Parafia Najświętszego Zbawiciela we Włocławku – rzymskokatolicka parafia we Włocławku, należąca do diecezji włocławskiej i dekanatu włocławskiego I. Powołana 20 kwietnia 1958 roku przez księdza biskupa Antoniego Pawłowskiego. Obsługiwana przez księży diecezjalnych.
Historia Kaplica przy ul. Jagiellońskiej (1958–1988) Powstanie parafii Parafia Najświętszego Zbawiciela we Włocławku została wyodrębniona z terenów należących do parafii św. Jana Chrzciciela, dawnej fary miejskiej. Po raz pierwszy pomysł założenia parafii na tym terenie pojawił się jeszcze w okresie dwudziestolecia międzywojennego, ale nie podjęto żadnych kroków do jego realizacji.
Powstanie parafii wiązało się ze wzrostem katolickiej ludności Włocławka w okresie powojennym na skutek osiedlania się nowych mieszkańców w budynkach opuszczonych przez Niemców i Żydów oraz uprzemysłowienia miasta, a także z gwałtowną rozbudową ulic Jagiellońskiej, Kraszewskiego, Bukowej, Traugutta i św. Antoniego. Założenia nowej parafii domagali się sami mieszkańcy tych terenów. 27 października 1953 roku Jadwiga Górnikiewicz (1907-1997) wystosowała list do biskupa Antoniego Pawłowskiego, w którym wyraziła gotowość do przekazania działki nr 599 leżącej przy ul. Jagiellońskiej na rzecz budowy tu nowego kościoła. W ten sposób chciała wypełnić wolę zamordowanego w Palmirach męża Lucjana Górnikiewicza (1902-1940). Biskup Pawłowski nie podjął wówczas starań o budowę świątyni, prawdopodobnie z uwagi na opresyjny stalinizm panujący w Polsce.
Odwilż gomułkowska umożliwiła podjęcie starań o założenie nowej parafii. Pod koniec 1956 roku stworzenie nowych parafii we Włocławku zasugerował ówczesny oficjał sądu kościelnego ks. Władysław Szafrański. Projekt ks. Szafrańskiego zakładał m.in. utworzenie parafii św. Antoniego Padewskiego, która mieściłaby się w okolicy dzisiejszego Zielonego Rynku, w miejscu nieistniejącego już cmentarza komunalnego. Później w tym miejscu wybudowano nowy urząd miasta. Władze kościelne szybko zarzuciły pomysł budowania świątyni na Zielonym Rynku, proponując w jej miejsce kościół przy ul. Jagiellońskiej. Ksiądz Szafrański poparł ten pomysł i podejmował starania o jego realizację. W tym celu prowadził rozmowy z aktorką Stanisławą Mühsam z d. Lubicz-Sarnowską (1891-1958), wdową po Wiktorze Mühsam, synu i współpracowniku Hugona Mühsama, w sprawie pozyskania od niej działki nr 731/931 leżącej przy ul. Jagiellońskiej 5. Próbował też pozyskać środki na budowę kościoła.
11 marca 1957 roku Kuria Diecezjalna we Włocławku zwróciła się do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej we Włocławku oraz Zarządu Architektoniczno-Budowlanego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z pilną prośbą o przydzielenie działki Jadwigi Górnikiewicz pod budowę nowego kościoła parafialnego dla wskazanej wyżej dzielnicy. W toku korespondencji kuria zmieniła plan i zaproponowała wykorzystanie działek budowlanych nr 731/931 (działka Stanisławy Mühsam), 385/41 (własność Prezydium MRN we Włocławku) i 992/1243, leżących odpowiednio przy ul. Jagiellońskiej 5,7 i 9. 11 kwietnia 1957 roku Prezydium WRN w Bydgoszczy odpowiedziało odmownie, uzasadniając to przyznaniem materiałów budowlanych pod budowę innych obiektów sakralnych w obrębie województwa bydgoskiego, a także tym, że w bliskim otoczeniu nowej dzielnicy istnieją już trzy inne kościoły (św. Jana Chrzciciela, Wszystkich Świętych i katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny). Przez kolejne miesiące Kuria i Prezydium WRN wymieniał korespondencję, w której ścierały się argumentami ws. powstania nowej parafii. Ostatecznie strona rządowa wycofała swoje zastrzeżenia w liście z 20 listopada 1957 roku. 16 grudnia Wojewódzki Zarząd Architektoniczno-Budowlany zastrzegł, że zgoda na powstanie parafii nie jest równoznaczna ze zgodą na budowę świątyni.
