Zdzisław Chrząstowski (ur. 29 listopada 1891 w Teodorowie, zm. 6 września 1939 w Łodzi) – podpułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się 29 listopada 1891 w rodzinnym majątku Teodorów, w gminie Botoki ówczesnego powiatu rosieńskiego guberni kowieńskiej, jako syn Wilhelma i Stanisławy z Monkiewiczów.
W czasie I wojny światowej pełnił służbę w 1 pułku ułanów, z którym szarżował pod Krechowcami, a następnie w I Korpusie Polskim w Rosji. W maju 1918, po kapitulacji korpusu, przedostał się do Murmańska i Archangielska skąd ewakuowany został do Francji. Do Polski powrócił w maju 1919 z Armią Hallera i wziął udział w wojnie polsko-ukraińskiej, a później wojnie z bolszewikami.
17 kwietnia 1919 we Francji objął obowiązki dowódcy II plutonu w 4 szwadronie II grupy szwadronów 1 pułku szwoleżerów18 września 1919 II grupa szwadronów 1 Pułku Szwoleżerów przemianowana została na II dywizjon 4 Pułku Dragonów Kresowych, a 25 września 1919 na II dywizjon 4 Pułku Strzelców Konnych. 30 października 4 psk przemianowany został na 6 Pułk Strzelców Konnych. 3 czerwca 1921 II dywizjon przeformowany został w 3 szwadron 6 psk. 29 października 3/6 psk wcielony został do 10 Pułku Strzelców Konnych jako jego 1 szwadron.. Po powrocie do kraju i zakończeniu walk z Ukraińcami, do stycznia 1920 pełnił służbę graniczą na Śląsku. Stacjonował wówczas w Dąbrowie Górniczej. Od stycznia do maja 1920 uczestniczył w zajęciu Pomorza. W maju skierowany został na front północno-wschodni do Nowych Święcian. Dowodził 4 szwadronem, który przydzielony został do 11 Dywizji Piechoty, w charakterze kawalerii dywizyjnej. W czerwcu objął dowództwo II dywizjonu 4 pułku strzelców konnych. W następnym miesiącu, osłaniał odwrót 11 DP, działając dywizjonem jako strażą tylną. W sierpniu 1920 na czele dywizjonu wziął udział w bitwie warszawskiej. W dniach 6–8 września 1920 w rejonie Małoryty, razem z grupą majora Liwacza, prowadził skuteczne działania przeciwko dwóm sowieckim pociągom pancernym zakończone wykolejeniem jednego z nich, za co przedstawiony został do odznaczenia krzyżem „Virtuti Militari” V klasy. 11 września uczestniczył w zdobyciu Kobrynia, a 18 września zdał dowództwo dywizjonu rotmistrzowi Romanowi Węgłowskiemu.
W latach 1922–1923 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 października 1923, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera Sztabu Generalnego, otrzymał przydział do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi. Z dniem 1 stycznia 1924 został odkomenderowany z DOK IV do Doświadczalnego Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, na sześć miesięcy, w charakterze wykładowcy taktyki jazdy. Z dniem 1 czerwca tego roku został przydzielony z DOK IV do DCW na stanowisko wykładowcy działania kawalerii. Z dniem 15 listopada 1924 został wyznaczony na stanowisko szefa sztabu 1 Dywizji Kawalerii w Białymstoku, dowodzonej przez generała brygady Juliusza Rómmla. 14 października 1926 został powołany do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych i mianowany oficerem sztabu gen. bryg. Juliusza Rómmla, wówczas generała do prac przy Generalnym Inspektorze Sił ZbrojnychDziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 44 z 14 października 1926 r., s. 355.. W listopadzie 1928 został przeniesiony do 1 pułku ułanów krechowieckich w Augustowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. W marcu 1931 przeniesiony został do Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych na stanowisko oficera sztabu Inspektora Armii we Lwowie. W latach 1936–1938 dowodził 4 pułkiem ułanów zaniemeńskich w Wilnie. Następnie pełnił obowiązki zastępcy szefa Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego w Warszawie.
