Powiat janowski – powiat w Polsce (województwo lubelskie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Janów Lubelski.
Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Janów Lubelski, Modliborzyce gminy wiejskie: Batorz, Chrzanów, Dzwola, Godziszów, Potok Wielki miasta: Janów Lubelski, Modliborzyce
Położenie i środowisko geograficzne Powiat janowski jest jednym z 24 powiatów województwa lubelskiego. Położony jest w jego południowo-zachodniej części, granicząc z powiatami: kraśnickim, lubelskim, biłgorajskim, niżańskim i stalowowolskim. Położenie geograficzne wyznaczają współrzędne: szerokość 50°55' N północny kraniec (Wola Studzieńska) i 50°34' N południowy kraniec (Kiszki); długość 22°09' E zachodni kraniec (Maliniec-Siembidy) i 22°41' E wschodni kraniec (Kocudza Trzecia).
Historia Powiat janowski istniał w latach 1866–1945Informacje o historii z tego okresu zostały pobrane głównie z Internetowego Serwisu Powiatu Janowskiego, 1956–1975 i od 1999 roku.
1866–1919 W latach 1810–1866 tereny dzisiejszego powiatu janowskiego leżały na pograniczu powiatów tarnogrodzkiego i kraśnickiego obwodu zamojskiego (w 1866, bez żadnych zmian terytorialnych, dotychczasowe powiaty przemianowano na okręgi, a obwód na powiat). W związku z ustanowieniem Zamościa twierdzą i objęciem administracją czysto wojskową w 1820 urzędy cywilne zaczęto przenosić do mającego centralne położenie Janowa LubelskiegoWładysław Ćwik, Jerzy Reder Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977, s.84.
Ukaz carski z 19 (31) grudnia 1866 całkowicie zmienił podział administracyjny guberni lubelskiej, a w szczególności utworzył w niej powiat janowski. W jego skład weszło: 6 miast: Annopol, Janów, Kraśnik, Modliborzyce, Urzędów i Zaklików 18 gmin: Brzozówka, Chrzanów, Dzierzkowice, Gościeradów, Janiszów, Modliborzyce, Olbięcin, Ostrów, Potok Wielki, Rachów, Stróża, Studzianki, Świeciechów, Wilkołaz, Zakrzówek, Zdziechowice, Zdziłowice i Zofianka.
W latach 1869–1870 Annopol, Modliborzyce, Urzędów i Zaklików utraciły prawa miejskieĆwik, Reder Lubelszczyzna..., s.111. Annopol przyłączono do gminy Rachów, Modliborzyce – do gminy Modliborzyce, Urzędów – do gminy Ostrów z jednoczesną zmianą jej nazwy na Urzędów, Zaklików – do gminy Zdziechowice (zamienionej kilka lat później na gminę Zaklików)Wit Szymanek Z dziejów powiatu janowskiego i kraśnickiego w latach 1474–1975, Stowarzyszenie Dom Europa, b.m.w. 2003, s.20. Powiat obejmował powierzchnię 2597 km² i liczył ponad 75.000 mieszkańców.
Po utworzeniu w 1912 guberni chełmskiej do powiatu janowskiego włączono północną część dotychczasowego powiatu biłgorajskiego i zachodnie skrawki dotychczasowego powiatu zamojskiego. Okupanci austriaccy przywrócili podział administracyjny z 1912 roku.
1919–1945 Po odzyskaniu niepodległości w 1919 powierzchnia powiatu janowskiego zmalała do 1783 km². Administracyjnie powiat dzielił się na 2 gminy miejskie i 14 gmin katastralnych: gminy miejskie: Janów i Kraśnik, gminy katastralne: Annopol, Brzozówka, Chrzanów, gmina Dzierzkowice, gmina Gościeradów, Kawęczyn, Kosin, Modliborzyce, Potok Wielki, Trzydnik, Urzędów, Wilkołaz, Zaklików i Zakrzówek
17 lutego 1926 roku w powiecie janowskim utworzono wiejską gminę Batorz. W 1928 i 1939 roku zmieniono granice miasta Kraśnik.
Od końca lat 20. do 1932 starostą powiatowym był mjr Leon Zamecznik.
Na skutek zniszczeń II wojny światowej oraz z powodu aktywnego lokalnego ruchu oporu, Niemcy przenieśli stolicę powiatu do Kraśnika, tworząc w Janowie tzw. Landkomissariat (filię starostwa). 9 sierpnia 1945 roku oficjalnie zniesiono powiat janowski a z jego obszaru utworzono powiat kraśnicki z siedzibą w Kraśniku.
