Konklawe 2005 – zgromadzenie kardynałów zwołane po śmierci papieża Jana Pawła II, który zmarł 2 kwietnia 2005 po ponad 26 latach pontyfikatu, w celu wyboru nowego biskupa Rzymu. Procedury regulujące wybór nowego papieża zawiera konstytucja apostolska Universi Dominici gregis z 22 lutego 1996 roku wydana przez Jana Pawła II. Do czasu dokonania wyboru przez konklawe, Kościołem kierowało Kolegium Kardynałów, a władzę administracyjną w Watykanie sprawował kamerling Eduardo Martinez Somalo.
Zgodnie z decyzją Kolegium Kardynałów, konklawe rozpoczęło się w Watykanie 18 kwietnia 2005 o godzinie 1630. Głosowania miały się odbywać codziennie: 2 razy do południa i 2 razy po południu. 19 kwietnia o godzinie 1750 z komina na dachu kaplicy Sykstyńskiej uniósł się, zgodnie z tradycją, biały dym, a kilka minut później na potwierdzenie tego sygnału rozległy się watykańskie dzwony, oznajmiając światu wybór nowego papieża. Bicie w dzwony to nowy znak zakończenia konklawe – wcześniej wybór Biskupa Rzymu ogłaszany był jedynie przez biały dym. Dym czarny pojawiał się natomiast po zakończeniu głosowania, które nie przyniosło rezultatu w postaci wyboru następcy św. Piotra. Ze względu na praktyczne trudności w uzyskaniu dokładnie białego dymu (co podczas wcześniejszych konklawe prowadziło do chwilowo błędnego odczytywania znaku przez wiernych zgromadzonych na placu św. Piotra, a także przez dziennikarzy) Jan Paweł II nakazał równoczesne bicie w dzwony na znak radości z wyboru papieża. Joseph Ratzinger (Benedykt XVI) był pierwszym papieżem, o wyborze którego bicie dzwonów bazyliki watykańskiej zawiadomiło na równi z białym dymem unoszącym się z komina kaplicy Sykstyńskiej. Konklawe 2005 roku zakończyło się po niespełna 26 godzinach od chwili rozpoczęcia.
Skład Prawo głosu mieli członkowie Kolegium Kardynałów, z wyłączeniem kardynałów, którzy ukończyli 80 latna podstawie pkt 33 konstytucji apostolskiej Jana Pawła II Universi Dominicii gregis z 22 lutego 1996: 33. Prawo wyboru Biskupa Rzymskiego przysługuje jedynie Kardynałom Świętego Kościoła Rzymskiego, z wyjątkiem tych, którzy przed dniem śmierci Papieża lub dniem, w którym nastąpił wakat Stolicy Apostolskiej, ukończyli już osiemdziesiąty rok życia. Kolegium składało się ze 183 kardynałów, z których 117 miało prawo głosu. Było wśród nich 20 Włochów, 11 Amerykanów, 6 Niemców, 6 Hiszpanów i pojedynczy kardynałowie z innych krajów, w tym 3 elektorów z Polski: Józef Glemp, Zenon Grocholewski, Franciszek Macharski. Z Polski pochodził również arcybiskup Lwowa reprezentujący łaciński episkopat Ukrainy, Marian Jaworski. Spośród elektorów aż 114 zostało mianowanych przez Jana Pawła II, a tylko 3 przez Pawła VI. W gronie kardynałów niemających praw wyborczych Paweł VI mianował 10, a Jan Paweł II pozostałych 56. + Konklawe 2005Elektorzy117Nieobecnych2Obecnych115Europa58Ameryka Łacińska21Stany Zjednoczone i Kanada14Afryka11Azja10Oceania2Bliski Wschód1 W 2003 roku mianując kardynałów, Jan Paweł II zachował imię jednego kardynała w tajemnicy, w swoim sercu (łac: in pectore). Spekuluje się, że mógł to być jeden z chińskich księży albo najbliższy współpracownik papieża, arcybiskup Stanisław Dziwisz. Papież nie umieścił tego nazwiska w swoim testamencie, w związku z czym prawdopodobnie zabrał je ze sobą do grobu. Jednakże gdyby tak nie było, to i tak nie istniałaby możliwość wyboru 118 kardynała – formalnym warunkiem jest podanie nazwiska tego kardynała w obecności przynajmniej dwóch świadków. Według oficjalnego komunikatu Watykanu sprawa kardynała in pectore nie będzie już podnoszona.
9 kwietnia biuro prasowe Watykanu podało, że kardynałowie Jaime Sin i Adolfo Antonio Suárez Rivera na pewno nie wezmą udziału w konklawe, ze względu na stan zdrowia.
