Fakt prawny – fakty (okoliczności faktyczne), w związku z wystąpieniem których powstają, zmieniają się lub ustają (wygasają) skutki prawneM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 299.. O takich faktach mówi się, że są „doniosłe prawnie”. Różnią się one od faktów prawnie indyferentnych (obojętnych), jakich wystąpienie nie ma wpływu na aktualną treść stosunków prawnych.

O tym, co jest faktem prawnym, decydują źródła prawa występujące w danym systemie (porządku) prawnym. Te zaś zależą od przyjmowanej filozofii prawa.

Pojęcie „faktu prawnego” wywodzi się od zdarzenia prawnego, wysnutego przez pandektystów z analiz prawa rzymskiego i oznaczającego zarówno zdarzenia zależne, jak i niezależne od woli ludzkiej.

Podział faktów prawnych Fakty prawne dzieli się na: zdarzenia prawne – zdarzenia niezależne od woli podmiotów prawa, wywołujące skutki prawne. Zdarzeniami prawnymi mogą być zarówno wydarzenia (np. burza, śmierć naturalna), jak i sam upływ czasu. zachowania prawne – zachowania zależne od woli podmiotów prawaM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 299–300..

Zachowania prawne dzieli się na: działania prawne (zachowania czynne) – polegają na wykonywaniu określonych czynności zaniechania prawne (zachowania bierne) – polegają na powstrzymanie się od wykonywaniu określonych czynności (braku aktywności)M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 300..

Działania i zaniechania mogą być zgodne z prawem (takie, jakich prawo wymaga lub dopuszcza) i niezgodne z prawem (takie, jakich prawo zabrania).

Zachowaniami zgodnymi z prawem są też tzw. akty prawne, które są zachowaniami (najczęściej działaniami) specjalnie przewidzianymi przez prawo dla celowego wywoływania nimi skutków prawnych.

Akty prawne dzielą się na: czynności prawne (np. umowy, pełnomocnictwa, przyrzeczenia publiczne, testamenty, oddanie głosu w wyborach, wytoczenie powództwa, złożenie wniosku o pozwolenie na budowę lub rozbiórkę albo o wydanie paszportu), akty tworzenia prawa, a więc zachowania, w wyniku których powstaje prawo (np. uchwalenie lub wydanie aktu prawa stanowionego (ustawy, rozporządzenia itp.) albo ustanowienie wiążącego prawnie precedensu sądowego), akty stosowania prawa (np. wydanie decyzji administracyjnej, decyzji podatkowej, wyroku sądowego).

Zachowania prawne można również podzielić na czynności konwencjonalne oraz czyny. czynność konwencjonalna to taka czynność, której reguły sensu nakazują przypisać określony sens kulturowy. Reguły sensu czynności konwencjonalnej mogą powstać w sposób spontaniczny lub być efektem zamierzonego działania (uczestników stosunku prawnego lub prawodawcy). Naruszenie reguł dokonywania czynności konwencjonalnej prowadzi do ich nieważności. Wśród doniosłych prawnie czynności konwencjonalnych wyróżnić można: czynności prawodawcze – czynności prawodawcze mają zasadnicze znaczenie dla systemu prawa. Ich reguły nie są wyznaczane wyłącznie przez obowiązujące prawo, lecz również w oparciu o regułę uznania, orzeczenia sądowe, decyzje administracyjne, czynności prawne – czyli świadome i zgodne z prawem zachowanie zmierzające do wywołania skutków prawnych. czyny to zachowania, które nie mają charakteru konwencjonalnego. Można je podzielić na: czyny zgodne z prawem, czyny niezgodne z prawem – mogą to być czyny zakazane (np. przestępstwa) lub czyny niedozwolone (delikty).

Przypisy

Bibliografia

Maciej Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Wydawnictwo CM, Warszawa 2019, .

Kategoria:Teoria prawa