Timișoara (daw. pol. Temeszwar, , , lub ) – miasto w zachodniej Rumunii, ośrodek administracyjny okręgu Temesz, przemysł maszynowy, chemiczny, skórzany, włókienniczy, spożywczy. Ważny węzeł komunikacyjny, uniwersytet. Największe miasto i nieoficjalna stolica Banatu.
Historia mały|lewo|Temeszwar ok. 1900 r. Pierwsze wzmianki o Timișoarze pochodzą z 1212 roku. W 1316 r. w mieście rezydował król węgierski Karol I Robert, następnie zamek przeszedł w ręce węgierskiego regenta i wojewody siedmiogrodzkiego Jana Hunyadyego. 20 lipca 1514 r. w mieście został okrutnie stracony György Dózsa – przywódca powstania chłopskiego na Węgrzech i w Siedmiogrodzie. W 1552 roku, po ponad miesięcznym oblężeniu, miasto bronione przez załogę dowodzoną przez Istvána Losonciego zajęli Turcy. Po 164 latach Timișoara na 200 lat znalazła się pod panowaniem Austrii, a następnie należała do węgierskiej części monarchii austro-węgierskiej. W sierpniu 1849 r. Węgrzy i Polacy dowodzeni przez gen. Józefa Bema stoczyli tu jedną z bitew powstania węgierskiego.
W XIX w. węgierski Temeszwar jako pierwsze miasto w Europie i drugie na świecie po Nowym Jorku otrzymał elektryczne oświetlenie uliczne.
20 grudnia 1989 roku po krwawych zamieszkach Timișoara została ogłoszona pierwszym wolnym miastem w Rumunii. Powodem wybuchu buntu było przymusowe przesiedlenie węgierskiego pastora ewangelickiego Lászlo Tőkésa zorganizowane przez tajną policję Securitate.
Demografia Według spisu z 2002 r. miasto Timișoara liczyło 317 660 mieszkańców. Skład etniczny według spisu z 2002 roku:
Transport thumb|Port lotniczy Timișoara „Traian Vuia” W mieście znajduje się międzynarodowy Port lotniczy Timișoara.
Główną stacją kolejową jest Timișoara Nord.
Zabytki mały|Zamek Hunyadych mały|Stary Ratusz mały|Katedra św. Jerzego (Castelul Huniade) – zamek, sięgający XIV w., pierwotnie wzniesiony w l. 1308–1315 przez króla Węgier Karola Roberta, następnie na nowo w l. 1443–1447 przez węgierskiego magnata Jánosa Hunyadyego, przebudowywany w XVII-XIX w., współcześnie mieści z l. 1731–1734 Katedra św. Jerzego (katedra węgierska) z l. 1736–1754 Sobór Wniebowstąpienia Pańskiego (katedra serbska) z l. 1745–1748 Pałac książąt Eugen z XVIII w. Dom Cuzy (od nazwiska jego pierwszego właściciela) – powstał w XVIII wieku w stylu barokowym. W 1894 przeszedł pierwszą gruntowną renowację i przebudowę w stylu eklektycznym. Obecnie hotelTimisoara – Rumunia. Figura św. Jana Nepomucena z 1722 r. Kolumna Trójcy Świętej z 1740 r. Figura Maryi i św. Jana Nepomucena z 1756 r. z l. 1744–1775 (barokowe) Pałac serbskich biskupów Dom Katarzyny Hertl z 1842, zaprojektowany przez budowniczego Timisoary Antona SchmidtaTimisoara. z l. 1855–1860 Synagoga z l. 1863–1865 Kościół św. Katarzyny z l. 1887–1889 Nowa Synagoga z l. 1895–1899 Ratusz, wzniesiony w XX w. według projektu László Székelyego Sobór Trzech Świętych Hierarchów (katedra rumuńska) z l. 1937–1940
Sport W mieście tym siedzibę ma rumuński klub piłkarski FC Politehnica Timișoara, który został założony w 1921 roku. Drużyna domowe mecze rozgrywa na stadionie im. Dana Păltinișanu, którego pojemność wynosi 32 tys. widzów. Siedzibę ma tu też klub piłkarski Ripensia Timișoara założony w 1928 roku.
Polacy związani z Timișoarą Władysław Limanowski (ur. 1840, Rawa Ruska) – projektował miejscowy teatr, przy którego budowie był kierownikiemWładysław Zajączkowski: C. K. Szkoła Politechniczna we Lwowie. Rys historyczny jej założenia i rozwoju, tudzież stan jej obecny. Lwów: nakładem Szkoły Politechnicznej, 1894, s. 236–237..
Osoby urodzone w Timișoarze Károly Brocky – malarz węgierski (1807–1855) Lőrinc Schlauch – kardynał (1824–1902) Ion Ivanovici – rumuński kompozytor (1845–1902) Hermann Kövess von Kövesshaza – marszałek polny i ostatni Naczelny Dowódca cesarskiej i królewskiej Armii (1854–1924) Margaret Matzenauer – amerykańska śpiewaczka pochodzenia węgierskiego (1881–1963) Francesco Illy – włoski przedsiębiorca i wynalazca pochodzenia węgierskiego, ojciec włoskiej kawy (1892–1956) Károly Kerényi – mitograf węgierski pochodzenia niemieckiego (1897–1973) Rudolf Wetzer – rumuński piłkarz (1901–1993) Johnny Weissmuller – amerykański aktor i sportowiec pochodzenia saskiego (1904–1984) Emerich Vogl – rumuński piłkarz (1905–1971) Adalbert Steiner – rumuński piłkarz (1907–1984) Iolanda Balaș – rumuńska lekkoatletka pochodzenia węgierskiego (1936–2016) Ana Blandiana – poetka (1942–)
Miasta partnerskie
Galeria
Zobacz też rewolucja w Rumunii bitwa pod Temeszwarem
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa miasta Stare zdjęcia miasta Timișoara
Kategoria:Miasta w okręgu Temesz