Roald Dahl (ur. 13 września 1916 w Llandaff, zm. 23 listopada 1990 w Oksfordzie) – brytyjski pisarz, scenarzysta i publicysta pochodzenia norweskiego; oficer wywiadu, major (Squadron Leader) RAF, as myśliwski II wojny światowej.
Jego książki sprzedały się w ponad 300 milionach egzemplarzy na całym świecie. Dahl jest nazwany jednym z największych autorów książek dla dzieci XX wieku.
Życiorys Urodził się w rodzinie norweskich emigrantów mieszkających na terenie Walii. Gdy miał trzy lata, zmarł jego ojciec załamany śmiercią córki. To wydarzenie miało duży wpływ na Dahla – wielu bohaterów jego książek było sierotami.
W 1933 r. ukończył szkołę średnią, lecz zamiast college’u wybrał pracę w Shell Oil Company. Po wybuchu II wojny światowej wstąpił do Royal Air Force (RAF) i trafił na front afrykański.
W 1942 r. przeniósł się do Waszyngtonu, gdzie został attaché wojskowym (lotniczym). Był brytyjskim szpiegiem, który uwodził bogate Amerykanki, i pisał propagandowe teksty. Szybko dał się poznać jako ekscentryk i miłośnik wystawnych balów.
W czasie pobytu w Waszyngtonie poznał C.S. Forestera, który zachęcił go do pisania. Sławę zdobył jako pisarz. Wydał dwie autobiografie, dwie powieści dla dorosłych i kilkanaście książek dla dzieci. Te najsłynniejsze to Charlie i fabryka czekolady, Wiedźmy, Matylda, The BFG (wydana w Polsce pod 3 różnymi tytułami), Czarodziejski palec, Charlie i wielka szklana winda, Danny mistrz świata, Fleje, Uki włóż i Fantastyczny pan Lis. W dwóch książkach (Boy oraz Charlie i fabryka czekolady) opisał swoje dzieciństwo. W Boyu przedstawił niezbyt dobry dla dzieci system edukacji. Natomiast do napisania Charliego i fabryki czekolady zainspirowała go wizyta delegacji fabryki czekolady w szkole oraz próby smakowe wyrobów czekoladowych, których uczestnikami byli uczniowie.
Dahl dorabiał, pisząc teksty dla Hollywood. Stworzył wiele scenariuszy filmowych, m.in. do serialu Alfred Hitchcock przedstawia (1955) oraz obrazu z Jamesem Bondem – Żyje się tylko dwa razy.
Był dwukrotnie żonaty – z aktorką Patricią Neal (1953–1983) i Felicity Ann d’Abreu Crosland (1983–1990). Felicity przyczyniła się do późniejszej ekranizacji powieści Dahla.
Zmarł na białaczkę w 1990 r. w Oksfordzie. Został pochowany z ulubionymi rekwizytami – kijami do snookera, burgundem, ołówkami, czekoladkami i piłą tarczową.
Twórczość Książki dla dzieci 1943 The Gremlins 1961 James and the Giant Peach – wyd. pol.: Jakubek i brzoskwinia olbrzymka, tłum. Ludwik Jerzy Kern, Nasza Księgarnia, 1982; Kuba i ogromna brzoskwinia, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2008; James i ogromna brzoskwinia, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak emotikon, 2016 1964 Charlie and the Chocolate Factory – wyd. pol.: Karol i fabryka czekolady, tłum. Tomasz Wyżyński, VIK, 1998; Charlie i fabryka czekolady, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005; Charlie i fabryka czekolady, tłum. Magdalena Heydel, Znak emotikon, 2015 1966 The Magic Finger – wyd. pol.: Czarodziejski palec, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2003 opowiadanie Magiczny palec w Przeogromny Krokodyl i inne zwierzęta, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018 1970 Fantastic Mr Fox – wyd. pol.: Wspaniały pan Lis, tłum. Władysław J. Wojciechowski, GiG, 1992; Fantastyczny pan Lis, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2003; Fantastyczny pan Lis, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2017 1972 Charlie and the Great Glass Elevator – wyd. pol.: Charlie i wielka szklana winda, tłum. Maria Zborowska, Władysław J. Wojciechowski, VIK, 1999 Charlie i wielka szklana winda, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2004 Charlie i wielka szklana winda, tłum. Magdalena Heydel, Znak emotikon, 2015 1975 Danny, the Champion of the World – wyd. pol.: Danny mistrz świata, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005 Danny mistrz świata, tłum. Karolina Kopczyńska-Rojek, Znak emotikon, 2016 1978 The Enormous Crocodile – wyd. pol.: Krokodyl olbrzymi, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2004 opowiadanie Przeogromny Krokodyl w Przeogromny Krokodyl i inne zwierzęta, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018 1980 The Twits – wyd. pol.: Państwo