Szkoła Matematyki Poglądowej (skr. SMP) – cykl ogólnopolskich konferencji popularnonaukowych poświęconych popularyzacji matematyki i krzewieniu kultury matematycznej. Szkoły adresowane są do nauczycieli matematyki (szkolnych i akademickich), pracowników naukowych oraz innych osób zainteresowanych matematyką i jej dydaktyką. W ich programie znajdują się referaty poświęcone tzw. „matematyce żywej” – prezentowanej w sposób poglądowy, z naciskiem na intuicję, związki z historią i innymi dziedzinami nauki oraz kultury, przystępny również dla niespecjalistów.
Przed 2021 rokiem Szkoły odbywały się zwykle dwa razy w roku (zimą i latem), w pięciodniowej formule, przede wszystkim w miejscowościach położonych niedaleko Warszawy. Od 2021 roku organizowana jest jedna edycja letnia, trwająca cztery dni, poprzedzona wieczornym spotkaniem uczestników. Szkoła ma za każdym razem ustalony temat przewodni, a zasadniczą część programu stanowi 20–24 wykładów trwających po 45 minut.
Od 68. edycji (2025) Szkoła odbywa się latem w Centrum Edukacyjno-Kongresowym Politechniki Śląskiej w Gliwicach, we współpracy z Wydziałem Matematyki Stosowanej tej uczelni.
Historia konferencji mały|300px|Uczestnicy 29. Szkoły Matematyki Poglądowej w Grzegorzewicach mały|300px|Zbigniew Marciniak inauguruje 35. Szkołę Matematyki Poglądowej w Grzegorzewicach wykładem pt. Orientacja mały|300px|Wykład Bartłomieja Pawlika pt. Barrykady podczas 67. Szkoły Matematyki Poglądowej w Siedlcach.
Początki Szkół Matematyki Poglądowej są związane z działalnością Ośrodka Kultury Matematycznej w SiedlcachOśrodek Kultury Matematycznej w Siedlcach, powołanego 5 grudnia 1987 roku podczas trzydniowej konferencji z udziałem około 50 matematyków z kilkunastu ośrodków akademickich. Ośrodkowi powierzono zadania związane z popularyzacją działów wyższej matematyki, wskazywaniem dobrych wzorców wykładowych, podnoszeniem kwalifikacji nauczycieli oraz upowszechnianiem matematyki w środowiskach pozauczelnianych.
W ramach tych działań postanowiono organizować cykliczne Szkoły Matematyki Poglądowej. Lista Szkół jako edycję oznaczoną numerem 0 odnotowuje Wstępną szkołę zorganizowaną w przerwach konferencji powołującej Ośrodek (Siedlce, zima 1987). Za pierwszą właściwą edycję uznaje się Szkołę pod hasłem Mozaika (Siedlce, lato 1988), po której nastąpiły kolejne szkoły tematyczne; pierwsze były Probabilistyka (Zawady, 1989) i Ciągłość w matematyce (Siedlce, 1989).
W początkowym okresie Szkoły poświęcone były dużym działom matematyki, lecz – jak relacjonują organizatorzy – taki model szybko uznano za zbyt „monograficzny” i trudny do pogodzenia z wymogiem poglądowości. Od początku lat 90. wypracowano formułę, w której na jednej Szkole prezentowane są wykłady zróżnicowane tematycznie, ale nawiązujące do wspólnego hasła. Z czasem ukształtowały się różne „opcje” tematyczne: matematyczna (kształtowanie kultury matematycznej wśród pracowników naukowych), ogólnokształcąca (minimum wiedzy ogólnej z historii, filozofii i klasycznych problemów matematyki), społeczna (pomysły dydaktyczne dla różnych szczebli nauczania), a od 26. Szkoły również aplikacyjna – pokazująca zastosowania matematyki w innych dziedzinach. Ważnym etapem rozwoju cyklu były Szkoły organizowane w ośrodku w Miętnem oraz w akademikach w Siedlcach na początku lat 90. XX wieku. Tam ugruntowała się pięciodniowa formuła Szkoły, z około 26 wykładami 45-minutowymi, rozpoczynającej się w czwartek wieczorem i trwającej do wtorkowego południa. Szczególne znaczenie miała 8. Szkoła Przełomy w matematyce (Miętne, zima 1992), która zapoczątkowała mocny nurt historyczny w programie – wykłady poświęcone były m.in. powstawaniu podstawowych pojęć i teorii matematycznych.
Od końca lat 90. XX wieku Szkoły zaczęły odbywać się przede wszystkim w Grzegorzewicach pod Mszczonowem (począwszy od 20. edycji Kultura matematyczna – teoria i zbiór zadań, zima 1998), a następnie w kolejnych ośrodkach wypoczynkowych w okolicach Warszawy, takich jak Miętne, Sulejów, Jachranka, Nadarzyn, Miedzeszyn, Białobrzegi czy Wola Ducka. W tym okresie Szkoły uzyskały ogólnopolski zasięg i stały się ważnym miejscem spotkań środowiska popularyzatorów matematyki. Na przełomie pierwszej i drugiej dekady XXI wieku formuła tematyczna stała się wówczas wyraźnie bardziej interdyscyplinarna: obok matematyki pojawiały się wykłady z fizyki, biologii, informatyki, muzyki, historii czy filozofii, a także referaty poświęcone relacjom matematyki z innymi dziedzinami kultury. Przykładem przełomowej edycji była 26. Szkoła Twierdzenia z pogranicza (Grzegorzewice, 2001), podczas której Medal Filca otrzymała biolożka Magdalena Fikus za wykład o odczytywaniu kodu DNA – pozbawiony formalnej matematyki, ale cieszący się dużym zainteresowaniem słuchaczy.
