Sulechów (dawniej oraz tuż po II wojnie światowej CylichówKodeks dyplomatyczny Wielkopolski obejmujący dokumenta tak już drukowane, jak dotąd nie ogłoszone, sięgające do roku 1400, t. 4, Poznań 1881; Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945.Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.; niem. Züllichau) – miasto w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sulechów. Wchodzi w skład Lubuskiego Trójmiasta. 31 grudnia 2025 w mieście zamieszkiwały 15 203 osoby.
Położenie W ujęciu historycznym Sulechów zaliczany jest do Dolnego Śląska. Od 1234 r. należał do księstwa głogowskiego. W 1482 r. – wraz z księstwem krośnieńskim – został przyłączony do Nowej Marchii. W latach 1815–1945 zlokalizowany był natomiast w granicach prowincji Brandenburgia, zaś od 1945 r. do dziś usytuowany jest na terytorium Polski. W latach 1945–1950 administracyjnie należał do województwa poznańskiego, w latach 1950–1975 – do „dużego” województwa zielonogórskiego, zaś w latach 1975–1998 – do „małego” województwa zielonogórskiego. Od 1 stycznia 1999 leży w województwie lubuskim.
Według danych z 1 stycznia 2025 powierzchnia miasta wynosiła 6,83 km² (683 ha).
Sulechów zlokalizowany jest w rozwidleniu dwóch dróg krajowych – drogi ekspresowej S3, łączącej Świnoujście z Lubawką oraz drogi krajowej nr 32, łączącej Poznań z Zieloną Górą. W odległości 14 km od miasta znajduje się port lotniczy Zielona Góra-Babimost.
Historia thumb|left|Mury obronne Początki miasta sięgają czasów pierwszych Piastów. Sulechów wchodził w skład państwa Mieszka I. Wskutek rozbicia dzielnicowego Polski, Sulechów stanowił część księstwa śląskiego, a od połowy XIII wieku część księstwa głogowskiego. W 1482 stał się częścią Marchii Brandenburskiej. W XVI wieku i XVII wieku miasto przeżywało rozkwit, dzięki rozwojowi handlu, rzemiosła i tkactwa. Sukna z Sulechowa sprzedawano w Wielkopolsce i na Śląsku. Od 1684 r. do 1725 r. w Sulechowie odbywały się polskie nabożeństwa kalwińskie. Król Prus Fryderyk Wilhelm I założył koszary i rozmieszczono w mieście wojsko. W 1723 r. założono dom dla sierot, a w 1766 r. powstało Królewskie Pedagogium. W marcu 1735 w Sulechowie zatrzymały się władze konfederacji dzikowskiej, wspierającej Stanisława Leszczyńskiego.
alt=Panorama Sulechowa|mały|lewo|Panorama Sulechowa z XVII wieku XIX wiek był okresem dynamicznego rozwoju Sulechowa, miasto wraz z okolicą w tym okresie było żywotnym ośrodkiem polskich migrantów. Początkiem XX wieku wykonano instalacje wodociągowe i kanalizacyjne, wybrukowano nawierzchnie, powstało wiele budynków, rozpoczął się proces nowoczesnego uprzemysłowienia. W 1919 czterech powstańców wielkopolskich zmarło w Sulechowie jako więźniowie Niemiec.
U schyłku II wojny światowej przez Sulechów przeszedł zorganizowany przez Niemców marsz śmierci Żydówek z rozwiązanego podobozu obozu koncentracyjnego Groß-Rosen w Sławie. Z końcowym okresem wojny, wraz z wyparciem Wehrmachtu 30 stycznia 1945 r. Sulechów został zdobyty przez oddziały 9 Samodzielnego Korpusu Pancernego gen. por. Iwana Kiriczenki z 33 Armii 1 Frontu Białoruskiego.
Po objęciu władzy przez Polaków, przy ul. Poznańskiej odsłonięto płytę pamiątkową ku czci poległych żołnierzy radzieckichRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, , s. 835.. Sulechów wraz z Ziemiami Zachodnimi został włączony do Polski, jego niemiecka ludność została wysiedlona do państw niemieckich. Obecna nazwa miasta została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946 r.Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. ().
Siedziba powiatu Sulechów był ośrodkiem administracyjnym istniejącego w latach 1951–1975 Powiatu sulechowskiego na obszarze obecnych powiatów zielonogórskiego i nowosolskiego (województwo lubuskie). Powiat ten obejmował miasta Babimost i Kargowa oraz gminy Bojadła, Kolsko i Trzebiechów. Przy reformie administracyjnej w 1999 r. powiatu nie przywrócono, a Sulechów włączono do powiatu zielonogórskiego.
