Szczególnie chroniony obszar Antarktyki, ASPA (od ) – obszar ochrony przyrody ustanowiony na podstawie załącznika V do Protokołu o ochronie środowiska naturalnego (tak zwanego protokołu madryckiego, podpisanego w Madrycie 4 października 1991). Ochronę w formie szczególnie chronionych obszarów Antarktyki ustala się dla obszarów cennych ze względów środowiskowych, naukowych, historycznych, estetycznych lub pierwotnych albo dla obszarów, na których prowadzona jest lub planowana działalność naukowa.
W momencie wejścia w życie postanowień załącznika V do protokołu madryckiego, co nastąpiło 24 maja 2002, obszary chronione powołane na podstawie Układu Antarktycznego, czyli szczególnie chronione obszary (Specially Protected Areas – SPA) i miejsca o szczególnym znaczeniu naukowym (Sites of Special Scientific Interest – SSSI) zostały automatycznie przekształcone w szczególnie chronione obszary Antarktyki. Pozostawiono dotychczasowe nazwy obszarów nadając im nową numerację, począwszy od nr 101.
Wstęp do szczególnie chronionych obszarów Antarktyki możliwy jest wyłącznie za pozwoleniem wydawanym zgodnie z procedurą określoną w art. 7 załącznika V do protokołu madryckiego, w praktyce ograniczany jest wyłącznie do prac naukowych. Z tego względu szczególnie chronione obszary Antarktyki można przyrównać do rezerwatów ścisłych.
Obszary ustanawiane są w czasie corocznych spotkań konsultatywnych Układu Antarktycznego (Antarctic Treaty Consultative Meeting – ATCM) na wniosek dowolnego z państw prowadzących działania naukowe na obszarze Antarktyki (państw stron Protokołu o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki) lub Komitetu Ochrony Środowiska (Committee for Environmental Protection – CEP), Komitetu Naukowego Badań Antarktycznych (Scientific Committee on Antarctic Research – SCAR) czy Komisji do Spraw Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki (Commission for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources – CCAMLR). Strona wnioskująca o wyznaczenie obszaru zobowiązana jest następnie do zarządzania nim.
Lista obszarów Zostało wyznaczonych 79 szczególnie chronionych obszarów Antarktyki; w 2014 roku z tej listy skreślono trzy obszary. Nr Nazwa Położenie Powierzchniakm² Kraj zarządzający 101 Taylor Rookery Ziemia Mac Robertsona 102 Rookery Islands Holme Bay, Ziemia Mac Robertsona 103 Ardery Island and Odbert Island Wybrzeże Budda 104 Sabrina Island Wyspy Balleny’ego 105 Beaufort Island Morze Rossa 106 Cape Hallett Ziemia Wiktorii 107 Dion Islands Zatoka Małgorzaty, Półwysep Antarktyczny 108 Green Island Berthelot Islands, Półwysep Antarktyczny 109 Moe Island Orkady Południowe 110 Lynch Island Orkady Południowe 111 Southern Powell Island and adjacent islands Orkady Południowe 112 Coppermine Peninsula Robert Island, Szetlandy Południowe 113 Litchfield Island Arthur Harbour, Antwerpia, Archipelag Palmera 114 Northern Coronation Island Orkady Południowe 115 Lagotellerie Island Zatoka Małgorzaty, Półwysep Antarktyczny 116 New College Valley, Caughley Beach Cape Bird, Wyspa Rossa 117 Avian Island Zatoka Małgorzaty, Półwysep Antarktyczny 118 Summit of Mount Melbourne Ziemia Wiktorii 119 Forlidas Pond and Davis Valley ponds Dufek Massif 120 Pointe-Géologie Archipelago Ziemia Adeli 121 Cape Royds Wyspa Rossa 122 Arrival Heights Hut Point Peninsula, Wyspa Rossa 123 Barwick and Balham Valleys Ziemia Wiktorii 124 Cape Crozier Wyspa Rossa 125 Fildes Peninsula Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe 126 Byers Peninsula Wyspa Livingstona, Szetlandy Południowe 127 Haswell Island Haswell Island 128 Western shore of Admiralty