Fregaty projektu 42 – seria ośmiu radzieckich okrętów eskortowych, budowanych w latach 1949–1953, w kodzie NATO określanych jako fregaty typu Kola.
Projektowanie i budowa Prace nad nowoczesnymi okrętami eskortowymi trwały w Związku Radzieckim już w czasie II wojny światowej. W lutym 1947 roku powstały nowe wymagania na dozorowce (w nomenklaturze radzieckiej Сторожевой корабл), uwzględniające doświadczenia wojenne i testy na podobnych jednostkach, pozyskanych jako zdobycz wojenna, jak np. T-33 niemieckiego typu 1939. Prace projektowe prowadzono w Centralnym Biurze Konstrukcyjnym nr 32 (ros.: ЦКБ-32) w Leningradzie. Ukończono je, po wprowadzeniu wymaganych przez sztab Marynarki Wojennej poprawek, w sierpniu 1948 roku.
Budowę wszystkich ośmiu okrętów projektu 42 prowadziła stocznia nr 620 (obecnie Jantar) w Królewcu. Stępkę pod pierwszą jednostkę, „Sokoł”, położono 17 sierpnia 1949 roku. Budowę wszystkich dozorowców ukończono w latach 1951–1953.
Opis konstrukcji Fregaty projektu 42 były gładkopokładowymi, stalowymi, spawanymi okrętami o sylwetce nawiązującej do klasycznych rozwiązań niszczycieli eskortowych końca II wojny światowej. Wnętrze kadłuba zostało podzielone na 11 przedziałów wodoszczelnych.
Urządzenia napędowe dozorowców umieszczono naprzemianlegle: w pierwszym (licząc od dziobu) przedziale napędowym była kotłownia, następnie przedział maszynowni z turbiną parową, kolejne kotłownia i maszynownia. Układ taki zapewniał większą przeżywalność na polu walki. W pomieszczeniach maszynowni znajdowały się także generatory okrętowe.
Główne uzbrojenie artyleryjskie fregat stanowiły cztery armaty uniwersalne B-34USM kal. 100 mm, umieszczone w pojedynczych wieżach artyleryjskich, po dwóch na dziobie i rufie okrętu. Artylerię przeciwlotniczą uzupełniały dwie podwójne armaty przeciwlotnicze kal. 37 mm . Okręty posiadały potrójną wyrzutnię torped kal. 533 mm, zainstalowaną na śródokręciu. Do zwalczania okrętów podwodnych na fregatach zamontowano dwie rufowe zrzutnie bomb głębinowych i cztery miotacze bomb głębinowych typu BMB-1, oraz dwa dziobowe miotacze rakietowych bomb głębinowych typu RBM (zastąpione w latach 50. XX w. przez nowocześniejsze pociski typu RGB-12). Dodatkowo, na dwóch torach minowych na pokładzie okręty mogły przenosić do 38 min morskich.
Wyposażenie elektroniczne okrętów składało się z radaru obserwacji powierzchni morza Rif, radaru obserwacji przestrzeni powietrznej Gjuis-1M4, radaru artyleryjskiego Wympieł-2 i stacji hydrolokacyjnej Tamir-5N.
Co najmniej dwa okręty projektu 42 („Kondor” i „Grif”) przeszły w trakcie służby modernizacje uzbrojenia i wyposażenia. Polegała ona na montażu nowoczesnych miotaczy RBU-2500 dla rakietowych bomb głębinowych RGB-25 wraz z przelicznikiem artyleryjskim Szar-2, nowych radarów Zaria, Wisła (nawigacyjny) i Jakor-2M (artyleryjski) oraz wieży kierowania ogniem SWP-42.
Okręty „Sokoł” (ros. „Сокол”) – położenie stępki 17 sierpnia 1949, wodowanie 11 września 1950, w służbie od 30 stycznia 1951Wszystkie daty wejścia do służby za . Początkowo włączony w skład Floty Bałtyckiej, od 1955 roku, po przepłynięciu zespołem kanałów na Morze Białe, w składzie Floty Północnej. W latach 1961–1967 odstawiony do rezerwy. Wycofany z linii 18 sierpnia 1971 roku, do 1986 roku wykorzystywany jako jednostka pomocnicza pod nazwą UTS-256. Złomowany w 1988 roku. „Bierkut” (ros. „Беркут”) – w służbie od 10 maja 1952 we Flocie Bałtyckiej, od 1955 roku we Flocie Północnej. Skreślony z listy jednostek bojowych 2 sierpnia 1965 roku, złomowany w latach 1966–1967. „Kondor” (ros. „Кондор”) – w służbie od 10 maja 1952 roku. Wycofany ze służby 20 stycznia 1970 roku i sprzedany na złom. „Grif” (ros. „Гриф”) – w służbie od 25 października 1952. Przekazany jeszcze w trakcie budowy Ministerstwu Spraw Wewnętrznych ZSRR pełnił służbę jako dozorowiec ochrony pogranicza, początkowo na Morzu Bałtyckim, następnie na Morzu Białym. Przeniesiony do rezerwy w 1961 roku. Przywrócony do linii w 1964 roku, został przeniesiony na Morze Kaspijskie. W 1970 roku został przekazany Wyższej Szkole Marynarki Wojennej w Baku, pod nazwą zmienioną na „Sowieckij Azerbajdżan” (ros. „Советский Азербайджан”). Od 1977 roku służył jako pływające koszary. Złomowany w 1981 roku. „Kreczet” (ros. „Кречет”) – w służbie od 18 grudnia 1952.Przekazany do wojsk ochrony pogranicza Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, pływał jako dozorowiec do 1953 roku. Następnie przekazany Flocie Północnej, służył w niej w latach 1953–1956. Przesunięty do rezerwy, powrócił do czynnej służby w 1964 roku. Od 1968 roku w składzie Flotylli Kaspijskiej, od 1970 roku pod nową nazwą: „Sowieckij Dagestan” (ros. „Советский Дагестан”), wycofany ze służby 28 czerwca 1977 roku i sprzedany na złom. „Orłan” (ros. „Орлан”) – w służbie we Flocie Bałtyckiej od 17 marca 1953, w 1955 roku przeniesiony do Floty Północnej. W rezerwie w latach 1960–1965, od 1966 roku przeniesiony do Flotylli Kaspijskiej, pod nazwą „Sowieckij Turkmenistan” (ros. „Советский Туркменистан”). Od roku 1970 do 22 listopada 1976 roku służył jako okręt szkolny. „Liew” (ros. „Лев”) – w służbie od 17 marca 1953. W latach 1953–1955 pływał we Flocie Bałtyckiej, następnie Flocie Północnej. Zakonserwowany w rezerwie od 1961 do 1964 roku. Od 1969 roku skierowany ponownie na Morze Bałtyckie, dwa lata później został na stałe przycumowany w porcie w Bałtijsku jako baza szkolno-treningowa UTS-257. „Tigr” (ros. „Тигр”) – ostatni z serii ośmiu jednostek, w służbie od 25 kwietnia 1953 roku. Podobnie jak poprzednicy włączony początkowo do Floty Bałtyckiej, później Floty Północnej. Skierowany do rezerwy w 1961 roku, przebywał w niej do 15 października 1970 roku. 18 września 1974 roku wycofany ze służby i sprzedany na złom.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Typy fregat Kategoria:Okręty według projektów