Facja (łac. facies 'twarz, oblicze') – zespół wspólnych cech charakterystycznych dla skał utworzonych w różnych warunkach. Skały (lub środowiska) tej samej facji mogą różnić się czasem powstania i miejscem, muszą jednak posiadać łączące je istotne cechy szczególne, najczęściej litologiczne lub paleontologiczne. Niemniej niekiedy pod nazwą konkretnej facji bywają też łączone zespoły skał bardzo różniące się petrograficznie, a powstałe w jednym (lub pokrewnym) regionie w określonym czasie.
Pierwotnie pojęcie środowiska jako miejsca wywodzenia się danej facji, odnosiło się wyłącznie do środowiska sedymentacyjnego. Jednakże w ciągu czasu pojęcie facji znalazło zastosowanie do cech niezwiązanych z sedymentacją, np. może dotyczyć zmieniających się warunków metamorfizmu, powodujących powstanie określonej sekwencji minerałów.
Rozróżnia się bardzo wiele różnych facji, są one niekiedy również różnie interpretowane przez różnych autorów. Również w rozumieniu samego terminu facja pojawiają się rozbieżności, przez co można spotkać się tym określeniem w sytuacjach nawet osobliwych.
Przykładowe rodzaje facji pod względem paleontologiczno-litologicznym litofacja (osad o określonych cechach litologicznych – składzie mineralnym, teksturze, strukturze, barwie) biofacja (osad wyróżniany na podstawie występujących w nim skamieniałości oraz śladów działalności organizmów) ichnofacja (osad zawierający ślady działalności organizmów, ale w którym nie zachowały się ich szczątki lub występują one w postaci skamieniałości śladowych) mikrofacja (osad wyróżniający się określonymi cechami, obserwowanymi mikroskopowo)
pod względem genetycznym lub litologicznympodane przykłady m.in. za: Jaroszewski W. (red.), Słownik geologii dynamicznej, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1985 facja geochemiczna facja minerałów ciężkich facje metamorfizmu
również (uważane niekiedy za niepoprawne, ze względu na zacieranie obserwowanych cech): facja eoliczna facja lagunowa facja głębokomorska facja rzeczna facja zastoiskowa facja lądowa, facja terygeniczna (facja terrygeniczna) (zespół skał zawierających głównie składniki pochodzenia lądowego)
pod względem petrograficznympodane przykłady za: Ryka W., Maliszewska A., Słownik Petrograficzny, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1991 (wyd. II popr. i uzup.), facja diagenetyczna facja granulometryczna facja skał metasomatycznych facje skał wulkanogenicznych
i wiele innych
Nazwy własne facji Facjom typowym dla określonych środowisk lub wieku, ze względu na ich typowość i częste przywoływanie w literaturze fachowej, niekiedy nadaje się tradycyjne nazwy własne, np.: kulm wapień węglowy
Zobacz też nieformalne jednostki, nazywane też często facjami: pstry piaskowiec, wapień muszlowy, kajper, czerwony spągowiec, old red (facja czerwonych piaskowców z dolnego dewonu, powstałych w wyniku sedymentacji lądowej w warunkach gorącego, suchego, pustynnego klimatu) cechsztyn facje metamorfizmu inne hasła rozpoczynające się od facja, facje
Przypisy
Kategoria:Paleontologia