Wypadki gryfickie – wydarzenia początku lat 50. XX w. w powiecie gryfickimPowiat gryficki, w latach 1945–1951 obejmował 2 gminy miejskie – Gryfice (do czerwca 1946 – Zagórze) i Trzebiatów oraz 8 gmin zbiorowych: Brojce, Gołańcz Pomorską, Górzycę, Karnice, Mrzeżyno, Przybiernówko, Sadlno, i Trzygłów. , dotyczące nadużyć władz w stosunku do rolników podczas prowadzonej akcji planowego skupu zbożaNadużycia władz nie były jedynymi, prowadzonymi w powiecie gryfickim. Dochodziło do nich na terenie całego kraju. Do innych, bardziej znanych – należą wypadki drawskie, lubelskie i białostockie. .
W 1950 r. w powiecie gryfickim wystąpiły przypadki stosowania przymusu przy egzekwowaniu planowanych dostaw zboża od rolników – tzw. kułaków. Celem tych działań było uzyskanie odpowiednich kontyngentów rolnych i przygotowanie akcji pod kolektywizację wsi. W łamaniu praworządności uczestniczyli pracownicy aparatu partyjnego i administracyjnego, działacze Związku Młodzieży Polskiej, funkcjonariusze aparatu bezpieczeństwa publicznego i Milicji Obywatelskiej, trójki zbożowe i brygady młodzieżowe (brygady lekkiej kawalerii)W latach 1948–1956 ówczesne władze polityczne podkreślały, że podstawą kolektywizacji wsi jest zasada dobrowolnego zrzeszania się. Stosowany był przymus ekonomiczny, nacisk administracyjny, polityczny, w tym represje karne. Patrz więcej, [w:] . Zakończyły się one pokazowym procesem sądowym 25 maja 1951 w Gryficach. thumb|Pszenica, jedno ze zbóż poddane obowiązkowym dostawom
Kolektywizacja wsi gryfickiej thumb|upright|Władysław Gomułka, I sekretarz KC PPR, przeciwnik kolektywizacji w Polsce
Od Kominformu po Episkopat
Kolektywizacja rolnictwa w Polsce została zapoczątkowana decyzją VII Plenum Komitetu Centralnego PPRPosiedzenie Plenum KC PPR miało miejsce od 31 sierpnia do 3 września 1948. Po usunięciu Wł. Gomułki funkcję sekretarza generalnego partii objął B. Bierut, były urzędnik Kominternu i funkcjonariusz NKWD. z 3 września 1948Zobacz: 80. Kolektywizacja rolnictwa, [w:] s. 71.. Podstawą jej była uchwała Kominformu, z czerwca 1948 (Bukareszt) – rozpoczynającej kolektywizację we wszystkich krajach bloku komunistycznegoKolektywizację wsi rozpoczęto na wyraźne polecenie J. Stalina. . Legitymizacji działań komunistycznych władz, w sprawie uspółdzielczania wsi udzieliły: ZSL – 10 lutego 1950 oraz Episkopat polski, po porozumieniu z rządem – 14 kwietnia 1950.
Antykułacka propaganda W prowadzonej polityce kolektywizacji wsi ważną rolę odegrała propaganda. Przy pomocy mediów, tj.: prasy, radia, plakatów, ulotek oraz lokalnych radiowęzłów, formalnie wymierzono atak przeciw rolnikom, których nazywano kułakami. Działacze partyjni w 1949 ustalili, że za kułaka należy uważać chłopa, który posiada 15 ha gospodarstwo rolne.
W Polsce do tej kategorii chłopów należało 10% ogółu rolników. W niektórych przypadkach odstępowano od tej zasady. Kwalifikowano do grupy tych, którzy posiadali w gospodarstwie dachówkę lub potrafili dobrze gospodarowaćH. Minc podczas posiedzenia VII Plenum KC PPR w 1948, dokonał podziału klasowego polskiej wsi. Chłopów dzielił na biedniaków, średniaków i kułaków. . Propaganda polityczna zakładała, że kułaków należy rozkułaczyć (za ukrywanie i niszczenie plonów), pozbawić wszelkich dóbr, a ich gospodarstwa włączyć do programu uspółdzielczania wsi lub państwowych gospodarstw rolnych.
Proces uspółdzielczania wsi gryfickiej Do 1950 r. efekty uspółdzielczania wsi były niewielkieNa terenie kraju, w 1949 powstało zaledwie 243 spółdzielni produkcyjnych . Podjęto wszechstronne działania, które miały pomóc w akcji kolektywizacyjnej. Wydano cztery antykułackie ustawy o obowiązkowych dostawach zbóż, ziemniaków, mleka oraz zwierząt rzeźnych. Proces kolektywizacji przebiegał w dwóch etapach: I etap: 1949-1951, tzw. przymus bezpośredni. Charakteryzował się aresztowaniami chłopów, sprzeciwiających się uspółdzielczaniu. Fazy nacisków i represji były różne, w zależności od oporu chłopów gryfickich. Trójki zbożowe, przy współudziale Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej, dokonywały bezprawnych rewizji, dopuszczały się kradzieży i dewastowania mienia rolników. Używano siły fizycznej i szykanowano tzw. kułaków, a w licznych przypadkach wydawano nakazy aresztowań. II etap: 1951-1954, tzw. przymus pośredni, w którym stosowano politykę fiskalną i system obowiązkowych dostawDodatkowe obciążenia fiskalne doprowadziły rolników do ruiny gospodarstw rolnych i zmuszenia ich do kolektywizacji. .
