thumb|D. Tilgner (z lewej) w 1934 na Mistrzostwach Polski Damazy Jerzy Tilgner, ps. „Jaromir” (ur. 26 listopada 1904 w Miejskiej Górce, rejencji poznańskiej, zm. 19 lutego 1997Data śmierci na nagrobku: 12.2.97. w Sopocie)Według informacji Biblioteki Narodowej zmarł w 1997. – polski inżynier rolnik, naukowiec zajmujący się przemysłem spożywczym, działacz społeczny oraz sportowy, wieloletni wykładowca i doktor honoris causa Politechniki Gdańskiej. Poseł do zgromadzeń parlamentarnych w latach 1945–1952: do Krajowej Rady Narodowej oraz na Sejm Ustawodawczy. Wielokrotny mistrz Polski w wioślarstwie i prezes Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich.

Życiorys Urodził się w rodzinie kupca Hieronima i Kazimiery z domu Wolańskiej, jako jeden z pięciorga dzieci. Dzieciństwo i młodość spędził w Berlinie, gdzie ojciec prowadził interesy. Po powrocie do Poznania ukończył Gimnazjum Męskie im. Karola Marcinkowskiego oraz studia wyższe w 1927 na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego, otrzymując tytuł inżyniera rolnika. Po studiach pracował jako instruktor gorzelnictwa w Naukowej Organizacji Gorzelnictwa (1927–1928). Od 1928 odbywał praktyki w zakładach przemysłowych w USA i na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (1929–1930), nadzorował modernizację Fabryki Konserw i Marmolady w Berlinie i prowadził badania naukowe dla koncernu Zinnert A.G. w Poczdamie (1931–1932). W 1932 obronił doktorat z dziedziny nauk rolniczych na Uniwersytecie Poznańskim – wyróżniony srebrnym Medalem Senatu. W latach 1932–1935 kierował Działem standaryzacji w Państwowym Instytucie Eksportowym w Poznaniu, gdzie opracował nowe technologie konserwacji żywności. W latach 1935–1939 był Głównym Inspektorem Standaryzacyjnym w Laboratorium Przemysłu Żywnościowego Związku Izb Przemysłowo-Handlowych oraz zaprzysiężonym rzeczoznawcą przemysłu żywnościowego i opakowań, a w latach 1936–1939 pracował w Ministerstwie Przemysłu i Handlu jako kierownik Komitetu Chłodnictwa i główny inspektor standaryzacji wywozu Rady Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie.

Podczas II wojny światowej był członkiem organizacji wojskowej: w latach 1940–1943 Kadra Polski Niepodległej, działał w SP we frakcji „zrywowców” związanych z Zygmuntem Felczakiem. Od marca 1943 do lipca 1944 był żołnierzem Armii Krajowej w II batalionie „Odwet” – przybrał wówczas pseudonim „Jaromir”, którego używał do końca życia w kontaktach z przyjaciółmi. Prowadził wykłady dla członków Komitetu Głównego KPN z dziedziny rolnictwa na Tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Warszawie.

W styczniu lub lutym 1945 przyjął propozycję przedstawiciela rządu lubelskiego inż. Bolesława Rumińskiego do pracy w Grupie Operacyjnej „Pomorze” gdzie był Pełnomocnikiem Głównym ds. Gospodarki na Pomorzu, z siedzibą w Bydgoszczy. Grupa była agendą rządową mającą przejmować z rąk sowieckiej administracji wojskowej zakłady przemysłowe i organizować tam cywilną administrację polską. Zatrudnił w tej grupie Jana Stachniuka. Tilgner w swoich raportach rzetelnie informował o rabunkach wojsk sowieckich i oszustwach Sowietów przy zdawaniu mienia lub jego wycenie, co w ówczesnych realiach politycznych wymagało odwagi. Grupa zakończyła działalność w marcu 1945Jakubowski J. Na tyłach frontu, „Pomerania” 4/1989 (kwiecień 1989, tam też przedruk kilku raportów T.)..

W 1945 wszedł w skład Krajowej Rady Narodowej jako reprezentant Stronnictwa w okręgu Bydgoszcz. Dwa lata później uzyskał mandat do Sejmu Ustawodawczego z listy tego samego ugrupowania w okręgu Opole. Zasiadał w dwóch komisjach: rolnej oraz spółdzielczości, aprowizacji i handlu. Od grudnia 1947 pełnił obowiązki przewodniczącego Klubu Poselskiego SP, jednak w październiku 1949 wraz z grupą Feliksa Widy-Wirskiego opuścił ugrupowanie.