Lista uczestników według porządku rang i starszeństwa Ostatecznie w konklawe wzięło udział 115 kardynałów, w tym 2 mianowanych przez Pawła VI i 113 nominatów Jana Pawła II:
Kardynałowie biskupi (5) Joseph Ratzinger (Niemcy; nominacja kardynalska: 27 czerwca 1977) – kardynał biskup Ostii i Velletri-Segni; dziekan Kolegium Kardynalskiego; prefekt Kongregacji Nauki WiaryZgodnie z pkt. 14 Konstytucji Apostolskiej Universi Dominici gregis sekretarz stanu, prefekci kongregacji i przewodniczący pozostałych dykasterii, z wyjątkiem kamerlinga i penitencjariusza większego, z chwilą nastania wakatu na Stolicy Apostolskiej automatycznie przestają pełnić swoje funkcje.; przewodniczący Papieskiej Komisji Biblijnej; przewodniczący Międzynarodowej Komisji Teologicznej Angelo Sodano (Włochy; 28 czerwca 1991) – kardynał biskup Albano; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Maria Nuova; wicedziekan Kolegium Kardynalskiego; sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej; przewodniczący Międzydykasterialnej Komisji ds. Kościołów Partykularnych; przewodniczący Międzydykasterialnej Komisji ds. Kościoła w Europie Wschodniej; przewodniczący Komisji Kardynalskiej ds. Nadzoru nad Instytutem Dzieł Religijnych Alfonso López Trujillo (Kolumbia; 2 lutego 1983) – kardynał biskup Frascati; przewodniczący Papieskiej Rady ds. Rodziny Giovanni Battista Re (Włochy; 21 lutego 2001) – kardynał biskup Sabina-Poggio Mirteto; prefekt Kongregacji ds. Biskupów; przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej Ignacy Mojżesz I Daoud (Syria; 21 lutego 2001) – kardynał patriarcha; prefekt Kongregacji Kościołów Wschodnich; emerytowany syryjskokatolicki patriarcha Antiochii
Kardynałowie prezbiterzy (95) William Wakefield Baum (Stany Zjednoczone; 24 maja 1976) – kardynał prezbiter S. Croce in Via Flaminia; emerytowany penitencjariusz większy Marco Cé (Włochy; 30 czerwca 1979) – kardynał prezbiter S. Marco; emerytowany patriarcha Wenecji Franciszek Macharski (Polska; 30 czerwca 1979) – kardynał prezbiter S. Giovanni a Porta Latina; arcybiskup Krakowa Michael Michai Kitbunchu (Tajlandia; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Panisperna; arcybiskup Bangkoku Godfried Danneels (Belgia; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter S. Anastasia; arcybiskup Mechelen-Brukseli i prymas Belgii; ordynariusz Belgijskich Sił Zbrojnych; przewodniczący Konferencji Episkopatu Belgii Thomas Stafford Williams (Nowa Zelandia; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter Gesù Divin Maestro alla Pineta Sacchetti; emerytowany arcybiskup Wellington Carlo Maria Martini SJ (Włochy; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter S. Cecilia; emerytowany arcybiskup Mediolanu Jean-Marie Lustiger (Francja; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter S. Luigi dei Francesci; emerytowany arcybiskup Paryża Józef Glemp (Polska; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter S. Maria in Trastevere; arcybiskup Warszawy i prymas Polski; ordynariusz katolików obrządków wschodnich w Polsce Joachim Meisner (Niemcy; 2 lutego 1983) – kardynał prezbiter S. Pudenziana; arcybiskup Kolonii Francis Arinze (Nigeria; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter S. Giovanni della Pigna; prefekt Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Miguel Obando Bravo SDB (Nikaragua; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter S. Giovanni Evangelista a Spinaceto; emerytowany arcybiskup Managua Ricardo Vidal (Filipiny; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter Ss. Pietro e Paolo a Via Ostiense; arcybiskup Cebu Paul Poupard (Francja; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter S. Prassede; przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury; przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Kulturowego Dziedzictwa Kościoła; przewodniczący Papieskiej Komisji Archeologii Sakralnej Friedrich Wetter (Niemcy; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter S. Stefano al Monte Celio; arcybiskup Monachium-Fryzyngi Adrianus Simonis (Holandia; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter S. Clemente; arcybiskup Utrechtu i prymas Holandii; przewodniczący Konferencji Episkopatu Holandii Bernard Law (Stany Zjednoczone; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter S. Susanna; archiprezbiter bazyliki