Katedra Iranistyki – jednostka organizacyjna Instytutu Orientalistyki na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Historia Pierwszy wykład o literaturze perskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim został wygłoszony po łacinie w roku 1824 przez Wilhelma Münnicha, profesora orientalistyki, którego katedra istniała w latach 1818–1826.
Regularne nauczanie języka oraz literatury perskiej w Krakowie rozpoczęło się w roku 1919. Wówczas to Tadeusz Kowalski (1889–1948), nauczyciel Ananiasza Zajączkowskiego (1903–1970) – założyciela Katedry Turkologii na Uniwersytecie Warszawskim, zainaugurował studia islamistyczne z trzema językami orientalnymi: arabskim, tureckim oraz perskim. Nauka perskiego miała charakter bierny i ograniczała się jedynie do lektury tekstów literatury klasycznej (X–XIV w.). W tym samym czasie kwestiami językowymi oraz religijnymi zajmowali się ówcześni indianiści, przede wszystkim wykładowczyni języków indyjskich i irańskich – Helena Willman-Grabowska (1870–1957).
Modyfikacji w strukturze studiów dokonano po śmierci Tadeusza Kowalskiego w 1948 r., tworząc 3 specjalizacje: arabistykę, iranistykę oraz turkologię. W tym samym roku zlikwidowano Katedrę Sanskrytu i Filologii Indyjskiej, a w jej miejsce utworzono Katedrę Językoznawstwa Ogólnego, którego kierownikiem został wówczas Jerzy Kuryłowicz (1895–1978). Niezależnie od niej funkcjonowała Katedra Językoznawstwa Indoeuropejskiego, którą powołano do życia jeszcze przed II wojną światową. Zajęcia językoznawcze w ramach studiów iranistycznych prowadzili pracownicy Katedry Językoznawstwa Ogólnego – Tadeusz Pobożniak (1910–1991), uczeń Heleny Willman-Grabowskiej. Warto zaznaczyć, że przed reaktywacją krakowskiej indianistyki zajęcia z języków indyjskich, hindi i sanskrytu, odbywały się właśnie w ramach studiów iranistycznych.
Początki krakowskiej iranistyki były skromne, ponieważ przez pierwsze dwie powojenne dekady zajęcia prowadzili pracownicy Katedry Językoznawstwa (prof. Wojciech Skalmowski (1933–2008)) i osoby zatrudnione na godzinach zleconych (m.in. Władysław Dulęba (1920–1987), prof. Andrzej Pisowicz). Kolejna zmiana w strukturze Katedry Filologii Orientalnej miała miejsce w 1972 roku. Wówczas to utworzono w ramach nowo powstałego Instytutu Filologii Orientalnej UJ cztery zakłady naukowo-badawcze: arabistykę; indianistykę; iranistykę; turkologię.
Kierownictwo Zakładu Iranistyki UJ jako samodzielnej jednostki naukowo-badawczej objął wówczas prof. Franciszek Machalski (1904–1979) – znawca języka, literatury i kultury dawnego i współczesnego Iranu, który od 1951 roku prowadził na Filologii Orientalnej wykłady z języka i literatury perskiej, tworząc podwaliny krakowskiej iranistyki.
W 2025 Zakład Iranistyki został przekształcony w Katedrę Iranistyki Instytutu Orientalistyki UJ.
Obszary badawcze Obecnie w Katedrze Iranistyki UJ kształcą się specjaliści w dziedzinie literatury oraz języków i kultury Afganistanu, Iranu, Kurdystanu i Tadżykistanu. Przedmiotami zainteresowań badawczych pracowników pozostają:
1. Zagadnienia literaturoznawcze (m.in.: klasyczna literatura nowoperska, epos nowoperski, współczesna literatura nowoperska, średnioperska literatura religijna, współczesna literatura afgańska, przekaz ustny i pisemny w literaturach irańskich, literatura muzułmańska w Indiach);
2. Zagadnienia językoznawcze (m.in.: rozwój historyczny języka perskiego, leksykografia języka perskiego, dyglosja w Iranie, pozostałem języki irańskie, dzieje języka perskiego w Indiach);
3. Zagadnienia przekładoznawcze (m.in.: nowoperskie przekłady literatury polskiej, polskie przekłady literatury perskiej, afgańskiej i tadżyckiej, nowoperskie przekłady literatury średnioperskiej, teoria przekładu w perspektywie orientalistycznej);
4. Zagadnienia kulturoznawcze (m.in.: historia świata irańskiego, zagadnienia polityczne, kulturowe i socjologiczne w Iranie/Afganistanie/Azji Centralnej/Kurdystanie, media);
5. Zagadnienia religioznawcze (m.in.: islam w świecie irańskim, islam w Indiach, zaratusztrianizm i inne religie irańskie, buddyzm w świecie irańskim, zaratusztrianizm w Indiach, kobieca religijność w Tadżykistanie).
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Katedry Iranistyki UJ Strona Stulecia Instytutu Orientalistyki UJ
Kategoria:Iranistyka Kategoria:Wydział Filologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego