thumb|Drobnołuszczak żółtonogi thumb|Drobnołuszczak żółtawy thumb|Drobnołuszczak pomarszczony

Pluteus Fr. (drobnołuszczak) – rodzaj grzybów z rodziny łuskowcowatych (Pluteaceae).

Charakterystyka Większość gatunków to saprotrofy rosnące na drewnie drzew liściastych i iglastych, nieliczne tylko rosną bezpośrednio na ziemi, tworząc mykoryzę z roślinami. Większość gatunków jest szeroko rozprzestrzeniona. Kapelusz za młodu dzwonkowaty, później szeroko rozpostarty, nigdy nie lejkowaty. Ma powierzchnię zawsze suchą, gładką, aksamitną lub pokrytą łuseczkami w kształcie włókienek, u niektórych gatunków promieniście żyłkowaną. Trzon zawsze bez pierścienia, cylindryczny, czasami tylko ze zgrubiałą podstawą, o powierzchni nagiej lub z podłużnymi włókienkami. Od kapelusza oddziela się łatwo. Miąższ białawy, u żadnego gatunku nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Hymenofor w postaci wolnych blaszek, za młodu białych, potem różowych. Nie dochodzą do trzonu. Wysyp zarodników łososioworóżowy. Bazydiospory szerokoeliptyczne, gładkie, bez pory rostkowej. Trama blaszek odwrócona (strzępki w kształcie litery V biegną od zewnątrz ku środkowi), często z typowymi cystydami.

W Europie występuje około 50 gatunków. Żaden nie jest trujący, jedynie drobnołuszczak szarobrązowy (Pluteus cinereofuscus) zawiera pewne ilości halucynogennej psylocybiny. Teoretycznie większość gatunków jest jadalna, jednak są mało smaczne i zwykle przez grzybiarzy nie są zbierane.

Wiele gatunków drobnołuszczaków jest niemożliwe do rozróżnienia tylko na podstawie wyglądu zewnętrznego. Przyczyną tego jest nie tylko bardzo zbliżony wygląd niektórych gatunków, ale również duże zróżnicowanie budowy morfologicznej w obrębie jednego gatunku, co sprawia, że czasami dwa okazy w obrębie jednego gatunku bardziej różnią się od siebie niż okazy z różnych gatunków. Nawet przez fachowców ten sam gatunek drobnołuszczak gruczołowaty (Pluteus plautus) opisywany był pod różnymi nazwami gatunkowymi. Z tego też powodu rozróżnienie niektórych gatunków możliwe jest tylko na podstawie morfologicznych szczegółów budowy.

Liczniejsze występowanie gatunków z tego rodzaju jest uważane za wskaźnik naturalności lasów bukowych w Europie.

Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Pluteaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Rodzaj Pluteus utworzył Elias Fries w 1836 r. Gatunkiem typowym jest Pluteus cervinus (Schaeff.) P. Kumm. Synonimy naukowe: Agaricus ser. Hyporhodius Fr., Hyporrhodius (Fr.) Staude, Rhodosporus J. Schröt. Polską nazwę zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. Dawniej w piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten miał nazwę łuskowiec, jednak według Wojewody jest ona mylna, gdyż przedstawiciele tego rodzaju nie mają wyraźnych łusek.