25 listopada 1957 roku biskup Antoni Pawłowski powierzył misję stworzenia nowej parafii ks. Stanisławowi Anzorge, dotychczasowemu proboszczowi parafii św. Jana Chrzciciela we Włocławku. Ks. Anzorge miał zorganizować tymczasową kaplicę dla nowej parafii. 12 czerwca 1957 roku kapituła katedralna we Włocławku uznała potrzebę powstania parafii przy ul. Jagiellońskiej. W grudniu tego roku ruszyły konsultacje ws. wytyczenia jej granic. Szczegółowym planem zajęła się specjalnie powołana do tego komisja kapitulno-katedralna. Większość proboszczów miasta uznała propozycję kapituły, z wyjątkiem proboszcza parafii św. Jana Chrzciciela we Włocławku ks. Antoniego Borowskiego, z której terenów miała zostać wydzielona nowa jednostka. 19 kwietnia 1958 roku wydano dekret erekcyjny parafii, które wszedł w życie następnego dnia.
Początkowo, parafia miała nosić wezwanie Dobrego Pasterza. Tak też była określana w dokumentach planowych komisji kapitulno-katedralnej. Ostatecznie, być może na wniosek ks. Szafrańskiego, przyjęto wezwanie Świętego Zbawiciela. Pod tą nazwą parafia funkcjonowała do 1978 roku. Nazwa Najświętszego Zbawiciela użył po raz pierwszy prymas Stefan Wyszyński w liście z 28 kwietnia 1960 roku. W oficjalnym dokumencie nowa nazwa pojawiła się po raz pierwszy w Roczniku Diecezji Włocławskiej na rok 1978. Przez kolejne lata używano zamiennie dwóch wezwań parafii. Nazwę Najświętszego Zbawiciela utrwalił biskup Jan Zaręba, erygując 5 maja 1985 roku nowy kościół parafialny pod tymże wezwaniem.
Dekret erekcyjny parafii wytyczał jej granicę w obrębie wytyczonym przez ulic: środkiem ulic Reymonta, Marchlewskiego i Alei Chopina oraz wzdłuż toru kolejowego. Był to teren mniejszy niż proponowany we wcześniejszych planach, które uwzględniały m.in. włączenie do parafii m.in. ulic Stodólnej, Piekarskiej, 3 Maja i placu Wolności. Według dekretu, parafia znajdowała się pierwotnie w obrębie macierzyńskiej parafii św. Jana Chrzciciela, co mogło mieć na celu zapewnienie jej pomocy materialnej ze strony dawnej fary i złagodzenie konfliktu z jej proboszczem. Dokument zawierał aneks, w którym pojawiły się przeczące sobie informacje. Aneks wskazywał, że właściwe granice parafii mają zostać wytyczone w czerwcu 1958 roku, podczas gdy właściwy dokument oznajmiał, że zostaną one wytyczone po wybudowaniu właściwego kościoła. Doprowadziło to do konfliktu proboszcza Anzorge z biskupem Pawłowskim. W toku korespondencji, biskup dołączył do granic nowej parafii część terenów parafii katedralnej w 1959 roku. Definitywnie wyłączenie parafia Świętego Zbawiciela z parafii św. Jana Chrzciciela nastąpiło w styczniu 1960 roku. Jednak zatwierdzenie jej granic miało miejsce dopiero w 1981 roku. Po odłączeniu od parafii macierzystej w 1960 roku, parafia Świętego Zbawiciela liczyła 3571 osób.
Budowa kaplicy i starania o budowę kościoła parafialnego mały|Tablica upamiętniająca pierwotną kaplicę przy ul. Jagiellońskiej 8 marca 1958 roku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy wyraziło zgodę na budowę tymczasowej kaplicy dla parafii Świętego Zbawiciela we Włocławku. Nie uzyskano natomiast zgody na budowę świątyni w obrębie ww. działek przy ul. Jagiellońskiej 5, 7 i 9. Dla potrzeb świątyni zaadaptowano istniejący już budynek gospodarczy leżący przy ul. Jagiellońskiej 13, u zbiegu z ul. Chmielną. Leżał on na placu dzierżawionym przez p. Helenę Kuźnicką (1880-1970). Prace adaptacyjne trwały od marca do kwietnia, a wykonała je Spółdzielnia „Przyszłość”. Tymczasowa kaplica została poświęcona 20 kwietnia 1958 roku przez ks. Bolesława Kunkę, co było równoznaczne z erekcją parafii. Do czasu budowy właściwej świątyni, kuria uznała kaplicę za kościół parafialny Świętego Zbawiciela.