liberiańskiej; emerytowany arcybiskup Bostonu Giacomo Biffi (Włochy; 25 maja 1985) – kardynał prezbiter Ss. Giovanni Evangelista e Petronio; emerytowany arcybiskup Bolonii Eduardo Martínez Somalo (Hiszpania; 28 czerwca 1988) – kardynał prezbiter SS. Nome di Gesù; kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego; emerytowany prefekt Kongregacji Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego José Freire Falcão (Brazylia; 28 czerwca 1988) – kardynał prezbiter S. Luca a Via Prenestrina; emerytowany arcybiskup Brasília Michele Giordano (Włochy; 28 czerwca 1988) – kardynał prezbiter S. Gioacchino ai Prati di Castello; arcybiskup Neapolu Edmund Szoka (Stany Zjednoczone; 28 czerwca 1988) – kardynał prezbiter Ss. Andrea e Gregorio al Monte Celio; przewodniczący Papieskiej Rady dla Miasta-Państwa Watykan; Gubernator Miasta-Państwa Watykan László Paskai OFM (Węgry; 28 czerwca 1988) – kardynał prezbiter S. Teresa al Corso d'Italia; emerytowany arcybiskup Esztergom-Budapesztu Christian Wiyghan Tumi (Kamerun; 28 czerwca 1988) – kardynał prezbiter Ss. Martiri dell'Uganda a Poggio Armeno; arcybiskup Douala; przewodniczący Konferencji Episkopatu Kamerunu Frédéric Etsou-Nzabi-Bamungwabi CICM (Demokratyczna Republika Konga; 28 czerwca 1991) – kardynał prezbiter S. Lucia a Piazza d'Armi; arcybiskup Kinszasy; przewodniczący Konferencji Episkopatu Kongo Nicolás de Jesús López Rodriguez (Dominikana; 28 czerwca 1991) – kardynał prezbiter S. Pio X alla Balduina; arcybiskup Santo Domingo i prymas Dominikany; ordynariusz Sił Zbrojnych Dominikany Roger Mahony (Stany Zjednoczone; 28 czerwca 1991) – kardynał prezbiter Ss. IV Coronati; arcybiskup Los Angeles Camillo Ruini (Włochy; 28 czerwca 1991) – kardynał prezbiter S. Agnese fuori le mura; wikariusz generalny diecezji rzymskiej; archiprezbiter bazyliki laterańskiej; wielki kanclerz Papieskiego Uniwersytetu Laterańskiego; przewodniczący Konferencji Episkopatu Włoch Henri Schwery (Szwajcaria; 28 czerwca 1991) – kardynał prezbiter Ss. Protomartiri a Via Aurelia Antica; emerytowany biskup Sion Georg Sterzinsky (Niemcy; 28 czerwca 1991) – kardynał prezbiter S. Giuseppe all'Aurelio; arcybiskup Berlina Miroslav Vlk (Czechy; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme; arcybiskup Pragi i prymas Czech Peter Seiichi Shirayanagi (Japonia; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter S. Emerenziana a Tor Fiorenza; emerytowany arcybiskup Tokio Julius Darmaatmadja SJ (Indonezja; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter S. Cuore di Maria; arcybiskup Dżakarty; ordynariusz Indonezyjskich Sił Zbrojnych; przewodniczący Konferencji Episkopatu Indonezji Jaime Ortega (Kuba; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter Ss. Aquila e Priscilla; arcybiskup Hawany Emmanuel Wamala (Uganda; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter S. Ugo; arcybiskup Kampali William Keeler (Stany Zjednoczone; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter S. Maria degli Angeli; arcybiskup Baltimore Jean-Claude Turcotte (Kanada; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter Nostra Signora del SS. Sacramento e Ss. Martiri Canadesi; arcybiskup Montréalu Ricardo María Carles Gordó (Hiszpania; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter S. Maria Consolatrice al Tiburtino; emerytowany arcybiskup Barcelony Adam Maida (Stany Zjednoczone; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter Ss. Vitale; Valeria; Gervasio e Protasio; arcybiskup Detroit; zwierzchnik samodzielnej misji na Kajmanach Vinko Puljić (Bośnia i Hercegowina; 26 listopada 1994) − kardynał prezbiter S. Chiara a Vigna Clara; arcybiskup Sarajewa Armand Gaétan Razafindratandra (Madagaskar; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter Ss. Silvestro e Martino ai Monti; arcybiskup Antananarywy Juan Sandoval Íñiguez (Meksyk; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter Nostra Signora di Guadalupe e S. Filippo Martire in Via Aurelia; arcybiskup Guadalajara Salvatore De Giorgi (Włochy; 21 lutego 1998) – kardynał prezbiter S. Maria in Ara Coeli; arcybiskup Palermo Antonio María Rouco Varela (Hiszpania; 21 lutego 1998) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Damaso; arcybiskup Madrytu Aloysius Ambrozic (Kanada; 21 lutego 1998) – kardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro; arcybiskup Toronto