20px|zabytek Śluza IV „Wrocławska” – śluza na Starym Kanale Bydgoskim w Bydgoszczy.
Stanowi jedną z budowli hydrotechnicznych starego odcinka Kanału Bydgoskiego, wyłączonego z eksploatacji w 1915 r. Jest to dawna piąta śluza drogi wodnej Wisła-Odra oraz czwarta śluza na Kanale Bydgoskim (1774–1915).
Zarządcą obiektu jest Zarząd Miasta Bydgoszczy.
Lokalizacja Śluza znajduje się w Bydgoszczy, przy ul. Wrocławskiej w parku nad starym Kanałem Bydgoskim.
Historia Śluzę wybudowano w latach 1773–1774, pierwotnie bliżej ul. Nakielskiej. Obecna forma budowli pochodzi z lat 1803–1810, kiedy dokonano pierwszej przebudowy drogi wodnej Wisła-Odra. Eksploatowana była z przeznaczeniem dla barek o ładowności do 200 ton do roku 1915, kiedy oddano nowy odcinek kanału z nowo wybudowanymi śluzami Okole i Czyżkówko. Do końca lat 40. XX w. wykorzystywana była awaryjnie. Ostateczne wyłączenie z eksploatacji nastąpiło pod koniec lat 60. XX w.
Od 1972 Stary Kanał Bydgoski wraz ze śluzami znajdował się w gestii miasta Bydgoszczy. W latach 1992–1993 obiekt odrestaurowano według projektu Gerarda Graczyka. W 2005 śluzę wraz z całym zespołem Kanału Bydgoskiego wpisano do rejestru zabytków województwa kujawsko-pomorskiegoMonografia mostów województwa kujawsko-pomorskiego. Brda i Kanał Bydgoski. Tom II z serii: Mosty z biegiem rzek pod red. Krzysztofa Dudka. Bydgoszcz – Grudziądz 2012. Wydawca: Związek Mostowców Rzeczypospolitej Polskiej Oddział Pomorsko-Kujawski. .
W latach 2015–2016 w pobliżu śluzy, między ul. Wrocławską a Cmentarzem Starofarnym, powstał nowy budynek mieszkalnyNowoczesny blok początkiem zmian w tej części miasta. W 2017 rozpoczęto realizację 2 kolejnych, położonych na południe od IV śluzyMarta Leszczyńska Apartamenty powstają nad Starym Kanałem. Zaczęła się budowa. Ośmiokondygnacyjne budynki (w tym 2 podziemne kondygnacje garażowe), wyróżniają się dużymi, panoramicznymi balkonami i przeszklonymi tarasami oraz elewacją z materiałów imitujących cegłę i szkło, tynkowaną w odcieniach bieli i szarości. Mniejszy budynek od strony zachodniej zwęża się w kierunku parku, natomiast budynek od strony Wrocławskiej powstał na planie litery „L”. Planowany termin zakończenia inwestycji w roku 2020Inwestycje wokół Starego Kanału nie został dotrzymany.
W ramach inwestycji rewitalizacji poddano również zabytkowy dom śluzowego (nr 5) z czerwonej cegły z II połowy XIX wieku, który ma pełnić funkcje biuroweUlica Wrocławska odzyskuje blask.
Most przy śluzie Od końca XVIII wieku przy śluzie znajdował się mostek dla pieszych. Po II wojnie światowej znajdowała się tu drewniana przeprawa tymczasowa. W 1962 most przebudowano do obecnej formy żelbetowej z jednią i chodnikami, opartego na starych przyczółkach. Prace prowadziło Płockie Przedsiębiorstwo Robót Mostowych.
Charakterystyka Jest to śluza komorowa o konstrukcji ceglanej, posadowiona na ruszcie palowym. Posiada zamknięcia w postaci drewnianych wrót wspornych dwuskrzydłowych, otwieranych w kierunku górnej wody. Zasuwy umożliwiające regulację przepływu wody i napełnianie komory posiadają napęd ręczny. Zachowany układ mechaniczny zasuw pochodzi z 1872 roku.
Most przy śluzie Przy głowie dolnej śluzy znajduje się most drogowy w ciągu ulicy Wrocławskiej w Bydgoszczy. Jego długość wynosi 7,9 m, szerokość 9,1 m oraz nośność 15 ton. Konstrukcja składa się z płyty żelbetowej monolitycznej opartej na przyczółkach kamienno-ceglanych połączonych z konstrukcją śluzy. Przeprawa mieści jezdnię oraz dwa chodniki dla pieszych. Przestrzeń żeglugowa pod obiektem wynosi ok. 3 x 6,5 m. Obiektem dysponuje Zarząd Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w Bydgoszczy.
Zobacz też Kanał Bydgoski Planty nad Kanałem Bydgoskim
Przypisy
Bibliografia Badtke Marek: Kanał Bydgoski: Bydgoszcz, 2006. Bartowski Krzysztof: W 231. rocznicę Kanału Bydgoskiego (1774-2005). [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 10. Bydgoszcz 2005. Winid Walenty: Kanał Bydgoski: Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928. Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał Bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w:] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002. Program Rewitalizacji i Rozwoju Bydgoskiego Węzła Wodnego na stronie Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Bydgoszczy
Linki zewnętrzne Program Rewitalizacji i Rozwoju Bydgoskiego Węzła Wodnego na stronie Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Bydgoszczy
Kategoria:Budowle hydrotechniczne w Bydgoszczy Kategoria:Zabytki nieruchome w Bydgoszczy Kategoria:Śluzy Kanału Bydgoskiego