Koszatniczka, koszatniczek (Octodon) – rodzaj ssaków z rodziny koszatniczkowatych (Octodontidae). Najliczniejszym przedstawicielem rodzaju jest koszatniczka pospolita (O. degus). Koszatniczki tego gatunku są popularnym gatunkiem hodowanym hobbystycznie.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 125–221 mm, długość ogona 81–170 mm; masa ciała 92–300 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1832 roku brytyjski zoolog Edward Turner Bennett w artykule zatytułowanym Charakterystyka nowego rodzaju ssaków z gromady gryzoni z Chile, przedstawiona przez Pana Cuminga, opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) koszatniczka pospolita (O. degus).
Etymologia Octodon: ‘osiem’; odous, οδοντος odontos ‘ząb’; w aluzji do ukształtowania trzonowcówRuprecht, Kościów, Kłys (ibid), a nie ilości zębów. Dendroleius (Dendrobius): gr. δενδρον dendron ‘drzewo’; λεια leia ‘łup, zdobycz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sciurus degus .
Nazwa zwyczajowa We wcześniejszej polskiej literaturze zoologicznej nazwa „koszatniczka” była stosowana dla oznaczenia gatunku Octodon degus. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi temu przypisano nazwę koszatniczka pospolita, rezerwując nazwę „koszatniczka” dla rodzaju Octodon.
Podział systematyczny Rodzaj Octodon bywa dzielony (Anna Sporon w 1990 roku i Sharon VanderlipSharon Lynn Vanderlip: DEGU. A Complete Pet Owner Manual; Barron’s Educational Series, Londyn 2001 w 2001) na kilka gatunków: najczęściej spotykaną koszatniczkę (pospolitą), nadbrzeżną i leśną. W literaturze podawana jest jeszcze zamieszkująca chilijskie wyspy przybrzeżne koszatniczka pacyficzna. Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxOctodon degus(G.I. Molina, 1782)koszatniczka pospolitagatunek monotypowyendemit Chile: dolne zbocza w Andach pomiędzy Atakama i Valparaíso; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 16,9–21 cmDO: 8,1–13,8 cmMC: 200–300 gOctodon pacificusHutterer, 1994koszatniczka pacyficznagatunek monotypowyendemit Chile: wyspa Mocha (Biobío); zakres wysokości: około 390 m n.p.m.DC: 12,5–19,5 cmDO: 16,5–17 cmMC: około 290 gOctodon ricardojedaD’Elía, Teta, Verzi, Cadenillas & J.L. Patton, 2020gatunek monotypowyArgentyna (zachodnie Neuquén) oraz Chile (rezerwat Malalcauello, północno-wschodnia Araukania); zakres wysokości: 500–1100 m n.p.m.DC: około 19,2 cmDO: około 13,4 cmMC: około 195 gOctodon bridgesii G.R. Waterhouse, 1845koszatniczka leśnagatunek monotypowyChile (Kordyliera Nadbrzeżna i Andy od O’Higgins do Araukania) i Argentyna (Neuquén); zakres wysokości: 0–1200 m n.p.m.DC: 15–20 cmDO: 10,2–16,7 cmMC: około 92 gOctodon lunatusOsgood, 1943koszatniczka nadbrzeżnagatunek monotypowyendemit Chile: Kordyliera Nadbrzeżna od Parku Narodowego Bosque de Fray Jorge (Coquimbo) do Quilpué (Valparaíso); zakres wysokości: 0–1200 m n.p.m.DC: 16,7–22 cmDO:15,2–16,1 cmMC: około 233 g Kategorie IUCN: – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Koszatniczka pospolita jest wykorzystywana jako zwierzę laboratoryjne. Została także udomowiona i jest popularnym zwierzęciem hobbystycznym.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Pine R.H., Miller S.D. & Schamberger M.L. 1979. Contributions to the mammalogy of Chile. Mammalia 43: 339-376. Walker E.P. 1975. Mammals of the world. vol. II: I-VIII+645-1500. The Johns Hopkins University Press, Baltimore and London.
Kategoria:Koszatniczkowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej