Związek Młodzieży Polskiej „Zet” (ZMP „Zet”, „Zet”) – konspiracyjna organizacja polskiej młodzieży akademickiej działająca w trzech zaborach.
Kalendarium
14 stycznia 1887 – zjazd założycielski w Krakowie zorganizowany przez Zygmunta BalickiegoR. Dobrowolski, Związek Młodzieży Polskiej „Zet” [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. Organizacje, wydarzenia, pojęcia, t. 1, red. K. Kawęcki, Warszawa 2022, s. 301. 1888 – podporządkowanie Lidze Polskiej 17 kwietnia 1894 – rozbicie organizacji. Po wielkiej manifestacji patriotycznej zwanej ,,kilińszczyzną" (od nazwiska Jana Kilińskiego), zorganizowanej w setną rocznicę insurekcji warszawskiej aresztowano całe grupy warszawskiej młodzieżyR. Dobrowolski, Związek Młodzieży Polskiej „Zet” [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. Organizacje, wydarzenia, pojęcia, t. 1, red. K. Kawęcki, Warszawa 2022, s. 302. 1898 – reaktywowanie i podporządkowanie Lidze NarodowejR. Dobrowolski, Związek Młodzieży Polskiej „Zet” [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. Organizacje, wydarzenia, pojęcia, t. 1, red. K. Kawęcki, Warszawa 2022, s. 303. 1909 – zerwanie z Ligą Narodową. Część działaczy utworzyła Zarzewie, inni w 1911 tzw. nowy ZetZwiązek Młodzieży Polskiej „Zet”, [w:] Wielka Encyklopedia Oxford, t. 20, Warszawa 2010, s. 251. 1908–1914 – uczestnictwo członków Zet-u w polskich organizacjach wojskowo-niepodległościowych 1914–1918 – uczestnictwo członków Zet-u w Legionach Polskich
Cele programowe dążenie do niepodległości Polski działanie na gruncie sprawiedliwości politycznej, narodowej i społecznej tolerancja wobec innych narodowości i wyznań, pod warunkiem, iż uznają one naczelną zasadę niepodległości i jedności Polski szerzenie oświaty i kultury wśród ludu wiejskiego i miejskiego cel bezpośredni: stworzenie przez czas studiów uniwersyteckich twardej szkoły charakterów, zaprawionych do późniejszego życia obywatelskiego
Formy działania zakładanie tajnych bibliotek, czytelni, tworzenie tajnych kółek oświatowych. manifestacje i obchody patriotyczne
Struktura organizacyjna Stosowano strukturę trzystopniową. Stopień niższy nie wiedział o istnieniu wyższego: koledzy – wszyscy członkowie organizacji, na czele których stał starszy kolega towarzysze – część wybitniejszych kolegów kierowana przez starszego towarzysza bracia – najwybitniejsi z towarzyszy centralizacja – najwyższy organ związku. Jeden członek Centralizacji był jawny dla wszystkich.
Oddziały Powstawały we wszystkich ważniejszych uczelniach, w których uczyła się polska młodzież: w Zurychu, w Genewie, w Paryżu, w Wiedniu, w Petersburgu, w Moskwie, w Kijowie, w Berlinie, w Monachium, w Warszawie, we Wrocławiu powstało w 1895 rokuHenryka Wolna, "Komendant Rakoczy", MON, Warszawa 1985,
Centralizacja mieściła się najpierw w Zurychu, a potem w Warszawie.
Członkowie władz Zygmunt Balicki Roman Dmowski Zygmunt Miłkowski (pseudonim literacki Teodor Tomasz Jeż) Ludwik Michalski Maksymilian Hertel Mieczysław Trajdos
Pisma TekaR. Dobrowolski, Związek Młodzieży Polskiej „Zet” [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. Organizacje, wydarzenia, pojęcia, t. 1, red. K. Kawęcki, Warszawa 2022, s. 304. Dla Polski Wici
Przypisy
! Kategoria:Polskie partie i ugrupowania w Galicji