W roku 1950 w powiecie gryfickim funkcjonowało 7 spółdzielni o łącznym obszarze 2356 ha. Stanowiło to zaledwie 3,34% użytków rolnychOgólna powierzchnia powiatu ówcześnie wynosiła 101,8 tys. ha. Pod uprawę było wykorzystanych 70,4 tys. ha (grunty orne 50 tys. ha, sady 0,3 tys. ha, łąki 13,9 tys. ha, pastwiska 6,2 tys. ha). Za: . Do roku 1955 powstało 65 spółdzielni, zrzeszających 1628 gospodarstw rolnych. Obejmowały one 18 094 ha użytków rolnychSpółdzielnie zagospodarowywały wówczas 25,7% areału rolnego. Za: . Do spółdzielni w większości przystępowali chłopi o niskim statusie ekonomicznym, którzy otrzymali ziemię w wyniku parcelacji podczas reformy rolnej w latach 1944–1948Reforma rolna została wprowadzona 6 września 1944. Patrz, [w:] s. 71., w tym parcelacji i osadnictwa na Ziemiach Zachodnich w okresie 1944–1945Ustrój rolny na Pomorzu Zachodnim regulował okólnik Ministerstwa Ziem Odzyskanych, z 15 lipca 1945. Określono w nim normy obszarowe dla osadników. Właściwy ustrój rolny i osadnictwo na Pomorzu Zachodnim natomiast dekret z 6 września 1946, na mocy którego 90% areału miały zajmować gospodarstwa indywidualne a 10% – państwowe. . Powstały cztery typy spółdzielni:
Zrzeszenie Uprawy Ziemi, które charakteryzowało się wspólną własnością gruntów, jednocześnie zachowując prywatną własność części składowych gospodarstwa rolnego, czyli maszyny, narzędzia itd., Rolnicze Zespoły Spółdzielcze, które cechowała wspólna własność ziemi bez inwentarza gospodarczego, Rolnicze Spółdzielnie Wytwórcze, które charakteryzowały się wspólną własnością ziemi wraz z inwentarzem martwym i żywym. Część inwentarza z budynkami gospodarczymi oraz narzędziami pozostawały do dyspozycji spółdzielcy, Rolnicze Zrzeszenie Spółdzielcze o cechach zbliżonych do Rolniczych Zespołów Rolniczych.
Z 28 277 ha zajmowanych przez gospodarstwa rolne w 1950 nastąpił spadek indywidualnych użytków rolnych do 8288 ha w 1955Patrz tabela 8 – Podział użytków według użytkowników, [w:] . Tak prowadzona akcja uspółdzielczania wsi spowodowała spadek produkcji rolnej. W latach 50. XX w. na skutek kolektywizacji zaznaczył się proces rozdrabniania indywidualnych gospodarstw rolnych. Z protokołów Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gryficach wynika, że gospodarstwa rolne przeciętnie zmalały o 2,2 ha. Podstawą miały być masowe wnioski chłopów o zmniejszenie ich gospodarstw zgodnie z dyrektywami politycznymi. Zaznaczył się także proces zdawania gospodarstw na rzecz skarbu państwa.
Na VIII Plenum KC PZPR w październiku 1956 potępiono metody uspółdzielczania wsi. W. Gomułka stwierdził, że spółdzielnie, które powstały pod przymusem mogą ulec likwidacji. W 1957 wszystkie spółdzielnie w powiecie gryfickim zostały rozwiązane. W ich miejsce powstawały kółka rolnicze. W roku 1957 było ich 7, które zrzeszały 155 członków. Nowy etap uspółdzielczania rolnictwa gryfickiego nastąpił w sierpniu 1963, kiedy powstała Spółdzielnia Produkcyjna w Smolęcinie i kolejne w latach następnych.
Rola mediów lokalnych W procesie uspółdzielczania wsi ważną rolę odegrały media lokalne. W latach 1952–1956 na terenie Gryfic była wydawana „Gazeta Gryficka”, która swym zasięgiem obejmowała teren powiatu gryfickiego. Tygodnik redagowany przez kolegium przy radiowęźle gryfickim był poświęcony w większej mierze spółdzielczości lokalnej, w którym opisywano aspekty pracy kolektywizacyjnej, wynikających z tego dóbr? i roli jaką odgrywa dla społeczności powiatu. Pojawiały się również artykuły wymierzone przeciw rolnikom indywidualnym, gdzie imiennie przedstawiano ich zadłużenia w obowiązkowych dostawach zbóż wobec państwa, jak i wrogą antykolektywizacyjną postawę. Opisywane wydarzenia miały na celu gloryfikowanie spółdzielczości, jako jedynej słusznej drogi w procesie produkcji rolnej ku dobru mieszkańców wsi, powiatu i państwa.
