Grüner Veltliner, gruner veltliner, veltlínske zelené – biały szczep winorośli, pochodzący z Austrii, gdzie jest najważniejszą odmianą (29,4% winnic w 2009), choć spotyka się również teorię o pochodzeniu z Włoch. Wino produkowane z tych gron, szczególnie w postaci młodego wina, jest często serwowane w wiedeńskich heurigerach. W niewielkich ilościach produkuje się z nich również wino musujące. Poza tym jest uprawiany w innych krajach Europy Środkowej, a na mniejszą skalę w Nowym Świecie.
Charakterystyka Grüner veltliner jest naturalną krzyżówką odmiany traminer (savagnin) i niemal wymarłej st. georgener. Mimo podobieństwa nazwy nie jest spokrewniony z odmianami 'Roter Veltiner' i 'Frühroter Veltliner'. Odmiana grauer veltliner jest jedynie mutacją kolorystyczną grüner veltlinera.
Kiście są średnioduże albo duże, stożkowate, z dużymi zielonożółtymi jagodami, od których pochodzi nazwa (grün – zielony). Liście są średniej wielkości, nieco owłosione od spodu. Silnie owłosiony jest stożek wzrostu. Dojrzewa średnio późno.
Najlepiej udaje się na glebach lessowych i piaszczystych, rośnie także na glinie i glebach wapiennych.
Wina left|thumb|Obsychająca kiść grüner veltlinera W zależności od technologii tłoczenia wina z odmiany grüner veltliner mogą powstawać zarówno proste, młode wina sprzedawane w heurigerach, jak i pełne w smaku trunki zdolne do leżakowania. Trwałość szacuje się wtedy na 3-10 lat. Veltliner jest odmianą plenną (do 100 hl/ha), z której by uzyskać bardziej skoncentrowane w aromacie i smaku wina konieczne jest ograniczanie zbiorów.
Uważany za najlepszy szczep pod względem jakości w Austrii. Za najlepsze wina uchodzą te z regionu Wachau, wyróżniające się wyraźną kwasowością, pikantnym smakiem, porównywanym do świeżo zmielonego białego pieprzu. Typowe wina są świeże, zrównoważone, lekko owocowe. W nucie smakowej pojawia się grejpfrut i koper lub nuty cytrusowo-mineralne.
W Austrii wina wytwarzane z grüner veltliner w określonych regionach i spełniające kryteria jakościowe mają prawo do oznaczeń Weinviertel DAC (pierwsza apelacja w Austrii), Traisental DAC, Kremstal DAC, Kamptal DAC.
Rozpowszechnienie Grüner veltliner jest podstawową odmianą winogron spośród uprawianych w Austrii, a także najważniejszym szczepem eksportowym, obok eleganckich rieslingów. Z uprawy odmiany najbardziej znana jest Dolna Austria: region Wachau, dolina Dunaju i okolice miasta Krems (Kremstal). Jakość nie przekłada się jeszcze na popularność. Jeden z producentów z okolicy Krems oferuje jednoodmianowe wino z 150-letnich krzewów (2012), z prawdopodobnie najstarszej winnicy w Austrii.
Jako veltlínske zelené jest ważną odmianą na Słowacji, którą obsadzonych jest ok. 20% winnic. Pewną rolę odgrywa także w morawskim regionie winiarskim, w pobliżu granicy austriackiej.
Winnice na Węgrzech obsadzone szczepem liczyły pod koniec I dziesięciolecia XX w. ha. Używa się nazwy zöld veltlini, będącej dosłownym tłumaczeniem austriackiej nazwy.
We północnych Włoszech jest spotykany jako veltliner m.in. w Valle Isarco (niem. Eisacktal), gdzie jest podstawą jednoodmianowych win apelacji Alto Adige Valle Isarco DOC Veltliner. Nie jest uprawiany w innych regionach Włoch.
Niewielkie uprawy istnieją w Niemczech (okolice Plochingen), w Bułgarii, Szwajcarii, Australii (od 2009), Nowej Zelandii i na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych (Oregon, Kalifornia). We Francji istnieją eksperymentalne nasadzenia.
Zestawienia kulinarne Grüner veltliner lub riesling jest podstawą austriackiej zupy weinsuppe, gotowanej z wywarem wołowym, papryką i śmietaną.
Specyficzny charakter grüner veltlinera sprawia, że w Austrii jest popularnym winem do sznycla wiedeńskiego i niektórych dań mięsnych, wbrew regułom typowym dla krajów zachodnich.
Słodsze wino Auslese z grüner veltlinera albo gewürztraminera jest polecane jako kompan świeżych truskawek z niewielką ilością mielonego pieprzu.
Synonimy Podstawowe synonimy to grüner, grünmuskateller, veltliner, weissgipfler, veltlínské zelené (Czechy), veltlínske zelené (Słowacja), zöld veltlini (Węgry).
Zobacz też Wina austriackie
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Szczepy winorośli