1956–1972 1 stycznia 1956, 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin 29 września 1954, w województwie lubelskim ponownie utworzono powiat janowski. W skład odtworzonego powiatu janowskiego weszły 1 miasto i 16 gromad wyłączonych z dwóch ościennych powiatów tegoż województwa: z powiatu kraśnickiego: miasto Janów Lubelski gromady Biała, Chrzanów, Godziszów, Kawęczyn, Krzemień, Łada, Modliborzyce, Potoczek, Potok Wielki, Stojeszyn, Wierzchowiska, Wolica i Zdziłowice z powiatu biłgorajskiego: gromady Dzwola, Kocudza i Momoty Górne.
1 stycznia 1957: z gromady Błażek powiatu kraśnickiego wyłączono wieś Piłatka i włączono ją do gromady Zdziłowice powiatu janowskiego, z gromady Polichna Dolna powiatu kraśnickiego wyłączono kolonię Stojeszyn i włączono ją do gromady Stojeszyn powiatu janowskiego, miejscowości Łążek Ordynacki, Momoty Jakubowe i Gierłachy wyłączono z gromady Domostawa w powiecie niżańskim województwa rzeszowskiego i włączono do gromady Biała powiatu janowskiego.
1 stycznia 1958: z powiatu kraśnickiego do powiatu janowskiego przeniesiono gromadę Potok-Stany, z gromady Tokary powiatu krasnostawskiego wyłączono wieś i kolonię Otrocz i włączono je do gromady Chrzanów powiatu janowskiego.
1973–1975 1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat janowski podzielono na 1 miasto i 6 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974:
miasto Janów Lubelski gminy Chrzanów, Dzwola, Godziszów, Janów Lubelski, Modliborzyce i Potok Wielki
Tego samego dnia z powiatu kraśnickiego do powiatu janowskiego przełączono obszar sołectwa Zarajec.
1975–1998 Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku całe terytorium zniesionego powiatu janowskiego weszło w skład nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego.
1 września 1977 roku zniesiono gminę Chrzanów (jej obszar włączono do gminy Dzwola), ale już z dniem 1 października 1982 roku gmina Chrzanów została reaktywowana oraz . 1 grudnia 1979 roku do Janowa Lubelskiego włączono wieś Biała Poduchowna, osadę Obrówka i część obszaru wsi Ruda z gminy Janów Lubelski. 1 stycznia 1984 roku do gminy Janów Lubelski włączono część obszaru wsi Krzemień Drugi (o powierzchni 357 ha) z gminy Dzwola. 1 stycznia 1992 roku miasto Janów Lubelski i gminę wiejską Janów Lubelski połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską.
Po 1999 roku Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym (większym) województwie lubelskim przywrócono powiat janowski o granicach podobnych do tych z początku 1975 roku; powiat został zwiększony jedynie o gminę Batorz, która do maja 1975 roku była w powiecie kraśnickim a następnie do 1998 roku także w województwie tarnobrzeskim.
1 stycznia 2014 r. Modliborzyce odzyskały prawa miejskie, równocześnie gmina Modliborzyce stała się gminą miejsko-wiejską.
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu janowskiego w 2014 roku
Według danych z 31 grudnia 2020 roku powiat zamieszkiwało 45 142 osób.
Stopa bezrobocia We wrześniu 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosiła 1 900 osób, a stopa bezrobocia 8,1%
Starostowie janowscy Na podstawie źródła: Tadeusz Flis (1 stycznia 1999 – 6 listopada 2000) Ryszard Karwatowski (6 listopada 2000 – 15 listopada 2002) Bolesław Gzik (15 listopada 2002 – 27 listopada 2006) Zenon Sydor (27 listopada 2006 – 2 grudnia 2010) Jerzy Bielecki (2 grudnia 2010 – 25 października 2015) Grzegorz Pyrzyna (21 listopada 2015 – 23 listopada 2018) Artur Pizoń (23 listopada 2018 – nadal)
Sąsiednie powiaty powiat kraśnicki powiat lubelski powiat biłgorajski powiat niżański (podkarpackie) powiat stalowowolski (podkarpackie)
Zobacz też podział administracyjny Polski (1950–1957) podział administracyjny Polski 1957–1975 powiaty w Polsce od 1945
Przypisy
Bibliografia Baranowski Ł. Z., Ziemia janowska: między lasami janowskimi a wzgórzami Roztocza, Wyd. Atut Biuro Promocji, Zamość 2011,
! janowski