Alexandre Dumas Davy de la Pailleterie (ur. 24 lipca 1802 w Villers-Cotterêts, zm. 5 grudnia 1870 w Dieppe) – francuski pisarz i dramaturg, autor m.in. Hrabiego Monte Christo (1844) i Trzech muszkieterów (1844).
Jego ojcem był generał Thomas Alexandre Dumas (1762–1806). Od szesnastego roku życia pracował jako kancelista. W 1829 roku odniósł znaczący sukces dramatem historycznym Henryk III i jego dwór. W następnych latach święcił tryumfy na scenie dzięki takim utworom jak: Antony (1831), Wieża Nesle (1832), Kean (1836) czy Panna z Belle-Isle (1839).
Największą sławę przyniosły mu napisane w latach 40. powieści historyczne i przygodowe: Hrabia Monte Christo (1845), cykl o muszkieterach: Trzej muszkieterowie (1844), Dwadzieścia lat później (1845), Wicehrabia de Bragelonne (1848). Dużą popularność zdobyły również: cykl o Walezjuszach: Królowa Margot (1845), Pani de Monsoreau (1846) i Czterdziestu pięciu (1847–1848) oraz cykl Pamiętniki lekarza: Józef Balsamo (1847–1848), Naszyjnik królowej (1849–1850), Anioł Pitou (1851), Hrabina de Charny (1852–1855) I Kawaler de Maison-Rouge (1845–1846). Pozostawił po sobie ponad dwieście utworów.
Życiorys Wczesne lata mały|lewo|Generał Thomas Alexandre Dumas Aleksander Dumas urodził się 24 lipca 1802 roku, w Villers-Cotterêts, w domu przy ulicy Lormelet. Jego ojciec, Thomas Alexandre Dumas, urodził się we francuskiej kolonii Saint-Domingue na wyspie Haiti. Był synem markiza de la Pailleterie i czarnej niewolnicy, Cessette Dumas. W armii rewolucyjnej Francji dosłużył się stopnia generała. W 1792 roku poślubił Marię Ludwikę Labouret, córkę oberżysty z Villers-Cotterêts. W kampanii włoskiej odznaczył się brawurową odwagą. Podczas kampanii egipskiej poróżnił się z głównodowodzącym, Napoleonem Bonaparte. W trakcie samotnego powrotu do Francji został uwięziony w Neapolu. Po dwóch latach ciężko chory powrócił do żony. Z powodu niełaski Napoleona do końca życia rodzina generała żyła w ubóstwie. Ojciec pisarza zmarł w 1806 roku. Wdowa po generale otrzymawszy koncesję na prowadzenie trafiki, otworzyła mały sklepik w Villers-Cotterêts.
Mały Dumas nie był skory do nauki, w dzieciństwie nauczył się zaledwie czytania i kaligrafowania, do którego czuł pociąg, ponadto jazdy konnej i fechtunku. Większą część czasu spędzał w otaczających rodzinną miejscowość lasach.
W wieku szesnastu lat podjął pracę kancelisty u notariusza, p. Mennessona. Czas wolny spędzał na jeździe konnej i umizgach. W Villers po raz pierwszy się zakochał, w Adeli Dalwin. Pod wpływem przedstawienia Hamleta, odegranego przez wędrowną trupę ze Soissons, założył wraz z przyjacielem Adolfem de Leuven miejscowy teatr, dla którego w latach 1820–1822 napisali kilka sztuk, w tym najbardziej udaną, wodewil z kupletami Major ze Strassburga. Leuven wyjechał potem do Paryża, a Adela wyszła za mąż.
Pierwsze kroki w Paryżu Osamotniony Dumas wyruszył w 1823 roku, w ślad za swym przyjacielem, do stolicy. Dzięki znajomemu ojca, , dostał pracę w kancelarii księcia Orleańskiego (przyszłego króla Ludwika Filipa). Współpracownikowi, p. Lassagne, zawdzięczał zapoznanie się w pierwszych latach swego pobytu w Paryżu z dziełami francuskiej i zagranicznej literatury klasycznej. Często też i z upodobaniem bywał w teatrze. W czasie jednego z przedstawień poznał krytyka Charles’a Nodiera, który miał mu w przyszłości pomóc w debiucie teatralnym. Wspólnie z Leuvenem wystawił w Ambigu jednoaktowy wodewil Łowy i miłość, na którym zarobił 300 franków, trzymiesięczną pensję, jaką zarabiał w kancelarii. Zamieszkał wtedy przy placu des Italiens ze szwaczką Katarzyną Labay, która 27 lipca 1824 roku urodziła ich syna Aleksandra. Dzięki podwyżce w kancelarii sprowadził do Paryża matkę i wynajął dla niej osobne mieszkanie. mały|Aleksander Dumas w 1832 roku. Pod wpływem występu aktorów angielskich, wystawiających w Paryżu Szekspira, postanowił podjąć temat historyczny – zamordowania z rozkazu królowej Krystyny szwedzkiej w 1657 roku. Po napisaniu sztuki, dzięki poparciu Nodiera, sztuka została przyjęta przez dyrektora Teatru Francuskiego. Ostatecznie jednak utrąciła jej wystawienie gwiazda tamtejszej sceny, panna Mars. W Teatrze Francuskim zagrano Krystynę Souliégo. Niezrażony niepowodzeniem Dumas w dwa miesiące napisał kolejny dramat historyczny o ukaraniu przez księcia de Guise zdradzającej go żony, zatytułowany Henryk III i jego dwór. Sztuka, która miała premierę 11 lutego 1829 roku, odniosła ogromny sukces i była grana 38 razy. Stała się ważnym wydarzeniem w ówczesnej wojnie romantyków z klasykami.
