Grudusk

Grudusk – wieś w Polsce położona na Wzniesieniach Mławskich, w województwie mazowieckim, w powiecie ciechanowskim, w gminie Grudusk.

+ Integralne części wsi Grudusk SIMC Nazwa Rodzaj0115507 Grudusk-Brzozowo część wsi0115513 Grudusk-Olszak część wsi

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Grudusk. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Miejscowość jest sołectwem, siedzibą gminy Grudusk oraz parafii pw. św. Apostołów Piotra i Pawła.

Znajduje się tutaj także dwór z pierwszej połowy XX wieku. W centrum wsi znajduje się pokaźne grodzisko zwane Zieloną Górą, na której 26 czerwca 2010 roku odbyły się prace archeologiczne.

W miejscowości krzyżują się dwie drogi wojewódzkie, DW544 i DW616.

Historia thumb|left|240px|Grodzisko w Grudusku w 2007 roku. Obecnie zrekonstruowane stanowi część skansenu archeologicznego, zwanego też skansenem Zielona Góra. Pierwszy gród w Grudusku został wzniesiony w czasach monarchii pierwszych Piastów i istniał od schyłku IX wieku do połowy XIII wieku. Gród ten leżał prawdopodobnie na trasie szlaku handlowego z Drohiczyna, przez Pułtusk do Truso. Pełnił też rolę warowni chroniącej północne Mazowsze przed najazdami Prusów. Gród otaczał wał ziemny z płaszczem kamiennym oraz drewnianą palisadą na wierzchołku fortyfikacji. Od północnej strony wejścia do grodu strzegły dwie drewniane wieże obronne, między którymi była brama. W tym też czasie jego mieszkańcy zajmowali się kowalstwem, tkactwem, rybołówstwem, rogowiarstwem. Pierwszy raz gród spłonął w XI wieku, jednak został wkrótce odbudowany, a jego obszar powiększony. Sam kopiec otaczała fosa, której ślady noszą nieliczne wgłębienia po wschodniej i południowej stronie. Dzięki swojemu położeniu na skrzyżowaniu ważnych dróg handlowych i wysunięciu na północ w kierunku granicy z Prusami, odgrywał dość ważną rolę. Był też ośrodkiem administracyjnym, targowym i rzemieślniczym. W jego północnej części znajdował się plac targowy, a u podnóża wału, od tej samej strony, znajdowała się przy kamiennej grobli, przystań. Ostateczny upadek grodu można wiązać z najazdem Prusów po 1217 roku, w czasach Konrada Mazowieckiego. Od XV w. był własnością szlacheckiej rodziny Grudowskich. Na pocz. XX w. wieś była wzorcowym ogniskiem ruchu spółdzielczego guberni płockiej, działała kasa zapomogowo-pożyczkowa i kółko rolnicze. W styczniu 1945 silne walki Armii Czerwonej z Niemcami. W czasach Polski Ludowej wieś została ośrodkiem handlowo-usługowym dla rolnictwa, powstała mleczarnia, młyn, elewatory zbożowe o Państwowe Gospodarstwo RolneTomasz Chludziński, Janusz Żmudziński „Mazowsze, mały przewodnik” Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 126–127..

W miejscowości był przystanek kolei wąskotorowej Grudusk.

Zabytki kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego, 1893, nr rej.: A-164 z 22.05.1975 thumb|80px|doboszInny egzemplarz rzeźby Etienne-Henri Dumaige, która stała na bramie cmentarza w Grudusku.: Etienne-Henri Dumaige, „Przed bitwą ochotników 1792” zespół stacji kolejowej Grudusk Wąskotorowy, 1930, nr rej.: A-273 z 25.03.1994 (dec.→ Mławska Kolej Dojazdowa): dworzec magazyn pocztowo-bagażowy dom zawiadowcy rampa przeładunkowa nastawnia wąskotorowa zespół dworski, 2 poł. XIX, nr rej.: A-1432 z 22.08.2018: dwór, 1920 spichrz, 1 poł. XIX relikty parku ze stawami

na nowej bramie cmentarza do 1990 figura dobosza francuskiego, Étienne-Henri Dumaige (1830-1888) „Avant le Combat Volontaire de 1792” (Przed bitwą ochotników 1792)Dzieło „Avant le Combat Volontaire de 1792” (Przed bitwą ochotników 1792) tworzy para figur: dobosza i fizyliera, każda o wymiarach 29 × 29 × 65 cm, ok. 1870, .

Uwagi

Przypisy GUS. Wyszukiwarka TERYT. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Strona gminy, sołectwa.

Linki zewnętrzne