Jerzy Maria Pniewski (ur. 1 czerwca 1913 w Płocku, zm. 16 czerwca 1989 w Warszawie) – polski fizyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (od 1954).
Życiorys Jerzy Maria Pniewski urodził się w rodzinie Henryka, nauczyciela matematyki, i Amelii z Babeckich. Ukończył gimnazjum im. Stanisława Małachowskiego w Płocku i w 1930 rozpoczął studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Na trzecim roku zaczął studiować także fizykę. Jeszcze jako student, w 1935 został asystentem prof. Stefana Pieńkowskiego w Zakładzie Fizyki Doświadczalnej UW. Dyplom magistra matematyki uzyskał w 1936, a półtora roku później ukończył studia fizyczneJerzy Pniewski (1913–1989) Fundacja Panteon Narodowy [dostęp 2024-02-27]..
Podczas okupacji niemieckiej brał udział w tajnym nauczaniu oraz uczestniczył w seminariach fizycznych organizowanych przez prof. Pieńkowskiego.
Po zakończeniu II wojny światowej został awansowany na adiunkta UW. Wykładał matematykę dla studentów chemii oraz prowadził Zakład Fizyki w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. W listopadzie 1948 wyjechał na dwuletni staż do pracowni fizyki jądrowej Uniwersytetu w Liverpoolu. W 1950 powrócił do Warszawy i w 1951, na podstawie badań wykonanych w Anglii obronił pracę doktorską. W 1954 został profesorem nadzwyczajnym a w 1963 profesorem zwyczajnym.
Zajmował się doświadczalną fizyką subatomową: jądrową i cząstek elementarnych. Wraz z Marianem Danyszem odkrył pierwsze hiperjądro (1952) i stany izomeryczne hiperjąder (1962).
Był dyrektorem Instytutu Fizyki Doświadczalnej UW (1953–1958 i 1962–1975), kierownikiem Warszawskiego Oddziału Zakładu Fizyki Wielkich Energii Instytutu Badań Jądrowych w Świerku (od 1958), kierownikiem Katedry Fizyki Cząstek Elementarnych (od początku lat 60.), a także dziekanem Wydziału Fizyki UW (1975–1981).
Na XXXV Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskiego, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego.
Był członkiem (korespondentem 1964, rzeczywistym 1971) Polskiej Akademii Nauk, członkiem Heidelberskiej Akademii Nauk, a także członkiem honorowym Towarzystwa Naukowego Płockiego.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 294-5-12).
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1964)Lista odznaczonych [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 170, 20 lipca 1964, s. 2. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1974)Odznaczenia państwowe przyznane pracownikom Uniwersytetu Warszawskiego w roku 1974 [w:] „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”, T. 14–16, Warszawa: UW-PWN, 1975, s. 293. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (28 września 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego. Medal Mariana Smoluchowskiego (1969)Nagrody Naukowe imienia Smoluchowskiego [dostęp 2024-02-27].
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za odkrycie zjawiska hiperonu związanego (1955) nominacja do nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1965) Nagroda „Problemów” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzowania nauki (1967) tytuł doktora honoris causa uniwersytetów w Lyonie (1975) i Heidelbergu (1980)
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Forum Akademickiego. Krótka notka biograficzna (ze zdjęciem) na stronie Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Płockiego Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni we Francji Kategoria:Laureaci Medalu Mariana Smoluchowskiego Kategoria:Laureaci Nagrody „Problemów” Kategoria:Ludzie urodzeni w Płocku Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy cząstek Kategoria:Polscy fizycy doświadczalni Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1989 Kategoria:Polscy fizycy jądrowi