Gatunki występujące w Polsce: Pluteus atromarginatus (Konrad) Kühner – drobnołuszczak czarnoostrzowy, drobnołuszczak czarnorozwierkowy, łuskowiec czarnobrzeżny Pluteus aurantiorugosus (Trog) Sacc. – drobnołuszczak pomarańczowoczerwony, łuskowiec pomarańczowy Pluteus brunneidiscus Murrill 1917 Pluteus cervinus (Schaeff.) P. Kumm – drobnołuszczak jeleni, drobnołuszczak porysowany, łuskowiec jeleni Pluteus chrysophaeus (Schaeff.) Quél. – drobnołuszczak żółtooliwkowy Pluteus cinereofuscus J.E. Lange – drobnołuszczak szarobrązowy, łuskowiec szarobrązowy Pluteus diettrichii Bres. 1905 – drobnołuszczak popękany Pluteus dianae Pilát – drobnołuszczak cuchnący Pluteus ephebeus (Fr.) Gillet – drobnołuszczak brązowoczarny, łuskowiec chłopięcy Pluteus exiguus (Pat.) Sacc. – drobnołuszczak niepozorny, łuskowiec niepozorny Pluteus fenzlii (Schulzer) Corriol & P.-A. Moreau 2007 Pluteus godeyi Gillet – drobnołuszczak szarobiały Pluteus hispidulus (Fr.) Gillet – drobnołuszczak kosmaty Pluteus hongoi Singer 1989 – drobnołuszczak długorozwierkowy Pluteus inquilinus Romagn. – drobnołuszczak bulwiastotrzonowy Pluteus insidiosus Vellinga & Schreurs 1985 – drobnołuszczak oszczepowatorozwierkowy Pluteus kovalenkoi E.F. Malysheva 2014 Pluteus leoninus (Schaeff.) P. Kumm. – drobnołuszczak żółtawy, łuskowiec żółty Pluteus luctuosus Boud. 1905 – drobnołuszczak brązowoostrzowy, łuskowiec smutny Pluteus mammifer Romagn. 1979 Pluteus nanus (Pers.) P. Kumm. – drobnołuszczak malutki, łuskowiec karzełkowaty Pluteus nothopellitus Justo & M.L. Castro 2007 – drobnołuszczak biały Pluteus pellitus (Pers.) P. Kumm. – drobnołuszczak białokremowy, łuskowiec omszony Pluteus petasatus (Fr.) Gillet, – drobnołuszczak trocinowy, łuskowiec trocinowy Pluteus phlebophorus (Ditmar) P. Kumm. – drobnołuszczak pomarszczony, łuskowiec pomarszczony Pluteus plautus (Weinm.) Gillet – drobnołuszczak gruczołowaty, drobnołuszczak kropkowanotrzonowy, drobnołuszczak ochrowobrązowy Pluteus podospileus Sacc. & Cub. – drobnołuszczak fioletowoczarniawy, łuskowiec włókienkowaty Pluteus pouzarianus Singer – drobnołuszczak sarni Pluteus primus Bonnard 1991 – drobnołuszczak bogatosprzążkowy Pluteus pseudorobertii M.M. Moser & Stang – drobnołuszczak czarnołuskowy Pluteus pusillulus Romagn. – drobnołuszczak najmniejszy Pluteus rangifer Justo, E.F. Malysheva & Bulyonk. 2014 Pluteus robertii (Fr.) P. Karst. – drobnołuszczak kremowobeżowy Pluteus romellii (Britzelm.) Lapl. – drobnołuszczak żółtonogi, łuskowiec żółtonogi Pluteus salicinus (Pers.) P. Kumm. – drobnołuszczak zielonawoszary, łuskowiec wierzbowy Pluteus satur Kühner & Romagn. 1956 – drobnołuszczak prążkowany, łuskowiec prążkowany Pluteus semibulbosus (Lasch) Quél. 1875 Pluteus thomsonii (Berk. & Broome) Dennis – drobnołuszczak szarotrzonowy, łuskowiec Thomsona Pluteus umbrosus (Pers.) P. Kumm. – drobnołuszczak czarnożyłkowy Niektóre inne: Pluteus roseipes Höhn. 1902 – drobnołuszczak różowotrzonowy Wykaz gatunków (nazwy naukowe) na podstawie Index Fungorum. Nazwy polskie według Władysława Wojewody i Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.

Przypisy W. Wojewoda podał polską nazwę dla synonimu Pluteus atricapillus. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów podała polską nazwę dla synonimu Pluteus pallescens P.D. Orton. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów podała polską nazwę drobnołuszczak bulwiastotrzonowy, ale pokrywa się ona z polską nazwą gatunku ''Pluteus inquilinus Romagn.

Kategoria:Łuskowcowate