mały|Stanisław Moniuszko (1819–1872) Prząśniczka – polska pieśń folkowa, skomponowana na głos i fortepian przez Stanisława Moniuszkę i wydana po raz pierwszy w 1846 roku w ramach Trzeciego Śpiewnika Domowego. Za źródło warstwy tekstowej utworu odpowiada Jan Czeczot, poeta, etnograf i znawca kultury ludowej.

Tytułowa prząśniczka stanowi element tkackiego kołowrotka, gdzie umocowane jest przędziwo. Błędem jest użycie tego słowa w znaczeniu „kobieta zajmująca się przędzeniem”, co spotykane jest nawet w oficjalnych tekstach literackich. W rzeczywistości kobieta zawodowo zajmująca się przędzeniem to prządka.

Geneza i popularność Pieśń powstała w 1846 roku w Wilnie. Stanisław Moniuszko skomponował ją do tekstu Jana Czeczota, na podstawie jego zbiorów literackich, znanych szerzej jako Piosnki wieśniacze własne.

Po stworzeniu utworu przez Moniuszkę, pieśń zyskała ogromną popularność i doczekała się licznych aranżacji na przestrzeni wszystkich lat swojego istnienia. Obecnie często wykonywana jako utwór instrumentalny, na instrumentach dętych. Jej transkrypcję na fortepian wykonał polski kompozytor Henryk Melcer-Szczawiński.

W drugiej połowie XX wieku wielką popularnością cieszyła się wersja instrumentalna w wykonaniu duetu fortepianowego Marek i Wacek. Na Prząśniczce wzorowany jest także utwór Sanah i Igora Herbuta z 2022 roku – Mamo tyś płakała.

Prząśniczka jako symbol mały|Kamienica Juliusza Heinzla (Piotrkowska 106), będąca obecnym miejscem odgrywania Hejnału Łodzi Hejnał i Hymn Łodzi Z racji tematyki treści „Prząśniczki”, pieśń ta jest kojarzona z Łodzią i pełnienia przez nią na przestrzeni lat roli włókienniczego ośrodka przemysłowego. thumb|Pałac Juliusza Heinzla (Piotrkowska 104), czyli współczesna siedziba łódzkiego magistratu, była do 8 września 2011 miejscem odgrywania "Prząśniczki" z balkonu.

Pierwszym najpopularniejszym potwierdzeniem tego faktu jest wykorzystanie pierwszych nut utworu w roli głównego motywu przewodniego TVP Łódź, czyli pierwszego regionalnego ośrodka Telewizji Polskiej, co ma miejsce z przerwami od momentu jego założenia w dniu 22 lipca 1956 roku. Od tamtego czasu wykorzystywano ją często także jako sygnał Łódzkich Wiadomości Dnia, przy czym jej obecna aranżacja jest unowocześniona i dostosowana do gustów współczesnego odbiorcy.

W 1973 roku podczas obchodów 550-lecia nadania Łodzi praw miejskich, narodził się pomysł grania tego sygnału muzycznego z wieży pierwszego Ratusza Miejskiego przy Placu Wolności. Projekt zrealizowano z sukcesem, a w późniejszym okresie mechanizm odtwarzający muzykę zsynchronizowano z ratuszowym zegarem, czyniąc z niej współczesną atrakcję turystyczną miasta Łodzi.

Od 6 maja 1998 roku dzięki inicjatywie Andrzeja Jędrzejczaka, ówczesnego członka i wiceprzewodniczącego Rady Miejskiej, „Prząśniczka” została oficjalnym Hejnałem Łodzi i jednym z obowiązujących symboli miejskich w roli pieśni pochwalnej. Fakt ten został określony i wprowadzony w życie przez lokalnych radnych w ramach uchwały o nr. LXXXVI/835/98

Hejnał grany jest codziennie na trąbce o godzinie 12:00, z okna Urzędu Miasta Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 106, choć do 8 września 2011 roku odbywało się to z balkonu sąsiedniego Pałacu Juliusza Heinzla przy Piotrkowskiej 104.

Motyw wykonywany jest na zmianę przez Piotra Grabowskiego i Władysława Cichego z Orkiestry Dętej MPK Łódź (do 2011 roku zmiennikiem był Włodzimierz Miszczak). Utwór wykonywany jest dwukrotnie – najpierw trębacz gra na północ, będąc zwróconym w stronę Placu Wolności, a później w przeciwnym kierunku – do Placu Niepodległości.thumb|Budynek urzędu miasta w Żyrardowie. Zegar znajduje się na szczycie po lewej stronie. Żyrardów Utwór jest wygrywany codziennie w południe przez kuranty zegara umieszczonego na budynku magistrackim Urzędu Miasta Żyrardowa, przy ulicy Bolesława Limanowskiego 44

Białystok „Prząśniczka” była wykorzystywana także jako sygnał wywoławczy Polskiego Radia Białystok

Zobacz też J-1 Prząśniczka

Przypisy

Linki zewnętrzne Nuty utworu w bibliotece Polona

Kategoria:Dzieła muzyki poważnej Kategoria:Hejnały polskich miast Kategoria:Historia Łodzi Kategoria:Polskie pieśni Kategoria:Muzyka w Łodzi Kategoria:Symbole Łodzi