Bay (Zachodni brzeg Zatoki Admiralicji) Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe 129 Rothera Point Wyspa Adelajdy 130 Tramway Ridge Erebus, Wyspa Rossa 131 Canada Glacier Jezioro Fryxell, Dolina Taylora, Ziemia Wiktorii 132 Potter Peninsula Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe 133 Harmony Point Wyspa Nelsona, Szetlandy Południowe 134 Cierva Point and offshore islands Wybrzeże Danco, Półwysep Antarktyczny 135 North-East Bailey Peninsula Wybrzeże Budda, Ziemia Wilkesa 136 Clark Peninsula Wybrzeże Budda, Ziemia Wilkesa 137 North-west White Island McMurdo Sound 138 Linnaeus Terrace Asgard Range, Ziemia Wiktorii 139 Biscoe Point Antwerpia, Archipelag Palmera 140 Parts of Deception Island Szetlandy Południowe 141 Yukidori Valley Langhovde, Lützow-Holm Bay 142 Svarthamaren Góry Mühliga-Hofmanna, Ziemia Królowej Maud 143 Marine Plain Mule Peninsula, Oaza Vestfold, Ziemia Księżniczki Elżbiety 144 Chile Bay (Discovery Bay) Greenwich Island, Szetlandy Południowe 145 Port Foster Deception Island, Szetlandy Południowe 146 South Bay Doumer Island, Archipelag Palmera 147 Ablation Point-Ganymede Heights Wyspa Aleksandra 148 Mount Flora Zatoka Nadziei, Półwysep Antarktyczny 149 Cape Shirreff Wyspa Livingstona, Szetlandy Południowe 150 Ardley Island Zatoka Maxwella, Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe 151 Lions Rump Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe 152 Western Bransfield Strait off Low Island Szetlandy Południowe 153 Eastern Dallmann Bay Brabant Island, Archipelag Palmera 154 Botany Bay Cape Geology, Ziemia Wiktorii 155 Cape Evans Wyspa Rossa 156 Lewis Bay Erebus, Wyspa Rossa 157 Backdoor Bay Cape Royds, Wyspa Rossa 158 Hut Point Wyspa Rossa 159 Cape Adare (Przylądek Adare’a) Wybrzeże Borchgrevinka ? 160 Frazier Islands Windmill Islands, Ziemia Wilkesa 161 Terra Nova Bay Morze Rossa 162 Mawson’s Huts Zatoka Commonwealthu, Ziemia Jerzego V ? 163 Dakshin Gangotri Glacier Ziemia Królowej Maud 164 Scullin and Murray Monolites Ziemia Mac Robertsona 165 Edmonson Point Wood Bay, Morze Rossa 166 Port-Martin Ziemia Adeli 167 Hawker Island Oaza Vestfold, Wybrzeże Ingrid Christensen, Ziemia Księżniczki Elżbiety 168 Mount Harding Grove Mountains, Ziemia Księżniczki Elżbiety 169 Amanda Bay Wybrzeże Ingrid Christensen, Ziemia Księżniczki Elżbiety 170 Marion Nunataks Wyspa Charcota, Półwysep Antarktyczny 171 Narębski Point (Przylądek Narębskiego) Barton Peninsula, Szetlandy Południowe 172 Lower Taylor Glacier and Blood Falls Dolina Taylora, McMurdo Dry Valleys, Ziemia Wiktorii 173 Cape Washington and Silverfish Bay (Przylądek Waszyngtona, Silverfish Bay) Zatoka Terra Nova, Morze Rossa 174 Stornes, Larsemann Hills Ziemia Księżniczki Elżbiety 175 High Altitude Geothermal sites of the Ross Sea region Region Morza Rossa 176 Rosenthal Islands, Anvers Island, Palmer Archipelago Antwerpia i sąsiednie wyspy, Archipelag Palmera 177 Léonie Islands and South-East Adelaide Island, Antarctic Peninsula Wyspa Adelajdy i sąsiednie wyspy, Półwysep Antarktyczny 178 Inexpressible Island and Seaview Bay, Ross Sea Zatoka Terra Nova, Morze Rossa 179 Parts of Western Sør Rondane Mountains, Dronning Maud Land, East Antarctica Góry Sør-Rondane na Ziemi Królowej Maud
Zobacz też Szczególnie zarządzany obszar Antarktyki Historyczne miejsca i pomniki w Antarktyce
Przypisy
Bibliografia
Antarctic Specially Protected Areas List (strona archiwalna) Protokół o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki, sporządzony w Madrycie dnia 4 października 1991 r., Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 8: Antarktyka