Persian Gulf Pro League (perski لیگ برتر خلیج فارس) – najwyższa, profesjonalna liga piłkarska w Iranie.
System ligowy jest podobny do angielskiego. Zespoły spadają do Azadegan League (1, dywizja), potem kolejno do 2. i 3. dywizji. Niżej znajdują już się ligi lokalne.
Historia Ligi regionalne Do wczesnych lat 70. Iran nie miał oficjalnej ligi krajowej. Wiele drużyn uczestniczyło w mistrzostwach swoich miast. Taj TeheranZespół Taj Teheran zmienił nazwę na Esteghlal Teheran w 1979. i Szahin TeheranSzahin Teheran w 1968 zmieniło nazwę na Persepolis Teheran, które z kolei w 1987 zostało przemianowane na Pirouzi Teheran. Mimo to nadal używaną i powszechną nazwą jest Persepolis Teheran. były dwoma najpopularniejszymi zespołami w połowie lat 60. i są nimi nadal. W tym okresie lokalną ligę w Teheranie zwyciężały ekipy PAS Teheran, Szahin Teheran, Taj Teheran oraz Daraei Teheran.
Puchar Takht Jamshid Puchar Takht Jamshid był pierwszą narodową ligą w Iranie. Nazwa Jamshid to ważna część irańskiej historii starożytnej. Nazwa ligi miała także podkreślać wielkość starożytnych Persów. Pierwsze rozgrywki Pucharu Takht Jamshid odbyły się w sezonie 1972/1973. Drużyny grały u siebie i na wyjeździe, a mistrzem zostawała ta z największą liczbą punktów. Większość klubów biorących udział były powiązane z organizacjami rządowymi, ale niektóre były własnością prywatną (np. Persepolis Teheran).
Po rewolucji w 1978, ponieważ trwała wojna iracko-irańska rozgrywek nie wznowiono. Piłkarska liga w Iranie została reaktywowana dopiero po latach, już pod inną nazwą. Mimo krótkiej działalności Pucharu Takth Jamshid można uznać te rozgrywki za pierwszą krajową ligę irańską, która miała duży wpływ na poprawę poziomu irańskiej piłki nożnej.
Lata 80. W latach 80. ze względu na rewolucję i wojnę z Irakiem piłka nożna zeszła na dalszy plan. Kluby miały bardzo mało pieniędzy. Z powodów politycznych zmieniano nazwy drużyn oraz zarządy i ich środki finansowe. W latach 1980–1989 nie było rozgrywek o mistrzostwo kraju, toczyło się jedynie kilka zawodów pucharowych oraz mistrzostw danego miasta, jak np. Liga Herdah-Shahrivar lub Qods Cup.
W 1985 powstał Puchar Qods, gdzie występowały zespoły z poszczególnych ostanów. Teheran miał 2 zespoły: Teheran A i Teheran B. Teheran A wygrał puchar w 1985 i 1988, natomiast Esfahan w 1986 i 1987. Najważniejsze zawody lat 80. to Puchar Klubów Teheranu. Najwięcej tytułów mistrzowskich w tych rozgrywkach ma Persepolis Teheran.
Qods League Po zakończeniu wojny została podjęta decyzja o zmianie formatu Pucharu Qods. W związku z tym w 1989 powstała Qods League. Zespoły rywalizowały w 2 grupach po 11 drużyn. Po 2 najlepsze drużyny z każdej zmierzyły się w półfinałach. Zwycięzcy spotkali się w finale, gdzie Esteghlal Teheran pokonał 2-1 Persepolis Teheran. Była to pierwsza edycja ligi krajowej po rewolucji. Esteghlal Teheran wygrał także ostatnią edycję ligi teherańskiej w sezonie 1991/1992. W ostatnim finale także wygrali z Persepolis Teheran.