Sprawa gryficka Urzędowe regulacje Proces kolektywizacji w powiecie gryfickim rozpoczął się w roku 1949, kiedy administracja państwowa zaczęła wprowadzać program regulacji, polegający na odebraniu niektórym rolnikom wcześniej prawnie nadanej ziemi w zamian za odłogi rolne (zgodnie z dyrektywami powiatowej władzy politycznejChodzi o Powiatowy Komitet PZPR w Gryficach.). Do akcji kolektywizacji aktywnie włączył się I sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR w Gryficach. Jego działalność była wspomagana od listopada 1950 przez pełnomocnika KC PZPR i inspirowana przez działaczy KW PZPR w Szczecinie. Do działań uspółdzielczania wsi włączono aktyw Powiatowego Zarządu ZMP w Gryficach.
W 1950 r. doszło do nadużyć przy skupie zboża. Bezprawnie zabrano rolnikom ponad 7 ton ziarnaChłopom zarekwirowano 7027 kg zboża. . Wobec opornych chłopów stosowano kary sądowe, które czasem kończyły się aresztowaniami. Dla przykładu: aresztowano i w lutym 1951 skazano na 5,5 lat pozbawienia wolności za handel dewizami rolnika z Trzebusza. Przyczyną oskarżenia miały być 2 USD, które znaleziono w jego mieszkaniu. Nieoficjalnie chodziło o oporność rolnika wobec kolektywizacjiZ relacji rodziny i świadków zajścia wynikało, że rolnik uregulował obowiązkowe dostawy wobec państwa. .
Brygady młodzieżowe Powiatowy Zarząd ZMP w Gryficach, z którego w późniejszym czasie wyłoniły się trójki zbożowe i brygady młodzieżowe (wspomagane przez pracowników Państwowego Ośrodka Maszynowego), rozpoczął akcje poszukiwania zboża. Do tego celu wytypowano kilka wsi. Przeprowadzono kilkadziesiąt rewizji w budynkach mieszkalnych i gospodarczych. Podczas akcji rolników więziono w osobnych budynkach. Czasami używano wobec nich przemocy fizycznej, także zastraszano. Dochodziło do dewastacji mienia, szczególnie maszyn i urządzeń rolniczych, chuligaństwa oraz kradzieży.
Skarga poszkodowanych rolników W kwietniu 1951 do KC PZPR wpłynęła skarga trzech poszkodowanych rolnikówWśród skarżących znalazł się prawdopodobnie były żołnierz I Armii Wojska Polskiego. Listy skarżących znalazły się wśród 38 teczek skarg chłopskich z terenu Polski, jakie odnalazł prof. D. Jarosz, w Wydziale Rolnym KC PZPR. , oraz list skarżący od gryfickiego milicjanta, który potępiał akcje lotnej brygadySierż. Milicji Obywatelskiej B. Cieślak wstawił się za poszkodowanym bratem Ignacym, rolnikiem z Chomętowa. . Informację tę przekazano do Komitetu Wojewódzkiego w Szczecinie i Komitetu Powiatowego PZPR w Gryficach. W celu sprawdzenia nadużyć wyznaczono komisję, która miała na miejscu dokonać oceny strat materialnych. Wśród jej członków znaleźli się: I sekretarz KP PZPR w Gryficach, pełnomocnik KC PZPR i prokurator powiatowy. Po ocenie stanu dewastacji oraz przeprowadzonych rozmowach z poszkodowanymi polecono dokonać aresztowania członków brygady lekkiej kawalerii. Następnego dnia zostali oni uwolnieniUwolnienie z aresztu członków brygady młodzieżowej nastąpiło po interwencji rodzin oskarżonych. .
W dniach 3–4 maja przeprowadzono ponowną kontrolę. Komisja KC PZPR pod przewodnictwem A. AlsteraA. Alster, ówcześnie pełnił funkcję kierownika Wydziału Organizacyjnego KC PZPR., po zapoznaniu się z materiałami dowodowymi zaleciła aresztowanie głównych sprawców nadużyć. Zatrzymano także pełnomocnika KC PZPR, zastępcę kierownika Wydziału Ekonomicznego KW PZPR w Szczecinie, I sekretarza KP PZPR w Gryficach, ówczesnego szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego oraz aktywistów Związku Młodzieży Polskiej. Dochodziło jeszcze do zastraszeń chłopów i przemocy fizycznej. Skala tego była jednak mniejsza niż w poprzednich przypadkach.