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: miasto, kościół parafialny pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego z XIV–XVII wieku, plebania z XVIII wieku, zbór kalwiński, obecnie Hala Widowiskowa, z połowy XVIII wieku, 1959 r., w ostatnich latach wyremontowany i zaadaptowany na salę kinowo-widowiskową, przy Alei Wielkopolskiej, zamek z wieżą, ul. Wielkopolska 2, z XV–XVIII wieku, przy Alei Wielkopolskiej, mury obronne, miejskie z połowy XIV wieku, XVI wieku, zbudowane z kamienia polnego i cegły, częściowo zniszczone, zachowane w znacznych fragmentach na granicy średniowiecznej części miasta, brama Krośnieńska, niem. Crossener Tor, z 1704 r., jedyna zachowana z czterech istniejących niegdyś bram miejskich; ceglana, tynkowana konstrukcja z 1704 r. o typowych cechach barokowych, bogato zdobiona i połączona z fragmentami zachowanych murów obronnych, ratusz miejski z XVIII/XIX wieku, aleja lipowa, przy drodze Sulechów–Krężoły, z połowy XIX wieku, aleja lipowo-klonowo-kasztanowcowa, przy drodze Sulechów–Skąpe, z XIX/XX wieku, domy, ul. Armii Krajowej 1, 1a niezidentyfikowany, 7, 21 nie istnieje, 22/23, 25/26, 56, 57, 59, 61, 62, 67, 74, 75, z XIX/XX wieku, zespół szkolny „Pedagogium”, ul. Armii Krajowej 46–51, z 1733 r., w połowie XIX wieku: gimnazjum „Pedagogium”, obecnie Wyższa Szkoła Administracji, ul. Armii Krajowej 51; szkoła, obecnie ośrodek szkolno-wychowawczy, ul. Armii Krajowej 50, internat, obecnie dom studenta, ul. Armii Krajowej 48, sala gimnastyczna, ul. Armii Krajowej 46, dom mieszkalny, ul. Armii Krajowej 46, park szkolny z XIX wieku, dom, ul. Brama Piastowska 1, z połowy XIX wieku, dom, ul. Handlowa 5, z XVIII wieku, domy, ul. Łukasiewicza 12, 13, 14, z XIX/XX wieku, domy, ul. Niepodległości 2 nie istnieje, 9, 10, 11, 15, 16, 25, 28, 29, 30 willa i budynek gospodarczy, ogród; 33, 35, 42, 43, z XIX/XX wieku, domy, ul. Okrężna 4, 13, 14, z XVIII/XIX wieku, dom, pl. Ratuszowy 7, z połowy XIX wieku, domy, ul. Sikorskiego 5, 8, 9, 10, 20 kamienica, 21, 22, 25, z XIX/XX wieku, domy, ul. Styczniowa 6, 21, 24, 27, 31 nie istnieje, 35, 39, z XIX/XX wieku, dom, ul. Szkolna 5, szachulcowy, z XVIII wieku, domy, ul. Jana Pawła II 2, 3, 11, 14, 16/17, 24, 25, 27, z XIX/XX wieku, dom, ul. Wielkopolska 4, z XIX/XX wieku, domy, ul. Zwycięstwa 15, 21a, 25, 32, z XIX/XX wieku, domy, ul. Żeromskiego 12, 28, 33, 34, 35, 39, z XIX/XX wieku, domy, ul. Żwirki i Wigury 7, 8, 10, z XIX/XX wieku, wieża ciśnień, ul. Styczniowa, z końca XIX wieku, kościół pw. św. Stanisława Kostki.
Obiekty zabytkowe niezachowane Brama Zielonogórska, niem. Grünberger Tor, średniowieczna, rozebrana w 1714 r., do czasów obecnych zachował się, dawniej przylegający do Bramy Zielonogórskiej, fragment murów przy skrzyżowaniu ulic Sikorskiego i Nowy Rynek (teren zwany był w przeszłości Grünberger Torplatz – Placem Bramy Zielonogórskiej).
Kultura Sulechowski Dom Kultury Chór Cantabile Studio Tańca „Dream” Orkiestra rozrywkowa Teatrzyk „Śpiewu i Tańca” Studio piosenki Orkiestra dęta Sekcja szachowa Sekcja historyczna Młodzieżowa Rada Miasta Sulechowskie Towarzystwo Kultury Sulechowskie Towarzystwo Historyczne Bractwo Historyczne Drużyna Sulecha
Biblioteka Decyzję o utworzeniu miejskiej biblioteki publicznej w Sulechowie podjęto jesienią 1948 r., a jej uroczyste otwarcie nastąpiło 15 stycznia 1949 o godzinie 16 w sali kina „Orzeł”. Ówczesne zbiory biblioteczne składały się z 487 książek. Według danych na koniec 2010 r. biblioteka, mieszcząca się przy ulicy Jana Pawła II posiada w swoim księgozbiorze 92 095 woluminów. Na terenie miasta znajduje się 1 filia biblioteczna, a na pozostałym obszarze gminy 5 filii, położonych w Brodach, Cigacicach, Kalsku, Kijach i Pomorsku. Głównym zadaniem biblioteki jest „zaspakajanie potrzeb czytelniczych społeczności miejskiej i gminnej”.