Azadegan League W 1991 Qods League została przemianowana na Azadegan League. Nazwa została nadana na cześć irańskich jeńców wojennych, który zostali uwolnieni. Liga rozpoczęła działalność w sezonie 1991/1992. Pierwszym mistrzem była drużyna PAS Teheran. Liczba uczestniczących zespołów była zróżnicowana z roku na rok. PAS Teheran i Saipa Karadż zdominowały pierwsze cztery lata rozgrywek. Na początku lat zespołom PAS Teheran i Esteghlal Teheran udało się zdobyć Azjatycką Ligę Mistrzów, a Persepolis Teheran zwyciężył w rozgrywkach Azjatyckiego Pucharu Zdobywców Pucharów. W połowie lat 90. ligę ponownie zdominowały zespoły Esteghlal i Persepolis. W latach 1995–2001 tylko te dwa zespoły sięgały po mistrzostwo kraju. Te dwa kluby zawsze składały się z najbardziej utalentowanych irańskich piłkarzy. Na zawodnikach obu ekip opierała się reprezentacja narodowa. W tym okresie Persepolis Teheran czterokrotnie był mistrzem Iranu, natomiast Esteghlal Teheran wywalczył ten tytuł 2 razy.
Iran Pro League W sezonie 2001/2002 w Iranie powstała pierwsza zawodowa liga piłkarska. Niestety można powiedzieć, że liga profesjonalna jest jedynie z nazwy ponieważ brakuje wielu potrzebnych elementów zawodowej ligi. Wynagrodzenia piłkarzy jednak znacznie wzrosły, a także zaczęły powstawać zespoły prowincjonalne oraz zajęto się wyszukiwaniem talentów, za które to postępy można pochwalić każdy klub Iran Pro League. Zespoły takie jak Sepahan Isfahan, Foolad Ahwaz, Zob Ahan Isfahan i Esteghlal Ahwaz mogą teraz z powodzeniem konkurować z wielkimi teherańskimi firmami. Liga nadal się rozwija i jest nadzieja na to, że pomoże irańskiej piłce poprawić poziom i jej reputację.
Puchar Zatoki Perskiej W dniu 12 sierpnia 2006 Irańska Federacja Piłkarska podjęła decyzję o kolejnej zmianie nazwy ligi. Od tamtej pory brzmi Puchar Zatoki Perskiej. Stało się tak, aby promować nazwę Zatoki Perskiej zamiast nieprawidłowych odmian używanych przez inne narody i organizacje. Nowe logo ligi zostało wybrane spośród 130 projektów i zaprezentowane 14 listopada 2006.
Drużyny w sezonie 2009/2010 W sezonie 2009/2010 uczestniczyło 18 zespołów
KlubMiastoStadion MiejscaTrenerKapitanPoprzedni sezonAbu Moslem MeszhedMeszhedSamen35 tys. Nasser Pourmehdi Said Chani 15Esteghlal AhwazAhwazTachti30 tys. Chodadad Azizi Afszin Komaei14 Esteghlal TeheranTeheranAzadi90 tys. Samad Marfawi Farhad Madżidi Mistrz Fulad Ahwaz AhwazTachti15 tys. Luka Bonačić Ali Badawi7Malawan Bandar-e AnzaliBandar-e AnzaliTachti20 tys. Mohammad Ahmadzadeh Masoud Gholamalizad13Mes KermanKermanSzahid Bahonar15 tys. Parwiz Mazlumi Farzad Hossejnchani3Moghawemat Sepasi SzirazSzirazHafezieh20 tys. Dawoud MahabadiMostafa Sabri9 PAS HamedanHamadanGhods5 tys. Alireza Mansourian Omid Chouradż 12 Pajkan KazwinKazwinSzahid Radżaei5 tys. Hamid Derachszan Mohammad Reza Tahmasebi 8Persepolis TeheranTeheranAzadi90 tys. Zlatko Kranjčar Karim Bageri5 Rah Ahan RejRejRah Ahan15 tys. Ernie Brandts Ahmad Taghawi11 Saba KomKomYadegar Emam15 tys. ? ? 6 Saipa KaradżKaradżEngelab15 tys. Mohammad Majeli Kohan Ebrahim Sadegi10 Sepahan IsfahanIsfahanNaghsz-e-Dżahan50 tys. Amir Ghalenoei Moharram Nawidkia 4 Szahin BuszehrBuszehrSzahid Beheszti10 tys. Hamid Kololi Fard Reza BaziariZwycięzcaplay-offówSteel Azin TeheranTeheranTachti 30 tys. Hamid Reza Estili ? Awans do IPL Teraktor Sazi Tebriz Tebriz Yadegar Emam71 tys. Faraz Kamalwand Abbas AgajiAwans do IPL Zob Ahan IsfahanIsfahanFulad Szahr25 tys. Mansour Ebrahimzadeh Mohammad Salsali2
