Kaplica pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Kaplica Gamrata oraz Kaplica Grochowskiego – jest jedną z 19 kaplic publicznych bazyliki archikatedralnej św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie na Wawelu. Znajduje się przy wschodnim ramieniu ambitu, pomiędzy zakrystią (od północy), a kaplicą Batorego (od południa). Stanowi mauzoleum bpa Piotra Gamrata. Jej patronką jest św. Katarzyna Aleksandryjska z Egiptu.
Historia Obiekt wybudowano w połowie XIV w. Kaplicę przebudowano z polecenia królowej Bony Sforzy w latach 1545–1547, według projektu Jana Marii Padovano. Koszty, związane z przebudową na mauzoleum dla abpa gnieźnieńskiego i bpa krakowskiego Piotra Gamrata, pokryła Krakowska Kapituła Katedralna. Kaplicę zaprojektował Jan Maria Padovano. Wykonał on również nagrobek zmarłego, będący kopią nagrobka bpa Piotra Tomickiego - jak sobie zażyczył fundator. W latach 1646–1649 odrestaurowano kaplicę z fundacji kanonika Jerzego Grochowskiego. Marmur odkuł w swoim warsztacie Bartłomiej Stopano. Wówczas powstał obecny podział architektoniczny, stiukowa dekoracja sufitu oraz portal (zachowano jednak XVI-wieczną kratę). W 1661 r. ołtarz konsekrował bp Mikołaj Oborski. Nowy obraz wstawiono do ołtarza w XVIII w.
Architektura Do kaplicy wiedzie barokowy portal z marmuru dębnickiego. Półkolistą, oprofilowaną arkadę flankują pilastry toskańskie, ustawione na cokołach. Na pilastrach wspiera się przełamane belkowanie, przechodzące w nastawę z okrągłym otworem okiennym. Nakrywa ją trójkątny przyczółek. W portalu osadzona jest renesansowa krata z brązu. We wnętrzu, przy ścianie południowej usytuowany jest w płytkiej niszy ze stiukową dekoracją arabeskową ołtarz z czarnego marmuru dębnickiego. Składa się z retabulum, ustawionego na mensie. Znajdujący się w nim obraz Matka Boża z Dzieciątkiem i św. Katarzyną, flankują dwie kolumny korynckie ze złoconymi kapitelami. Na kolumnach wspiera się trzykrotnie przełamane belkowanie z przerywanym przyczółkiem, pośrodku którego umieszczono wyobrażenie Boga Ojca ze złoconego stiuku. Przy ścianie północnej znajduje się natomiast nagrobek abpa Gamrata, wykonany z piaskowca. Na wysokim, przerywanym i profilowanym cokole, usytuowana jest płyta inskrypcyjna z czerwonego marmuru i ze złoconymi literami. Na cokole wspierają się półkolumny kompozytowe, flankujące wykutą z czerwonego marmuru postać zmarłego, ukazaną w pozie sansowinowskiej. Rzeźba ta spoczywa w prostokątnej płaskiej niszy. Tumbę nagrobka zaopatrzono w herb Sulima. Wyżej umieszczono płaskorzeźbę Matka Boża z Dzieciątkiem oraz śś. Stanisławem i Wojciechem. Na kolumnach znajduje się przełamane belkowanie ze zwieńczeniem. Ujmujące zwieńczenie figury usytuowano na przedłużeniu półkolumn. Przedstawiają one św. Katarzynę Aleksandryjską i śś. Piotra i Pawła. Dekoracja rzeźbiarska opiera się na elementach arabeski, groteski, maszkaronów, główek anielskich, lwich pysków, kiści owoców, liści akantu, rollwerków, wolich oczach, astragali, rautów, kaboszonów, konsoli, oraz wici roślinnej, oplatającej kolumny. W ścianie północnej oprofilowane okno arkadowe z witrażem. Przy ścianie zachodniej, na północ od portalu, znajduje się epitafium Grochowskiego z czarnego marmuru. W nim portret zmarłego z 1651. Na posadzce brązowa płyta grobowa z herbem Junosza. Kaplicę nakrywa sklepienie klasztorne z dekoracją stiukową, złożoną z girland owocowych, siedzących aniołów oraz kartuszy z herbami Junosza.
Bibliografia Czyżewski, Krzysztof J., Królewska Katedra na Wawelu. Przewodnik. Wydanie poprawione. Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej. Kraków 2002. Kuczman, Kazimierz. Wzgórze wawelskie. Przewodnik. Wydanie drugie. Kraków 1988. Rożek, Michał. Krakowska katedra na Wawelu. Przewodnik dla zwiedzających. Wydanie trzecie. Wydawnictwo św. Stanisława BM Archidiecezji Krakowskiej. Kraków 1989. Rożek M., Katedra Wawelska w XVII wieku. Wydanie pierwsze. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980. Rożek, M., Złoty wiek. Szkice o sztuce renesansowej. Wydanie pierwsze. Krajowa Agencja Wydawnicza. Kraków 1991.
Kraków
Kategoria:Kaplice w katedrze wawelskiej Kategoria:Parafia Wawelska Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Katarzyny