W związku z pandemią COVID-19 edycje 62–64 (2021–2022) przeprowadzono w formule zdalnej: Wyjątki i szczególne przypadki, Ograniczenia oraz Hipotezy i problemy otwarte odbyły się online (w przypadku 64. Szkoły z niewielką grupą uczestników obecną w Siedlcach). Od 65. edycji (Siedlce 2022) konferencja wróciła do formy stacjonarnej, zaś 68. Szkoła (Gliwice 2025, Na końcu nie zawsze jest odpowiedź) po raz pierwszy została zorganizowana wspólnie z Politechniką Śląską w Centrum Edukacyjno-Kongresowym PŚ.
Uczestnicy Pomysłodawcą, założycielem i wieloletnim głównym organizatorem Szkół Matematyki Poglądowej był Marek Kordos. Obecnie funkcję koordynatora przedsięwzięcia pełni Agnieszka Prusińska.
Podczas każdej Szkoły prezentowanych jest zwykle od 20 do 24 wykładów, uzupełnionych o jedno lub dwa dłuższe wystąpienia plenarne. Wśród wykładowców wielokrotnie występowali: czołowi polscy matematycy, jak m.in. Andrzej Białynicki-Birula, Jerzy Browkin, Roman Duda, Kazimierz Goebel, Andrzej Granas, Krystyna Kuperberg, Rafał Latała, Tomasz Łuczak, Zbigniew Marciniak, Władysław Narkiewicz, Krzysztof Oleszkiewicz, Andrzej Schinzel, Henryk Żołądek; reprezentanci innych dziedzin, tacy jak Jerzy Dzik (paleontologia), Magdalena Fikus (biologia), Alicja Gronau-Osińska (muzyka), Adam Łomnicki (biologia), Krzysztof Meissner (fizyka), Adam Michalak (architektura), Lucjan Piela (chemia), Marian Pieniak (medycyna), czy Henryk Samsonowicz (historia).
Konkursy mały|300px|Medal Filca mały|300px|Marek Kordos i Małgorzata Misztal wręczają Jarosławowi Grytczukowi Medal Filca podczas inauguracji 68. Szkoły Matematyki Poglądowej w Gliwicach
Medal Filca i Nagroda kAbela Od 18. Szkoły Matematyki Poglądowej (Dyskretne metody matematyki, Grzegorzewice 1997) podczas każdej edycji w głosowaniu uczestników wybierany jest najlepszy wykład. Jego autor otrzymuje Medal Filca – wyróżnienie, którego nazwa jest żartobliwym nawiązaniem do Medalu Fieldsa – a tradycyjnie na początku kolejnej Szkoły wygłasza wykład inauguracyjny Medal Filca, Szkoła Matematyki Poglądowej – Uniwersytet w Siedlcach (SMP UwS), smp.uws.edu.pl [dostęp 2026-02-06]..
W czasie dwóch z trzech edycji prowadzonych online (Szkoły 63. i 64.) tradycyjny Medal Filca został zastąpiony wyróżnieniem o nazwie Nagroda kAbela (nawiązującą do międzynarodowej Nagrody Abela) przyznawanym za najlepszy wykład zdalny.
Konkurs na Wzorowego Słuchacza Konkurs na Wzorowego Słuchacza, nagradzający aktywnych i uważnych uczestników, po raz pierwszy rozegrano podczas 33. Szkoły. Zgodnie z informacjami organizatorów odbywał się on regularnie od 33. do 49. edycji oraz ponownie od 54. Szkoły, a jego zwycięzcy otrzymują Złoty, Srebrny i Brązowy Medal Wzorowego Słuchacza.
Inne Od 67. edycji podczas konferencji odbywa się wystawa plakatów zgłaszanych przez uczestników. Podczas pierwszej wystawy został ogłoszony konkurs na najlepszy plakat, który wygrał Andrzej Komisarski za plakat pod tytułem Ile wynosi pole powierzchni? Również od 67. SMP przyznawany jest medal za najlepszy plakat studencki o tematyce matematycznej (podobnie jak w przypadku Medalu Filca zwycięzcę wyłania się w głosowaniu uczestników). Dotychczasowymi laureatami nagrody za najlepszy plakat studencki są: 67 SMP: Martyna Ślusarczyk za plakat pt. Najdroższe z pytań ,czyli o wybranych problemach Erdősa 68 SMP: Zuzanna Grabarz za plakat pt. GRAFicznie 69 SMP: Martyna Pieczka za plakat pt. Symetria pięciokrotna – od mozaik po kwazikryształy
W ostatnich latach w programie pojawił się także wieczór szarad i zagadek, prowadzony przez Renatę Jurasińską oraz poranna gra terenowa o charakterze matematycznym, przygotowywana m.in. przez Małgorzatę Mikołajczyk – przykładem jest gra miejska „Chrobra matma” zorganizowana podczas 68. Szkoły w Gliwicach.
mały|center|600px|Złoty, srebrny i brązowy Medal Wzorowego Słuchacza
Lista szkół