Ols, oles, bagienny las olszowy lub olchowy – las z dominacją olszy czarnej porastający bagienne siedliska, o okresowo wysokim poziomie wody stojącej i różnej żyzności. Ma zwykle charakterystyczną kępową strukturę runa – na kępach wokół szyi korzeniowej olszy rosną gatunki borowe, w dolinkach przynajmniej okresowo wypełnianych wodą – rośliny bagienne.
Olsy są zazwyczaj trudno dostępne, głównie ze względu na podmokły grunt. Poziom wody sięga od kilku do kilkudziesięciu centymetrów. Są to najczęściej wody stojące, rzadziej wolno płynące.
Kępy w mniej zwartych olsach mogą być znacznie od siebie oddalone, rozdzielone wodą.
Zbiorowisko to wytwarzane jest na glebach wytworzonych z torfowisk niskich, lecz często spotyka się je na glebach murszowych wytworzonych na piaskach i madach rzecznych, najczęściej są to gleby murszowo-mineralne, murszowe, mulowo-murszowe, torfowo-murszowe, murszowo-glejowe z mullem murszowatym. Dominującą forma próchnicy typu mull.
Gatunki roślin Gatunkiem drzewa dominującym w lesie tego typu jest olsza czarna, czasem towarzyszy jej brzoza omszona, jesion wyniosły lub sosna zwyczajna. Na podszyt składają się: czeremcha zwyczajna (Padus avium), kalina koralowa (Viburnum opulus), kruszyna pospolita (Frangula alnus) a także niektóre gatunki wierzb, np. wierzba uszata (Salix aurita). Często spotykany jest również chmiel zwyczajny (Humulus lupulus). Kępy porasta bogata roślinność leśna, w tym: bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea), kosaciec żółty (Iris pseudacorus), kuklik zwisły (Geum rivale) i czyściec leśny (Stachys sylvatica).
Rośliny bagienne występujące w zalanych fragmentach lasu to przeważnie knieć błotna (Caltha palustris), pępawa błotna (Crepis paludosa), psianka słodkogórz (Solanum dulcamara).
Gatunki runa różnicujące ols od lasu wilgotnego:
Filipendula ulmaria – wiązówka błotna, Solanum dulcamara – psianka słodkogórz, Caltha palustris – knieć błotna, Crepis paludosa – pępawa błotna, Cirsium oleraceum – ostrożeń warzywny, Carex pseudocyperus – turzyca nibyciborowata, Carex riparia – turzyca brzegowa, Carex gracilis – turzyca zaostrzona, Carex acutiformis – turzyca błotna, Carex elongata – turzyca długokłosa, Iris pseudoacorus – kosaciec żółty, Lycopus europaeus – karbieniec pospolity, Peucedanum palustre – gorysz błotny, Scutellaria galericulata – tarczyca pospolita, Cirsium palustre – ostrożeń błotny, Galium palustre – przytulia błotna.
Gatunki częste:
Thelypteris palustris – zachylnik błotny, Calamagrostis canescens – trzcinnik lancetowaty, Ranunculus repens – jaskier rozłogowy, Lysimachia vulgaris – tojeść pospolita, Urtica dioica – pokrzywa zwyczajna, Geum urbanum – kuklik pospolity, Lysimachia nummularia – tojeść rozesłana, Athyrium filix-femina – wietlica samicza, Juncus effusus – sit rozpierzchły, Lysimachia thyrsiflora – tojeść bukietowa.
Status syntaksonomiczny Z punktu widzenia syntaksonomii olsy są tożsame ze zbiorowiskiem Carici elongatae-Alnetum Koch 1926 (ols środkowoeuropejski). Często jednak, zwłaszcza w polskich pracach fitosocjologicznych, zbiorowisko to dzielone jest na dwa zespoły: ols porzeczkowy Ribeso nigri-Alnetum glutinosae (żyźniejsze), ols torfowcowy Sphagno squarrosi-Alnetum glutinosae (uboższe).
W Europie zachodniej występuje atlantycka odmiana olsu określana jako zbiorowisko Carici laevigatae-Alnetum.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Ols – Otwarta Encyklopedia Leśna
Kategoria:Typy siedliskowe lasu Kategoria:Alnetea glutinosae Kategoria:Ekosystemy i formacje leśne Kategoria:Zbiorowiska roślinności wodno-błotnej