Chcąc mieć wolne ręce, Dumas zrezygnował z pracy kancelisty i wziął kredyt w wysokości 3000 franków, stanowiący równowartość jego dwuletniej pensji. Dochody z Henryka III, wydanego w formie książkowej, dwukrotnie przekroczyły tę sumę. Po sukcesie Henryka III Dumas stał się ozdobą salonu literackiego Nodiera. Potężnie zbudowany, obwieszony klejnotami i błyskotkami, przy tym świetny gawędziarz, choć nieco chełpliwy, przyciągał uwagę gości. Na jednym ze spotkań poznał córkę uczonego Villaneve’a – Melanię Waldor, żonę kapitana piechoty, stacjonującego poza Paryżem. Dumas przypuścił szturm do jej serca. Po trzech miesiącach uległa. Za zarobione pieniądze Dumas wynajął wówczas domek w Passy dla Katarzyny Labay i swego syna, a dla siebie i Melanii mieszkanie przy ulicy l’Université.
Na prośbę Feliksa Harela, dyrektora teatru Odeon, Dumas dokonał poprawek swojej Krystyny i sztuka została wystawiona 30 marca 1830 roku. Krystyna nie dorównywała Henrykowi III – mieszała rodzaje literackie, a ponadto była napisana wierszem, który nie był mocną stroną Dumasa. Jednakże na przyjęciu po premierze, przyjaciele – Hugo i de Vigny dokonali koniecznych poprawek i drugie przedstawienie zostało przyjęte z entuzjazmem. Po przedstawieniu Dumas poznał Marię Dorval, swą kolejną kochankę.
W następnych miesiącach Dumas uniemożliwił mężowi Melanii przyjazd do Paryża, pisał do niej płomienne listy i jednocześnie zdradzał z Marią Dorval, Luizą Despteux i Wirginią Bourbier. Pisał w tym czasie kolejną sztukę Antony’ego, dramat już nie historyczny, lecz współczesny, w którym wprowadził na scenę wiarołomną żonę, wzorowaną na Melanii Waldor postać, która na wiele dziesięcioleci zadomowi się na scenie XIX-wiecznego teatru. W maju zjawiła się w Paryżu Bella Krelsamer, która w następnych miesiącach wyprze z życia artysty nie tylko drobniejsze miłostki, lecz i Melanię Waldor.
Dramaturg mały|Scena z „Antony’ego” A. Dumasa Na wieść o wybuchu rewolucji lipcowej Dumas przywdział strój republikański. Bił się na barykadach, a gdy rewolucjonistom zabrakło prochu, udał się, za zgodą generała La Fayette’a, do Soissons i sprowadził stamtąd potrzebne zapasy. Próbował potem organizować gwardię narodową w Wandei, ale bez powodzenia. Miał nadzieję za swe zasługi otrzymać tekę ministra, gdy król ją rozwiał, powrócił do teatru. Na prośbę Harela i panny George napisał w tydzień dla teatru Odeon Napoleona Bonaparte. Sztuka nie odniosła sukcesu. Tymczasem wskutek zniesienia cenzury Teatr Francuski rozpoczął próby Antony’ego. Po raz kolejny panna Mars, której sztuka nie odpowiadała, doprowadziła w przeddzień premiery do odsunięcia daty wystawienia sztuki i jej zmarginalizowania. Dumas wycofał dramat i przekazał teatrowi Porte-Saint-Martin. Główną rolę kobiecą zagrała Maria Dorval. Sztuka miała premierę 3 maja 1831 roku i odniosła oszałamiający sukces. Była grana 130 razy w Paryżu i przez lata na prowincji. Krytycy uznali sztukę za spełnienie ideału miłości romantycznej, a Dumasa za najwybitniejszego dramaturga swego pokolenia. Francuzi nosili się na wzór Antony’ego, a Francuzki na wzór Adeli, głównej bohaterki dramatu.
