Powiat tomaszowski – powiat w Polsce (województwo lubelskie) odtworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Tomaszów Lubelski.
Podział administracyjny Gmina Powierzchnia Ludność Gęstość Siedziba Gmina miejska Tomaszów Lubelski 13,29 km² 20 222 1522 os./km² Tomaszów Lubelski Gminy miejsko-wiejskie Lubycza Królewska 208,09 km² 6692 32 os./km² Lubycza Królewska Łaszczów 129,32 km² 6502 50 os./km² Łaszczów Tyszowce 128,31 km² 6179 48 os./km² Tyszowce Gminy wiejskie Bełżec 33,52 km² 3477 104 os./km² Bełżec Jarczów 105,65 km² 3579 34 os./km² Jarczów Krynice 73,55 km² 3629 49 os./km² Krynice Rachanie 89,25 km² 5675 64 os./km² Rachanie Susiec 190,77 km² 7761 41 os./km² Susiec Tarnawatka 82,87 km² 4041 49 os./km² Tarnawatka Telatyn 111,77 km² 4402 39 os./km² Telatyn Tomaszów Lubelski 175,91 km² 10 865 62 os./km² Tomaszów Lubelski Ulhówek 146,63 km² 5175 35 os./km² Ulhówek
Miasta Na terenie powiatu znajdują się cztery miasta:
20px Tomaszów Lubelski (20 222 mieszk. • 13,29 km² • 1522 os./km²) 20px Łaszczów (ok. 2300 mieszk. • 5 km² • 460 os./km²) 20px Tyszowce (2186 mieszk. • 17,85 km² • 122 os./km²) 20px Lubycza Królewska (ok. 1700 mieszk.)
oraz sześć wsi, które w przeszłości były miastami:
20px Bełżec (ok. 2700 mieszk.) miasto 1607–1670 20px Jarczów (ok. 900 mieszk.) miasto 1775–1869 20px Łaszczówka (ok. 750 mieszk.) miasto 1610–1764 20px Mosty Małe (ok. 90 mieszk.) miasto 1750–1785 20px Potoki (ok. 150 mieszk.) miasto 1763–1789 20px Rachanie (ok. 1700 mieszk.) miasto 1426–1772
Historia Pod okupacją niemiecką powiat tomaszowski został zniesiony a jego obszar wszedł w skład następujących powiatów (należących do dystryktu lubelskiego Generalnego Gubernatorstwa)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.:
zamojskiego: miasto Tomaszów Lubelski oraz gminy Jarczów, Komarów, Kotlice, Krynice, Łaszczów, Majdan Górny, Majdan Sopocki, Pasieki, Rachanie, Tarnawatka i Tyszowce hrubieszowskiego: gminy Poturzyn i Telatyn
Na mocy dekretu PKWN z 21 sierpnia 1944 (Art. 12) uchylono podział administracyjny wprowadzony przez okupanta. przez co powstał ponownie powiat tomaszowski. W związku z likwidacją pobliskiego powiatu rawskiego (po przejęciu większej części jego obszarów przez ZSRR), następujące gminy przyłączono do powiatu tomaszowskiego:
gminę Lubycza Królewska – podczas wojny w powiecie rawskim (Landkreis Rawa Ruska, dystrykt Galicja) gminę Uhnów – utworzoną w 1940 w powiecie rawskim (Landkreis Rawa Ruska, dystrykt Galicja) z obszaru przedwojennej gminy Wierzbica oraz pozbawionego praw miejskich Uhnowa gminę Bełżec – podczas wojny w powiecie zamojskim (Landkreis Zamość, dystrykt lubelski); ze względu na specyficzne położenie, gmina Bełżec nie mogła pozostać w powiecie zamojskim po odtworzeniu powiatu tomaszowskiego, ponieważ stanowiłaby jego odległą eksklawę
W ramach korekty, władze polskie przeniosły do powiatu tomaszowskiego 9 sierpnia 1945 roku także gminę Tarnoszyn., należącą przed wojną do powiatu rawskiego, a podczas wojny włączoną przez okupanta do powiatu hrubieszowskiego (Landkreis Hrubieszów, dystrykt lubelski); gmina Tarnoszyn leżała dużo bliższej Tomaszowa Lubelskiego niż Hrubieszowa (w skład gminy Tarnoszyn wszedł także pas przedzielonej granicą gminy Bruckenthal). Po wojnie nie przywrócono natomiast praw miejskich Uhnowowi, zachowując równocześnie utworzoną przez Niemców gminę Uhnów (nie przywrócono gminy Wierzbica).
Na mocy umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951, Polska odstąpiła ZSRR fragment województwa lubelskiego z miejscowościami Bełz (obecnie Белз), Uhnów (Угнів), Krystynopol (Червоноград), Waręż (Варяж), Chorobrów (Хоробрів) oraz lewobrzeżną część Sokala – Żwirkę (Жвирка), wraz z linią kolejową Rawa Ruska – Krystynopol. Obecnie miasta te znajdują się na terenie rejonu sokalskiego w obwodzie lwowskim (Сокальський район, Львівська область). Korekta dotyczyła 7 gmin: Bełz, Chorobrów, Dołhobyczów, Krystynopol, Uhnów, Tarnoszyn i Waręż, z których tylko gmina Krystynopol została włączona w całości do ZSRR.
Demografia
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu tomaszowskiego w 2014 roku
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwały 82 762 osoby. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 82 337 osób.
Gospodarka W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie obejmowała ok. 2,1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 5,9% do aktywnych zawodowo.
Starostowie tomaszowscy Na podstawie źródła: Edward Żuk (1 stycznia 1999 – 24 listopada 2006) Jan Kowalczyk (24 listopada 2006 – 19 listopada 2018) Henryk Karwan (19 listopada 2018 – nadal)
Sąsiednie powiaty powiat biłgorajski powiat zamojski powiat hrubieszowski powiat lubaczowski (woj. podkarpackie)
Zobacz też Cyrkuł tomaszowski Dystrykt Tomaszów
Przypisy
tomaszowski