Głuptakowie, tłum. Wojciech Pieńkowski, ALFA, 1989 Fleje, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005 Państwo Burakowie i inne historie, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2020 1981 George’s Marvellous Medicine – wyd. pol.: Cudowne lekarstwo George’a, tłum. Władysław J. Wojciechowski, GiG, 1991 Magiczne lekarstwo George’a, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2007 Cudowne lekarstwo George’a, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak emotikon, 2018 1982 The BFG – wyd. pol.: Wielkomilud, tłum. Michał Kłobukowski, GIG, Warszawa 1991; BFO, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, Poznań 2003; BFG, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak emotikon, 2016 1983 The Witches – wyd. pol.: Czarownice, tłum. Tomasz Wyżyński, Prima, 1997; Wiedźmy, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2003; Wiedźmy, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak emotikon, 2017 1985 The Giraffe and the Pelly and Me – wyd. pol.: Żyrafa, Peli oraz ja, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005 opowiadanie Żyrafa, Peliś i ja w Przeogromny Krokodyl i inne zwierzęta, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2018 1988 Matilda – wyd. pol.: Matylda, tłum. Mariusz Arno Jaworowski, Polityka, 1988 Matylda, tłum. Katarzyna Kopczyńska-Rojek, Znak emotikon, 2016 1989 Esio Trot – wyd. pol. Uki włóż, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2005 1990 The Vicar of Nibbleswicke 1991 The Minpins, 2017 opublikowany ponownie pt. Billy and the Minpins – wyd. pol. Billy i Miniputki, tłum. Katarzyna Szczepańska-Kowalczuk, Znak, 2017
Poezja dla dzieci 1982 Revolting Rhymes 1984 Dirty Beasts 1989 Rhyme Stew
Powieści dla dorosłych 1948 Sometime Never: A Fable for Supermen 1979 My Uncle Oswald – wyd. pol. Wuj Oswald, tłum. Andrzej Grabowski, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989
Zbiory opowiadań 1946 Over To You: Ten Stories of Flyers and Flying 1953 Someone Like You 1953 Lamb to the Slaughter 1960 Kiss Kiss 1969 Twenty-Nine Kisses from Roald Dahl 1974 Switch Bitch – wyd. pol. Cuda i dziwki, tłum. Andrzej Grabowski, GiG, 1990 1977 The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More – wyd. pol. Zdumiewająca historia Henry’ego Sugara, tłum. Jerzy Łoziński, Zysk i S-ka, 2007 1978 The Best of Roald Dahl 1979 Tales of the Unexpected – wyd. pol. Niespodzianki, tłum. Ariadna Demkowska-Bohdziewicz, Książka i Wiedza, 1984 1980 More Tales of the Unexpected 1983 Roald Dahl’s Book of Ghost Stories 1986 The Roald Dahl Omnibus 1986 Two Fables 1989 Ah, Sweet Mystery of Life: The Country Stories of Roald Dahl 1991 The Collected Short Stories of Dahl 1997 The Roald Dahl Treasury 1997 The Great Automatic Grammatizator 2000 Skin And Other Stories 2006 Roald Dahl: Collected Stories
Antologie wyd. pol. Alfred Hitchcock przedstawia, Iskry, 1971 – zawiera opowiadanie pt. „Licytacja” wyd. pol. Tchnienie grozy, Wydawnictwo Poznańskie, 1974 – zawiera opowiadanie pt. „Człowiek z południa” 1994 Playboy Stories – wyd. pol. Playboy: Opowiadania, Rebis, 1995 – zawiera opowiadanie pt. „Wspaniały syn” 1997 The Flying Sorcerers: More Comic Tales of Fantasy – wyd. pol. Czarujące obiekty latające, Prószyński i S-ka, 2008 – zawiera opowiadanie pt. „O cudowna tajemnico życia!” 1998 SCARY!: Stories That Will Make You SCREAM! – wyd. pol. Tygrys tu, tygrys tam..., Amber, 2003 – zawiera opowiadanie pt. „Proszek plamisty”
Sztuki teatralne 1955 The Honeys
Literatura faktu 1946 The Mildenhall Treasure 1984 Boy – Tales of Childhood 1986 Going Solo 1988 Measles, a Dangerous Illness 1991 Memories with Food at Gipsy House 1991 Roald Dahl’s Guide to Railway Safety 1993 My Year 1994 Roald Dahl’s Revolting Recipes 2001 Roald Dahl’s Even More Revolting Recipes
Przypisy
Bibliografia „The Telegraph” – Roald Dahl’s Darkest Hour
Linki zewnętrzne
Kategoria:Brytyjscy prozaicy Kategoria:Brytyjscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Brytyjscy scenarzyści Kategoria:Oficerowie RAF Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojny 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą Afryki Kategoria:Odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Asy myśliwskie Imperium Brytyjskiego Kategoria:Zmarli na białaczkę