W tym czasie w życiu prywatnym pisarza doszło do poważnych napięć. Bella Krelsamer w marcu 1831 roku urodziła ich córkę Marię Aleksandrę. Melania Waldor robiła sceny zazdrości, pisała listy, nachodziła Bellę, wreszcie uspokoiła się – była również pisarką i poetką, więc potrzebowała pomocy Dumasa. Bella zażądała od Dumasa uznania córki, co również skłoniło pisarza do podjęcia spóźnionych działań dla uznania syna Aleksandra. 17 marca uzyskał akt uznania syna, przekazujący mu władzę rodzicielską nad chłopcem. Matka, mimo walki, musiała ulec. Młody Aleksander stawił wszakże opór, nie uznał prawa kochanki ojca do kierowania swoim życiem i Dumas, zrezygnowany, ostatecznie umieścił go w internacie.
Kolejną sztukę pisarza, Karola VII u swych wielkich wasali, która miała swą premierę 20 października 1831 roku w Odeonie, publiczność przyjęła raczej chłodno. Historia o kobiecie zakochanej w mężczyźnie, który jej nie kocha, polecającej zabić go mężczyźnie, zakochanemu w niej, którego z kolei ona nie kocha, nie porwała publiczności. W dodatku główną rolę kobiecą – napisaną dla eterycznej Marii Dorval – zagrała potężna panna George. Tymczasem Prosper Goubaux i Jakub Beudin przynieśli Dumasowi szkic dramatu Ryszard Darlington, dla którego nie umieli znaleźć zakończenia. Dumas przerobił postać głównego bohatera dla Fryderyka Lemaitre’a, który świetnie wypadał w rolach cynicznych i bezwzględnych bohaterów, a żony Ryszarda pozbył się ostatecznie, wyrzucając ją przez okno. Sztuka została entuzjastycznie przyjęta przez publiczność.
Jeszcze była grana, a już przyniesiono Dumasowi szkic sztuki wytwórcy melodramatów, Aniceta Bourgeois, zatytułowanej Teresa. Szkic niezbyt się Dumasowi podobał z wyjątkiem drugoplanowej roli kobiecej, do której Bocage zaproponował Idę Ferrier. Ida zdobyła w sztuce duże powodzenie, a Dumas tak się aktorką zachwycił, że została jego kochanką. Bella Krelsamer była wtedy na występach na prowincji. Po jej powrocie doszło do awantur między obiema kobietami.
Kiedy nadszedł karnawał, Bocage namówił Dumasa do wydania balu. Dumas wynajął w tym celu obszerne mieszkanie, które przyozdobili najlepsi ówcześni malarze. Na balu zjawili się najwybitniejsi pisarze, malarze i aktorzy, a także przedstawiciele świata polityki, łącznie ponad 400 osób. Nazajutrz prasa podkreślała, że nikt w Paryżu nie byłby w stanie wydać takiego balu poza Dumasem.
Tymczasem Harel przedłożył pisarzowi sztukę Fryderyka Gaillardeta Portret z Saint-Martin, poprawioną przez Juliusza Janina, ale nadal nie nadającą się do wystawienia. Dumas dodał wstęp, scenę w więzieniu, cięte dialogi i uwypuklił esencję dramatu, którą stanowi walka między awanturnikiem Buridanem, uzbrojonym w potęgę swego geniuszu, a królową Małgorzatą Burgundzką, wyposażoną w potęgę swego stanowiska. Sztuka pod tytułem Wieża Nesle miała premierę 29 maja 1832 roku. W rolach głównych protagonistów wystąpili panna Georges i Bocage. Sukces sztuki był ogromny.
W latach 1832–1833 Dumasowi udawało się dzielić życie pomiędzy Bellę i Idę. W pierwszym roku mieszkał z jedną, następnego przeniósł się do drugiej. Pokojową koegzystencję ułatwiał fakt, że obydwie były aktorkami, a on lansował zarówno jedną, jak i drugą. W 1832 roku pewne powodzenie miała Aniela Dumasa. Jeszcze w tym samym roku dramaturg, oskarżony o udział w republikańskiej demonstracji, z ostrożności udał się na kilka miesięcy do Szwajcarii. Owocem pobytu były dwa tomy Wrażeń z podróży, które ukazały się w Revue de Deux Mondes. Pisarz wprawiał się również w tym czasie w pisaniu opowiadań historycznych.
W 1833 roku Ida zagrała w Katarzynie Howard. Sztuka zaszkodziła Marii Tudor Wiktora Hugo oraz lansowanej przez niego aktorce i kochance, Julii Drouet. W odwecie, zaprzyjaźniony z Hugo dziennikarz, Granier de Cassagnac napisał paszkwil na Dumasa. Żyjący dotąd w zgodzie autorzy pokłócili się ze sobą. Jakiś czas potem Dumas poprosił Hugo na sekundanta w pojedynku i tym samym załagodził spór.