Dzień po poświęceniu kaplicy, 21 kwietnia ks. Anzorge wystosował pismo do Wydziału Architektoniczno-Budowlanego WRN w Bydgoszczy z prośbą o wytyczeniu placu pod budowę świątyni parafialnej. W maju Wydział wyraził zgodę na budowę kościoła na placu przy ul. Jagiellońskiej 5. W celu pozyskania placu, Kuria zaproponowała wymianę należącego do niej terenu przy ul. Łęgskiej, na którym mieściło się boisko szkoły im. Długosza na wspomnianą działkę przy ul. Jagiellońskiej. 9 czerwca wysłała do Wydziału plany sytuacyjne i założenia projektowe kościoła. Plan ten zakładał, że kościół pomieści do pięciu tysięcy wiernych z 400 miejscami siedzącymi. Miał mieć m.in. duże prezbiterium z wyeksponowanym ołtarzem głównym, cztery ołtarze boczne, stałe konfesjonały, dużą przestrzeń na chór, kaplicę przedpogrzebową w podziemiu, budowę osobnego budynku administracyjno-mieszkalnego z kancelarią parafialną, pokojami dla księży i pracowników kościelnych i kuchnią z jadalnią czy możliwość odprawiania we wnętrzu kościoła Drogi Krzyżowej i procesji. Większość z tych punktów zostało zrealizowanych później przy budowie właściwej świątyni.
10 czerwca 1958 roku odbyła się konferencja z udziałem przedstawicieli WRN w Bydgoszczy, biskupa Pawłowskiego i kanclerza kurii ks. Włodzimierza Krchniaka. Zatwierdzono na niej m.in. wspomnianą wyżej zamianą placu przy ul. Łęgskiej oraz obszar, w jakim może powstać kościół. Ostatecznie, 8 lipca 1958 r. Prezydium WRN w Bydgoszczy nie zezwoliło na budowę świątyni we wskazanym miejscu, ponieważ władze miasta miały już wcześniej (w lutym) wyznaczyć teren przy ul. Jagiellońskiej pod budowę domów robotniczych. W rzeczywistości domy te nie powstały, natomiast znacznie później wybudowano w tym miejscu bloki mieszkalne. Z braku innych placów, które władza mogłaby przekazać kurii, anulowano też wymianę placów. W zamian, zezwolono Kurii na nabycie prywatnego placu przy ul. Bukowej, należącego do pp. Paszkowskich. Kuria diecezjalna bezskutecznie odwoływała się od decyzji Prezydium WRN, także w Urzędzie do Spraw Wyznań w Warszawie. Nie pomogła również interwencja biskupa Pawłowskiego do ministra Jerzego Sztachelskiego, pełnomocnika rządu do spraw stosunków z Kościołem. 22 kwietnia 1959 roku odbyło się spotkanie ks. Anzorge z Prezydium MRN we Włocławku. Odrzucono kolejne pomysły na lokalizację kościoła – u zbiegu ul. św. Antoniego (wówczas: ul. Marchlewskiego) i Bukowej (jako powód podano bliskość szkoły z internatem) i przy ul. Chopina (tu planowano już budowę bloków mieszkalnych, co w istocie miało miejsce w kilka lat później). Ponownie odmówiono zgody na budowę przy ul. Jagiellońskiej 5, 7 i 9.
Jednocześnie, ks. Anzorge rozpoczął starania o nabycie wspomnianej działki należącej do sukcesorów po zmarłym Teofilu Paszkowskim (1870-1945), leżącej pomiędzy ulicami Olszową, Sosnową, Bukową i Traugutta. 26 maja 1958 r. administrator parafii wystąpił do Prezydium WRN w Bydgoszczy o zgodę na nabycie działki należącej pp. Paszkowskich. Również i ta prośba została odrzucona.
W listopadzie 1959 r. biskup Pawłowski ponownie skontaktował się z ministrem Jerzym Sztachelskim. Tym razem wystąpił o zgodę na przejęcie przez parafię działki Heleny Kuźnickiej przy ul. Jagiellońskiej 13, przy której stała już kaplica, oraz sąsiadującej z nią działki przy ul. Jagiellońskiej 15, należącej do Seweryna Urbańskiego (1905-1993). Nie ma informacji, by minister odpowiedział na te pismo.
Rozbudowa kaplica, próba uzyskania pomieszczeń na cele administracyjne W obliczu niepowodzenia planu nabycia działki na kościół parafialny, Kuria Diecezjalna postanowiła powiększyć obecnie istniejącą kaplicę. Kierownik Wydziału do Spraw Wyznań przy Prezydium WRN w Bydgoszczy, były kleryk AlfonsW monografii ks. Rulki występuje pod imieniem Alfred. Markun wyraził ustną zgodę na ten pomysł, z zastrzeżeniem, że kuria zobowiąże się rozebrać kaplicę w przypadku takowego żądania ze strony rządowej. Prezydium WRN w Bydgoszczy potwierdziło tę zgodę w pismach z 8 marca i 8 września 1958 r. 20 października zatwierdzono plan rozbudowy kaplicy w kierunku granicy posesji.
Między 5 listopada 1958 a kwietniem 1959 r. dokonano poszerzenia gmachu kaplicy przy ul. Jagiellońskiej. Jeszcze w 1959 roku ks. Anzorge wypożyczył materiały budowlane od proboszcza parafii św. Stanisława we Włocławku ks. Piotra Zwierza, jednak planowana rozbudowa nie doszła do skutku.