Format rozgrywek i sponsoring Rozgrywki W lidze jest 18 klubów. Sezon trwa od sierpnia do maja, każdy klub mierzy się z rywalem dwukrotnie – raz na własnym boisku, raz na wyjeździe. W sumie każdy z zespołów w trakcie sezonu rozgrywa 34 spotkania, co daje łącznie 306 meczów na sezon. Za zwycięstwo przyznaje się 3 punkty, natomiast 1 punkt za remis. Punkty za porażkę nie są przyznawane. Zespoły są klasyfikowane według liczby zdobytych punktów. W następnej kolejności decyduje bilans bramek i liczba goli strzelonych. Na koniec sezonu zespół za największą liczbą punktów zostaje mistrzem. Do Azadegan League spadają 3 najsłabsze zespoły. Awans zdobywają zwycięzcy 2 grup Azadegan League i wygrany baraży pomiędzy ekipami z drugich miejsc.
Kwalifikacje do azjatyckich pucharów Od 2008 roku do Azjatyckiej Ligi Mistrzów awansują 4 zespoły. Są to 3 najlepsze drużyny ligi oraz zwycięzca Pucharu Hazfi. Jeżeli zwycięzca Pucharu Hafzi jest zespołem z pierwszej trójki, wtedy prawo gry w Lidze Mistrzów przechodzi na zespół z 4. miejsca w tabeli ligi.
Sponsoring Od momentu powstania w 2001 roku liga nie posiada prywatnego sponsoringu z wyjątkiem zespołów Zob Ahan Isfahan i Saba Kom. Liga jest w pełni finansowana przez irański rząd.
Mistrzowie ligi Ligi lokalne 1960: Szahin Teheran 1961: Nie rozstrzygnięto 1963: Daraei Teheran 1964-1966: Nie rozstrzygnięto 1967: PAS Teheran 1968: PAS Teheran 1969: Nie rozstrzygnięto 1970: Taj Teheran 1971: Persepolis Teheran
Puchar Takht Jamshid
1973/1974: Persepolis Teheran 1974/1975: Taj Teheran 1975/1976: Persepolis Teheran 1976/1977: PAS Teheran 1977/1978: PAS Teheran 1978/1979: Nie dokończonoRozgrywek nie dokończono ze względu na rewolucję. W chwili przerwania rozgrywek, ich liderem był zespół Shahbaz Teheran.
Liga Herdah-Szahriwar 1988: Persepolis Teheran
Qods League
1989/1990: Esteghlal Teheran
Azadegan League
1991/1992: PAS Teheran 1992/1993: PAS Teheran 1993/1994: Saipa Karadż 1994/1995: Saipa Karadż 1995/1996: Persepolis Teheran 1996/1997: Persepolis Teheran 1997/1998: Esteghlal Teheran 1998/1999: Persepolis Teheran 1999/2000: Persepolis Teheran 2000/2001: Esteghlal Teheran
Iran Pro League/Puchar Zatoki Perskiej 2001/2002: Persepolis Teheran 2002/2003: Sepahan Isfahan 2003/2004: PAS Teheran 2004/2005: Fulad Ahwaz 2005/2006: Esteghlal Teheran 2006/2007: Saipa Karadż 2007/2008: Persepolis Teheran 2008/2009: Esteghlal Teheran 2009/2010: Sepahan Isfahan 2010/2011: Sepahan Isfahan 2011/2012: Sepahan Isfahan 2012/2013: Esteghlal Teheran 2013/2014: Fulad Ahwaz
Liczba tytułów Iran Pro League KlubMistrzWicemistrzSepahan Isfahan41 Esteghlal Teheran33 Persepolis Teheran2 1Fulad Ahwaz2 - PAS Teheran12 Saipa Karadż1 - Zob Ahan Isfahan - 3 Teraktor Sazi Tebriz - 2 Esteghlal Ahwaz - 1
Tytuły mistrzowskie od 1970 KlubMistrzWicemistrzPersepolis Teheran98Esteghlal Teheran88PAS Teheran55Sepahan Isfahan41Saipa Karadż30Fulad Ahwaz20Zob Ahan Isfahan03Bahman Karadż02Esteghlal Ahwaz01
Tabela wszech czasów Iran Pro League/Puchar Zatoki Perskiej Od pierwszego sezonu 2001/2002 profesjonalnej ligi w Iranie odbyło się kolejnych 10 edycji. Oto tabela pokazująca statystyki drużyn jakie osiągnęły w trakcie swojej gry na najwyższym szczeblu ligowym od 2001 roku.
