Skarboferm (Polskie Kopalnie Skarbowe na Górnym Śląsku Spółka Dzierżawna S.A. w Katowicach) – polsko-francuska spółka akcyjna utworzona w celu eksploatacji polskiej własności państwowej na obszarze Górnego Śląska. Funkcjonowała w latach 1922–1939.

Geneza Spółka powstała 25 lutego 1922 jako efekt polsko-francuskiej umowy z 1 marca 1921, przyznającej Francji szczególne uprawnienia na terenie Górnego Śląska w zamian za kredyty udzielone Polsce na prowadzenie wojny polsko-bolszewickiej, polityczne wsparcie przyłączenia Górnego Śląska do Polski w trakcie i po trzecim powstaniu śląskim, początkowo nosiła nazwę Skarboferme. W radzie nadzorczej spółki zasiadł Henri Le Rond – przewodniczący Międzysojuszniczej Komisji Plebiscytowej.

Działalność mały|lewo|Siedziba Skarbofermu w Chorzowie (2018) Przedmiotem działalności spółki była dzierżawa niektórych składników mienia Skarbu Państwa na Górnym Śląsku. W skład dzierżawionego mienia wchodziły kopalnie węgla kamiennego: Bielszowice, Król (od 1937 podzielona na kopalnie Prezydent Mościcki i Św. Barbara), Knurów i Wyzwolenie (zamknięta w 1932). Kompleks dzierżawny obejmował także koksownię w Knurowie, brykietownię, fabrykę syntetycznego amoniaku i trzy majątki ziemskie (między innymi w Czuchowie). Majątek ten spółka objęła w dzierżawę, po podpisaniu umowy w dniu 4 września 1922, na 36 lat, z możliwością przedłużenia. Czynsz dzierżawny wynosił 8% czystego zysku spółki, ale nie był regularnie płacony państwu i w 1938 zaległości z tego tytułu wynosiły ponad 29 milionów złotych. Umowa przewidywała, że na inwestycje przedsiębiorstwo będzie przeznaczało 6% rocznego czystego zysku.

W momencie utworzenia spółki jej kapitał zakładowy określono na kwotę 300 milionów marek niemieckich, w 1924 kapitał ten wynosił złotych, w 1929 złotych, zaś od 1933 złotych. Udziałowcami spółki byli polski Skarb Państwa (50% udziału w kapitale zakładowym) i przedsiębiorcy francuscy zgrupowani w Société de Gestion d’Intérêts à l’Etranger (50% udziału w kapitale zakładowym).

Skarboferm był największą spółką węglową w międzywojennej Polsce. Charakteryzował się wysoką, ustabilizowaną i rentowną produkcją. W zależności od okresu na Skarboferm przypadało od 7,5% do 11% krajowego wydobycia węgla i aż od 15% do 17% udziału w eksporcie tego surowca. Spółka dysponowała siecią placówek sprzedaży i nabrzeżem w Gdyni (spółka Skarbpol w Gdyni, wyłączna własność Skarbofermu).

Pracownikiem i dyrektorem generalnym Skarbofermu był Julian Zagórowski.

Produkcja i zatrudnienie Rok wydobycie węgla (w tys. ton) produkcja koksu (w tys. ton) zatrudnienie 1922 2800 brak danych 6800 1929 3382 170 7560 1938 4110 347 7380

Losy spółki podczas II wojny światowej W 1939 r. majątek Skarbofermu został przejęty w komisaryczny zarząd Haupttreuhandstelle Ost (Głównego Urzędu Powierniczego Wschód). Na mocy zarządzeń tegoż z 11 grudnia 1939 r. i 27 marca 1940 r. większa część zakładów Skarbofermu przeszła pod zarząd komisaryczny niemieckiego państwowego koncernu Reichswerke Hermann Göring. Od 1 kwietnia 1940 r. zarządzało nim jego filialne przedsiębiorstwo o nazwie Bergwerksverwaltung Oberschlesien GmbH der Reichswerke Hermann Göring. Z dniem 13 stycznia 1941 r. majątek ten przeszedł na własność koncernu. Natomiast kopalnia „Bielszowice” została przejęta przez państwowy koncern PreussagJerzy Jaros: Słownik historyczny..., s. 154.. Stan taki trwał do 1945 r.

Przypisy .

Bibliografia

Linki zewnętrzne G. Kołodziej, Historia ewolucji kopalni Polska-Wirek, Świętochłowice 2004

Kategoria:Górny Śląsk Kategoria:Przedsiębiorstwa w II Rzeczypospolitej Kategoria:Przemysł wydobywczy II Rzeczypospolitej Kategoria:Byłe przedsiębiorstwa w Polsce Kategoria:Polskie przedsiębiorstwa przemysłu wydobywczego Kategoria:Stosunki polsko-francuskie (II Rzeczpospolita)