12px park w Śliwnikach (poł. XIX w.), 12px park dworski w Śmiłowie (XIX w.).

Zabytki architektury (wybór)

Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego:

12px budynek dawnej ochronki w Lewkowie (2 poł. XIX w.), 12px dworzec kolejowy w Nowych Skalmierzycach (1905–1906), 12px gmach poczty w Ostrowie Wielkopolskim (1886 r.), 12px młyn wodny w Ołoboku (poł. XIX w.), 12px ratusz w Ostrowie Wielkopolskim (1828, 1948 r.), 12px spichrz dworski w Topoli Małej (pocz. XIX w.), 12px układ architektoniczny oraz archeologiczne warstwy kulturowe – Odolanów (XIV w.), 12px układ architektoniczny oraz archeologiczne warstwy kulturowe – Ostrów Wielkopolski (XV, XVII w.), 12px układ architektoniczny wraz z archeologicznymi warstwami osadniczymi – Raszków (XV–XIX w.), 12px wiatrak paltrak we wsi Kałkowskie (1900 r.).

Zabytkowe kościoły

Najstarsze zabytkowe kościoły na terenie powiatu ostrowskiego (chronologicznie):

12px kościół pw. NNMP i św. Józefa w Sobótce (XIII w., 1783–1790), 12px kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ołoboku (XV/XVII w., 1695, 1780 r.), 12px kościół cmentarny pw. św. Jana Chrzciciela w Ołoboku (XVI w.), 12px kościół pw. Podwyższenia Krzyża w Wysocku Wielkim (XVI w.), 12px kościół pw. św. Mikołaja w Gostyczynie (XVI/XVII w.), 12px kościół pw. św. Michała Archanioła w Cieszynie (XVII w.) 12px kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła w Biskupicach Ołobocznych (1726 r.), 12px kościół pw. św. Mateusza w Górznie (1755 r.), 12px kościół pw. Michała Archanioła w Szczurach (1762 r.), 12px kościół ewangelicki w Odolanowie (1770–1780), 12px kościół pw. NMP Królowej Polski w Ostrowie Wielkopolskim (1777–1778), 12px kościół pw. Wszystkich Świętych w Droszewie (1783–1787), 12px kościół cmentarny pw. św. Barbary w Odolanowie (1784 r.), 12px kościół pw. Narodzenia NMP w Ociążu (1785–1786), 12px kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach (1791 r.), 12px kościół pw. św. Marcina w Odolanowie (1794 r.),