Jan Lortz ps. „Rozen” (ur. 18 czerwca 1888 w Rozbarkuod 1927 dzielnica Bytomia, zm. 1942 w Kitob) – podporucznik saperów Wojska Polskiego, powstaniec śląski, działacz niepodległościowy i społeczny, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się w robotniczej rodzinie Jana i Franciszki z domu Kowal. W 1902, po zakończeniu 8-klasowej szkoły ludowej w Bytomiu, pracował jako zecer, a następnie dekarz. W latach 1907–1920 był aktywnym działaczem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bytomiu, gdzie między 1912 a 1913 był również administrator „Ula”. W czasie I wojny światowej, pomimo utraty oka, 25 marca 1915 został wcielony do armii niemieckiej. Początkowo walczył na froncie wschodnim, a 5 sierpnia tego roku przybył na front zachodni. Po powrocie z wojska był jednym z czołowych organizatorów konspiracji górnośląskiej w Bytomiu, gdzie 15 stycznia 1919 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. 29 czerwca 1919 został aresztowany przez Niemców i przez trzy tygodnie był więziony pod zarzutem zdrady stanu.
Po uwolnieniu, 17Józef Grzegorzek, Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku w zarysie, Katowice 1935, s. 205. sierpnia 1919 w zastępstwie komendanta wydał rozkaz rozpoczęcia I powstania śląskiego w powiecie bytomskim. Po zakończeniu walk, od 24 sierpnia tego roku przebywał na terenie Zagłębia Dąbrowskiego. 17 listopada 1919 powrócił na Śląsk i w następnym roku uczestniczył w II powstaniu śląskim. Od 15 grudnia 1920 był dowódcą obwodu POW w Rozbarku. 27 kwietnia 1921 mianowany zostaje na podporucznika. W III powstaniu śląskim, od 3 maja 1921 dowodzi I baonem wojsk powstańczych katowickiego 1 pułku piechoty pod dowództwem Walentego Fojkisa i brał udział m.in. w walkach o Kędzierzyn i w bitwie o Górę Świętej Anny. Za męstwo i odwagę wykazane w walce, odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy.
Kiedy rodzinny Bytom pozostał w granicach Niemiec, przeniósł się na krótko do Piekar Śląskich, by ostatecznie osiąść w Lipinachod 1951 dzielnica Świętochłowic – obecnej dzielnicy Świętochłowic, gdzie będąc kupcem, posiadał koncesję na hurtownię tytoniową. W okresie dwudziestolecia międzywojennego działał w Związku Powstańców Śląskich, gdzie przez wiele lat był prezesem Zarządu Głównego. Był także członkiem Śląskiej Rady Wojewódzkiej.
W czasie II wojny światowej, podczas kampanii wrześniowej walczył w szeregach samoobrony powstańczej. Opuścił Lipiny jako jeden z ostatnich obrońców rankiem 3 września. Po ewakuacji do Lwowa został inicjatorem utworzenia oraz szefem sztabu kilkusetosobowej grupy śląskiej w Okręgu ZWZ Lwów-Zachód. Za swoją działalność przymusowo zesłany w głąb ZSRR. Po agresja III Rzeszy na ZSRR i zawarciu układu Sikorski-Majski został uwolniony. Zgłosił się do Wojska Polskiego w ZSRR i został przydzielony do Ośrodka Zapasowego 6 DP, lecz w 1942 na skutek ciężkiej choroby zmarł w Kitob, w Uzbekistanie i tam został pochowany na Cmentarzu Wojennym.
Życie prywatne Był żonaty z Jadwigą Wroną i miał troje dzieci: Czesława (ur. 27 kwietnia 1921), Ewę (ur. 29 grudnia 1930) i Helenę (ur. 11 grudnia 1931).
Jego najmłodszy brat – Stefan, w trakcie powstań śląskich został ranny i zmarł 26 grudnia 1924. Z kolei jego najstarszy brat – Franciszek, został zakatowany w czerwcu 1940 w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen przez Karla Chmielewskiego, natomiast Jan został zesłany do Związku Radzieckiego, skąd nie powrócił.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7852 (formalnie odznaczony przez Naczelnego Wodza krzyżem o tym numerze 27 czerwca 1922)„Śląski Głos Poranny” z 1922, nr 128, s. 2 [dostęp 2026-03-22]. Krzyż Niepodległości z Mieczami – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” – wskazany jako Lorc Jan Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 9 listopada 1932 „za zasługi na polu pracy społecznej i narodowej”. Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi kl. I (nr 19)
Upamiętnienie W Filmowej Encyklopedii Powstań Śląskich, jeden z odcinków jest poświęcony jego osobie.
Jedna z ulic w Piekarach Śląskich nosi jego imię.
Przypisy
Bibliografia Ludzie miasta, t. III – Edward Brzozowski, Jan Helik, Świętochłowice 1986.
Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Kategoria:Ludzie związani ze Świętochłowicami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy działacze narodowi na Śląsku Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1942