W kampanii wrześniowej 1939 pełnił funkcję sztabowego oficera do zleceń dowódcy Armii „Łódź”, gen. dyw. Juliusza Rómmla. Zginął w godzinach rannych 6 września 1939, w trakcie bombardowania Kwatery Głównej Armii „Łódź” rozmieszczonej w Łodzi przy ulicy Zgierskiej 133, w pałacu Heinzla, w parku Julianowskim.
Z natury łagodny, a nawet nieśmiały, o dużej kulturze, był nieugięty w sprawach etyki i honoru żołnierskiego. Miał swoje zasady, od których nigdy nie odstąpił. Nic dziwnego, że nie był lubiany przez klikę, która panoszyła się na szczytach hierarchii wojskowej. Ludzie uważający się za „wodzów”, a w rzeczywistości nieucy i analfabeci, spowodowali, że odebrano mu 4 Pułk Ułanów, którym dobrze dowodził. Przyczynił się do tego jeden z inspektorów armii, znany z tego, że osobiście rozstawiał karabiny maszynowe, a plan działania armii opierał na wynikach rozpoznania patroli nocnych piechoty, które miały przynieść rewelacyjne wiadomości nad ranem. Chrząstowskiego zdjęto z pułku przed samą wojną. Przyjechał do mnie zmartwiony i rozżalony. Skorzystałem z tego i wziąłem go do swojego sztabu jako oficera do zleceń. Oddał mi nieocenione usługi jako uczciwy człowiek i niezłomny żołnierz. Każde zadanie, które mu dawałem, wykonywał sumiennie. Od pierwszego dnia wojny wysyłałem go na odcinki najbardziej zagrożone. Zawsze przywoził mi prawdziwe wiadomości i przekazywał słuszną i sumienną ocenę ludzi i ich działalności. To że teraz mogłem tak szczegółowo przedstawić bieg wypadków we wszystkich dywizjach armii i dać sprawiedliwą ocenę dowódców, jest jego dużą zasługą. I wreszcie zginął sam, ratując mnie od śmierci.
Awanse kornet rotmistrz – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów jazdy major – 3 maja 1926 ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 8. lokatą w korpusie oficerów kawalerii podpułkownik – ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 w korpusie oficerów kawalerii
Ordery i odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari – 29 września 1939 Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2260 (4973) – 13 maja 1921 Krzyż Niepodległości – 9 października 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych trzykrotnie (po raz pierwszy w 1921 „w zamian za otrzymane wstążeczki biało-amarantowe b. armii gen. Hallera”Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2097 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 42, s. 1667). Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości” Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych – 12 maja 1936
Upamiętnienie Tablica epitafijna w obrębie zbiorowej mogiły wojennej żołnierzy Wojska Polskiego poległych we wrześniu 1939 na cmentarzu rzymskokatolickim św. Rocha w Łodzi.
Twórczość Zasady natarcia konnego małych jednostek (1925) Natarcie współczesnej kawalerji (taktyka jednostek wielkich) (1926) Na Murmań (1935) Szarża a rozwój potęgi ognia (1926) Górne i durne. Na Murmań (1994, 2014) . Legenda murmańska (1935, 1994, 2014) . Rajdy i zawody konne kombinowane, „Przegląd Kawaleryjski” Nr 11 (49), Warszawa 1929.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Zdzisław Chrząstowski – publikacje w bibliotece Polona.
Kategoria:Dowódcy 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie dowództwa Armii „Łódź” Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Podpułkownicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Polegli w kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy Bitwy Warszawskiej (1920) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Wojskowi związani z Białymstokiem Kategoria:Zastępcy dowódcy 1 Pułku Ułanów Krechowieckich Kategoria:Zmarli w 1939 Kategoria:Żołnierze I Korpusu Polskiego w Rosji 1917–1918 Kategoria:Żołnierze Armii Polskiej we Francji 1917–1919 Kategoria:Oficerowie dowództwa 1 Dywizji Kawalerii (II RP)