Legenda o Sigurdzie i Gudrun (ang. The Legend of Sigurd and Gudrún) – książka złożona z dwóch poematów J.R.R. Tolkiena uzupełnionych komentarzami Christophera Tolkiena i zredagowanymi przez niego notatkami autora. Poematy zostały wydane po raz pierwszy pośmiertnie w 2009 roku. W odróżnieniu od najbardziej znanych dzieł Tolkiena ich akcja nie dzieje się w Śródziemiu, tylko dotyczy wydarzeń pochodzących z mitologii nordyckiej.
Treść Główną część książki stanowią dwa poematy: Völsungakviða en nýja (Nowa pieśń o Völsungach) i Guðrúnarkviða en nýja (Nowa pieśń o Gudrun). Pierwsza opowiada o pochodzeniu i losach legendarnego bohatera Sigurda Völsunga oraz zakochanej w nim księżniczki Niflungów, Gudrun, która dzięki podstępowi została jego żoną. Druga z pieśni opisuje zdarzenia po śmierci Sigurda, gdy Gudrun, wbrew swej woli, zawiera małżeństwo z Atlim, władcą Hunów, który morduje jej braci. Gudrun dokonuje na nim zemsty, po czym odbiera sobie życie.
Geneza Christopher Tolkien w Przedmowie zwraca uwagę, że nie ma żadnych dowodów wskazujących na datę powstania obu poematów, łączy je jednak z latami 1926-1939, w których J.R.R. Tolkien zajmował się językiem oraz literaturą nordycką na Uniwersytecie Oksfordzkim. Podejrzewa, że mogą pochodzić z wczesnych lat trzydziestych dwudziestego wieku. Podobnie datę jego powstania określono w Listach: „napisany prawdopodobnie pod koniec lat dwudziestych lub na początku lat trzydziestych XX wieku“. Charakterystyczny jest także fakt zachowania się tekstu tylko w jednym, prawie niezawierającym poprawek rękopisie, co jest bardzo nietypowe dla twórczości Tolkiena.
Ch. Tolkienowi ojciec powiedział o tym dziele dopiero pod koniec swojego życia, nie mógł go jednak wtedy znaleźć. Wiadomo tylko o dwóch wzmiankach na temat tych pieśni w listach Tolkiena, obie w listach do W.H. Audena. 29 marca 1967 r. zadeklarował, że wyśle mu Prawie rok później (29.01.1968 r.) wspomniał o poemacie Völsungakviða en nýja, opisując go jako
Z tych listów można stwierdzić, że celem Tolkiena było stworzenie spójnej historii o losach Sigurda, która w Eddzie Poetyckiej jest przedstawiona w sposób nieuporządkowany. Opisują ją różne poematy różnych autorów, które momentami są ze sobą sprzeczne. Dodatkowym źródłem była także Saga rodu Wölsungów, napisana o wiele później na bazie tekstów eddycznych i innych, dziś już zaginionych.
Wersyfikacja Sądząc po wyżej wspomnianych listach wersyfikacja poematów była dla Tolkiena bardzo ważna. Jak sam napisał, stosował metrum fornyrðislag, które jest najczęściej występującym w Eddzie Poetyckiej. Wiersz, którym napisano poematy to wierszy aliteracyjny.
W całej książce zastosowano podział na strofy, które „mają po osiem krótkich wersów: to znaczy jednostka wersu, półwers czyli vísurð, jest zapisany osobno“. W rękopisie taki podział istniał w całej Nowej pieśni o Gudrun i na początku Nowej pieśni o Völsungach. Resztę tej drugiej zapisano długimi wersami. Autor opatrzył to jednak notatką ołówkiem, aby wszystko zapisać krótkimi wersami, co uczynił redaktor książki.
Ilustracje thumb|right|200px|Dół lewej części portalu. Scena smakowania smoczej krwi przez Sigurda W książce umieszczono rysunki Billa Sandersona, który wzorował się na płaskorzeźbach z drewnianego portalu kościoła w Hylestad w Norwegii. Przedstawiają one historię zabicia smoka Fafnira przez Sigurda. Zdjęcie tego portalu zostało wykorzystane także na okładce wydania angielskiego.
Przypisy Ch. Tolkien Przedmowa. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 10 Ch. Tolkien Przedmowa. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 11 Ch. Tolkien Przedmowa. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 14 Ch. Tolkien Saga o Völsungach. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 45 Ch. Tolkien Tekst poematów. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 46 Ch. Tolkien Tekst poematów. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 48 Ch. Tolkien Wersyfikacja poematów. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 51 J.R.R. Tolkien Listy, s. 616, nr 295 H. Carpenter Przypisy. W: Listy, s. 743, przypis nr 3 do listu nr 295 Reprodukcję jednej strony rękopisu można zobaczyć na stronie The Legend of Sigurd and Gudrun FAQ - all info on the new book by J.R.R. Tolkien Kilka z nich można zobaczyć na stronie The Legend of Sigurd and Gudrun FAQ - all info on the new book by J.R.R. Tolkien Pieter Collier: The Legend of Sigurd and Gudrun FAQ - all info on the new book by J.R.R. Tolkien
Bibliografia
Kategoria:Twórczość J.R.R. Tolkiena Kategoria:Utwory literackie z 2009 Kategoria:Powieści o wikingach