Po 1945 mieszkał w Bydgoszczy, gdzie był dyrektorem Rolniczego Instytutu Badawczego przy pl. Weyssenhoffa. Z Bydgoszczy dojeżdżał do pracy na Wydziale Agrotechnicznym Politechniki Gdańskiej. Zorganizował Katedrę Technologii Zwierzęcych Produktów Spożywczych będącą częścią Wydziału Chemicznego. W 1947 uzyskał stopień doktora habilitowanego na Uniwersytecie Poznańskim, a w 1960 tytuł profesora zwyczajnego Politechniki Gdańskiej.mały|Grób prof. Damazego Tilgnera na cmentarzu komunalnym w Sopocie

W 1968 został wyrzucony z pracy w Politechnice Gdańskiej po interwencji lokalnej SB, która dostarczyła władzom uczelni prywatny list Tilgnera, w którym krytykował władze PRL oraz jej politykę zagraniczną wobec Izraela i państw arabskich. List zawierał także sarkastyczne uwagi na temat PRL-owskiej inteligencji technicznej z awansu społecznego i poziomu intelektualnego ich małżonekTilgner Damazy Jerzy „Jaromir” – Słownik Biograficzny Zadrużan.Treść listu: Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej sygn: IPN Gd 321/127.. Orzeczenie uczelnianej komisji dyscyplinarnej podtrzymała Wyższa Komisja Dyscyplinarna przy Ministrze Oświaty i Szkolnictwa Wyższego dla pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych (za byli: Jan Różycki, Witold Czachórski, Jerzy Wróblewski i Piotr Zaremba, sprzeciwił się jedynie Henryk Samsonowicz)M. Andrzejewski, Marzec 1968 w Trójmieście, Warszawa-Gdańsk 2008, s. 49.. W 1986 uczelnia zadecydowała o rehabilitacji profesora, a w 1992 nadała mu tytuł i godność doktora honoris causa.

Był bliskim znajomym Jana Stachniuka oraz zwolennikiem jego koncepcji filozoficznych. Na krótko przed swym uwięzieniem w 1949 Stachniuk ukrył u Tilgnera maszynopisy trzech niewydanych prac.

Był mężem Haliny z domu Hauffe (1909–1988), językoznawczyni i tłumaczki, ojciec Małgorzaty (ur. 1937), malarki, i Iki, programistki komputerowej.

Zmarł w 1997, został pochowany na cmentarzu komunalnym w Sopocie (kwatera N3-9-22). Działalność sportowa W okresie międzywojennym był zawodnikiem KW 04 Poznań, a następnie WTW Warszawa. W latach 1928–1934 zdobył pięć tytułów Mistrza Polski100 lat pod trzema gwiazdami 1904–2004, Poznań 2004, s. 16.. W okresie 1947–1949 był prezesem Polskiego Związku Towarzystw WioślarskichPrezesi PZTW – Damazy Tilgner pztw.pl [dostęp 2019-11-22]..

Wybrane publikacje Wędliny wileńskie (wraz z Tadeuszem Chrząszczem), Polski Związek Eksporterów Bekonu i Artykułów Zwierzęcych, Poznań 1937. Zagadnienie przerobu kapusty kiszonej (wraz z R. Schillakiem), Warszawa 1938. Effect of thermal denaturation on the mechanical resistance and texture of animal tissue: [as exemplified by Baltic herring], Warszawa 1967; Tytuł oryginalny: Wpływ denaturacji cieplnej na wytrzymałość mechaniczną i konsystencję tkanki zwierzęcej: [na przykładzie śledzia bałtyckiego]. Mechanical resistance of fresh Baltic herring, Warszawa 1967 [w oryginale: Wytrzymałość mechaniczna świeżego śledzia bałtyckiego].

Ordery i odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Armii Krajowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal im. Michała Oczapowskiego (1991) Złota odznaka „Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej” Złota odznaka „Zasłużony Pracownik Morza” (1964)

Źródło:.

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano jedną z gdańskich ulic.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia W poszukiwaniu cienia profesora Tilgnera, mmtrojmiasto.pl. Jan Jakubowski, Dzień hańby – dzień chwały, Dziennik Bałtycki, nr 226/1992 z 25 września 1992. Andrzej Andrusiewicz, Stronnictwo Pracy: 1937–1950: ze studiów nad dziejami najnowszymi chadecji w Polsce, Warszawa 1988. J. Jakubowski Na tyłach frontu, „Pomerania” 4/1989 (kwiecień 1989, tam też przedruk kilku raportów T.). Mirosław Piotrowski, Służba idei czy serwilizm?: Zygmunt Felczak i Feliks Widy-Wirski w najnowszych dziejach Polski, Lublin 1994 (red. Marian Rybicki). Sejm Ustawodawczy Rzeczypospolitej Polskiej: 1947–1952, IPiP PAN, Wrocław 1997. W czterdziestą rocznicę powstania Krajowej Rady Narodowej: materiały i dokumenty, Kancelaria Sejmu, Warszawa 1984.

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Członkowie konspiracyjnego Stronnictwa Pracy Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Gdańskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Miejskiej Górce Kategoria:Ludzie związani z Bydgoszczą Kategoria:Ludzie związani z Sopotem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej” Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym w Sopocie Kategoria:Politycy Narodowej Partii Robotniczej Kategoria:Politycy Stronnictwa Pracy (1945–1950) Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy inżynierowie rolnictwa Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Wioślarze KW 04 Poznań Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Gdańskiej Kategoria:Zmarli w 1996