Media Od maja 2001 r. Urząd Miejski w Sulechowie wydaje bezpłatne czasopismo lokalne o charakterze informacyjnym „Biuletyn Informacyjny Miasta i Gminy Sulechów”. Rozchodzi się ono w nakładzie 1000 egzemplarzy. Od grudnia 2002 r. w mieście wydawany jest także miesięcznik „Gazeta Sulechowska”, mający nakład 1500 egzemplarzy. Pismo to ma charakter informacyjno–publicystyczny i opiniotwórczy.
Edukacja i nauka thumb|Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Sulechowie Przedszkola: nr 5 nr 6 „Tęczowa Szóstka” nr 7 „Pod Muchomorkiem” Przedszkole Niepubliczne „Dobra Wróżka” Niepubliczne Przedszkole „Gucio” Niepubliczne Przedszkole i Żłobek Norlandia Sulechów (wcześniej Niepubliczne Przedszkole „Słoneczko” z Oddziałem Integracyjnym) Szkoły podstawowe: nr 1 im. gen. Józefa Bema nr 2 im. Jana Pawła II nr 3 im. Janusza Kusocińskiego Szkoły specjalne: Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy/SP, ZSZ, SPP Szkoły średnie: Liceum Ogólnokształcące im. rotmistrza Witolda Pileckiego Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Prywatne Liceum Ogólnokształcące Prywatne Liceum Ogólnokształcące „Edukacja” dla dorosłych
Od 1 września 1998 do 1 września 2017 w Sulechowie działała szkoła wyższa – Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa (do 30 października 2001 pod nazwą – Wyższa Szkoła Zawodowa Administracji Publicznej). Od 1 września 2017 wydział zamiejscowy Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Infrastruktura Transport drogowy W mieście oraz jego bezpośrednim sąsiedztwie krzyżują się drogi o znaczeniu krajowym oraz wojewódzkim. + Drogi przechodzące przez Sulechów Znak Droga Trasa 40px|link=|S3 droga ekspresowa S3 (E65) Świnoujście – Goleniów – Szczecin – Gorzów Wielkopolski – Świebodzin – Zielona Góra – Sulechów – Lubin – Legnica – Bolków 40px|link=|DK32 droga krajowa nr 32 granica z Niemcami – Gubinek – Krosno Odrzańskie – Zielona Góra – Sulechów – Wolsztyn – Rakoniewice – Grodzisk Wielkopolski – Stęszew 40px|link=|DW277 droga wojewódzka nr 277 Skąpe – Łochowo – Sulechów 40px|link=|DW278 droga wojewódzka nr 278 Szklarka Radnicka – Sulechów – Trzebiechów – Bojadła – Konotop – Sława – Wschowa
W czasach Polski Ludowej, do grudnia 1985 rokuUchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (). Sulechów leżał przy drogach państwowych nr 46 (część międzynarodowej E14 – „Traktu Piastowskiego”) i 44.
Transport autobusowy thumb|Dworzec autobusowy Tymczasowy dworzec autobusowy usytuowany jest przy ul. Słonecznej. Zatrzymują się na nim autobusy Przedsiębiorstw Komunikacji Samochodowej, głównie PKS Zielona Góra. W Sulechowie także znajduje się kilka przystanków autobusowych.
Pasażerów w Mieście Sulechów obsługuje również przedsiębiorstwo przewozowe Da-Mi, realizując regularne przewozy osób na liniach komunikacyjnych z i do Zielonej Góry, Babimostu, Podmokla Małego oraz Kargowej.
Transport kolejowy
thumb|Perony stacji Sulechów (2008) Sulechów ma bezpośrednie połączenia kolejowe z Zieloną Górą, Gorzowem Wielkopolskim, Warszawą, Poznaniem, Gdańskiem.
Inne Przy placu biskupa Wilhelma Pluty znajduje się postój taksówek osobowych.
Od czerwca 2007 r. w centrum miasta funkcjonuje strefa płatnego parkowania, obejmująca ulice: Plac Ratuszowy, Plac biskupa Wilhelma Pluty, M. Kopernika, Wł. Sikorskiego, Nowy Rynek, F. Chopina oraz Łukasiewicza.
Współpraca międzynarodowa Po transformacji systemowej władze Sulechowa nawiązały współpracę z trzema jednostkami administracyjnymi (kolejność alfabetyczna): Criuleni (rejon) – od 12 października 2009 Fürstenwalde/Spree (gmina) – od 10 stycznia 2014 Rushmoor (dystrykt / okręg) – od lat 80. XX wieku (nieoficjalnie), od 2001 (oficjalnie)
Demografia Piramida wieku mieszkańców Sulechowa w 2014 r. 690x480px
Sport i rekreacja Ośrodek Sportu i Rekreacji Basen kryty Stadion miejski Kluby sportowe Zawisza Sulechów (siatkówka) Orion Sulechów (siatkówka) Lech Sulechów – klub piłki nożnej założony w 1945 r. i grający na Stadionie Miejskim w Sulechowie