DrużynaLiczbasezonówMeczeZRPBr+Br-Br+/-PktNajlepszywynik1 Esteghlal Teheran 103041459861468308+160533Mistrz2 Persepolis Teheran1030413610167440323+117503Mistrz 3 Sepahan Isfahan103041359574447309+138497Mistrz 4 Zob Ahan Isfahan 103041349278396303+934942. 5 Fulad Ahwaz 92701059075337286+51405Mistrz 6 Saipa Karadż 1030495108101349362-13393Mistrz 7 Abu Moslem Meszhed 9270839097299305-63394. 8 Pajkan Kazwin 92748875111300336-363395. 9 Malawan Bandar-e Anzali 92787990109248328-803277. 10 Fajr Sepasi Sziraz 92707510194254296-423264. 11 Saba Kom 7226748765278258203093. 12 Esteghlal Ahwaz 8244787195310344-343052. 13 PAS Teheran 616872593726318182275Mistrz 14 Bargh Sziraz 8236607898250334-842588. 15 Mes Kerman 5166605650221195262363. 16 Rah Ahan Rej 6196506284203253-5021211. 17 PAS Hamedan 4136384751140166-261615. 18 Teraktor Sazi Tebriz 39428353197107-101195. 19 Sanat Naft Abadan 39428194798134-361039. 20 Pegah Gilan Raszt 39020284270122-52889. 21 Steel Azin Teheran 26819232685112-27805. 22 Szahin Buszehr 2681723286874-67413. 23 Szemuszak Noszahr 38616264464118-547414. 24 Szahrdari Tebriz 134813134553-83712. 25 Naft Teheran 134715123744-73613. 26 Pajam Meszhed 13498173352-193516. 27 Damasz Gilan 134712154055-153317. 28 Szirin Faraz 134312192559-342118. 29 Szahid Ghandi Jazd 13047192143-221916. 30 Esteghlal Raszt 12637161844-261613.
Ranking Miejsce Iran Pro League w rankingu IFFHS na najmocniejszą ligę piłkarską świata.
Rank+/-LigaPkt20 10px23 Arabia Saudyjska 265,021 10px33 Nigeria 263,022 10px9 Iran260,023 10px8 Grecja 258,024 10px12 Algieria 255,5
Piłkarze Okienka transferowe W Iranie trwają dwa okienka transferowe: Letnie okienko transferowe w trwa od 18 czerwca do północy 8 sierpnia. Zimowe okienko transferowe w trwa od 31 grudnia do północy 20 stycznia.
Zagraniczni piłkarze Każdy zespół może mieć w kadrze dowolną liczbę piłkarzy spoza Iranu, jednak podczas meczu ich liczba w składzie na dane spotkanie nie może przekroczyć 3. W przeszłości nie było naruszenia tej zasady, dopiero w sezonie 2006/2007 PAS Teheran odebrano 1 punkt za występ 4 zagranicznych piłkarzy w meczu 20. kolejki z Malawan Bandar-e Anzali.