Niemiecka szkoła historyczna (również historyczna szkoła w ekonomii) – nurt refleksji ekonomicznej powstały w Prusach pod koniec XIX wieku i występujący jako jednolita szkoła do połowy XX wieku. Była w wielu aspektach przeciwieństwem wobec szkoły austriackiej, a konflikt z tą ostatnią znany jest jako Methodenstreit.
starsza szkoła historyczna (Wilhelm Roscher, Karl Knies i Bruno Hildebrand) młodsza szkoła historyczna (Gustav von Schmoller, Ernst Louis Étienne Laspeyres, Adolph Wagner) najmłodsza szkoła historyczna (Werner Sombart, Max Weber) Za prekursora podejścia uznaje się Friedricha ListaFonseca Gl. Friedrich List, 1789-1846. New School.
Myśliciele szkół historycznych, zwłaszcza starszej szkoły historycznej wychodzili z założenia, że ludzkie działania stanowią nierozerwalną jedność i nie można ich dzielić na: ekonomiczne, religijne, artystyczne itp. Perspektywa szkół historycznych (wszystkich) była organicystyczna, czyli paradoksalnie opierała się na ahistorycznym ujęciu wszelkich działań ludzkich jako przejawie niepodzielnego, ponadindywidualnego Bytu. Ludzkie działania w kulturze nie wyrażały (w historycystycznym ujęciu) partykularnej woli działających jednostek. Nie wyrażały, także, historycznych uwarunkowań tych jednostek powstałych w konkretnym społeczeństwie i w konkretnej kulturzeWiktor Werner, Historyczność kultury. W poszukiwaniu myślowego fundamentu współczesnej historiografii, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2009, s. 145–146..
Ludzkie działania wyrażały, w myśl założeń niemieckiej (starszej) szkoły historycznej, specyfikę ponadindywidualnego Bytu: Ducha, Narodu, lub Rasy (Adolph Wagner) czy Cywilizacji (Max Weber). Materialnym wcieleniem tego ponadindywidualnego bytu miało być pojmowane mistycznie i organicznie (jednocześnie) Państwo Narodowe.
Taka perspektywa wykluczała nie tylko ontologiczne twierdzenia o odrębności ekonomicznej sfery życia od innych, lecz nawet metodologiczne wyalienowanie wybranych ludzkich działań z kontekstu. Wszelkie ludzkie działania wyrażać miały podstawowe cechy momentu rozwoju „Ducha” danego Narodu bądź innego Bytu ponadindywidualnego.
Obecność państwowych instytucji w gospodarce postrzegano jako coś oczywistego i słusznego, gdyż działania władzy państwowej realizowały interesy organicznie pojmowanego narodu/cywilizacji/rasy. Przedstawiciele starszej szkoły historycznej odrzucali ponadto całkowicie refleksję teoretyczną w ekonomii politycznej i propagowali wyłącznie empiryczne, aposterioryczne i faktograficzne badania zjawisk społeczno-gospodarczych co jednak wyróżniało ich zarówno od tzw. najmłodszej szkoły historycznej (Max Weber), jak i od zwolenników innego ważnego dla współczesnej refleksji ekonomiczno-politycznej nurtu myślowego związanego z historycznym ujęciem ekonomii politycznej, czyli marksowskiego materializmu historycznego i jego rozwinięcia, czyli marksizmuWiktor Werner: Homo laborans – wolna jednostka czy wytwór historii? Jeden z metodologicznych problemów badania zachowań „człowieka pracującego”, w: Magdalena Piorunek (red.) Człowiek w kontekście pracy. Teoria – empiria – praktyka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Poznań 2009, s. 10–30..
Przypisy
Bibliografia Lars Udehn: Methodological individualism: background, history, and meaning, New York London 2001 Wiktor Werner: Historyczność kultury. W poszukiwaniu myślowego fundamentu współczesnej historiografii. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2009 Wiktor Werner: Homo laborans – wolna jednostka czy wytwór historii? Jeden z metodologicznych problemów badania zachowań „człowieka pracującego”, w: Magdalena Piorunek (red.) Człowiek w kontekście pracy. Teoria – empiria – praktyka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Poznań 2009, s. 10–30
Kategoria:Historia myśli ekonomicznej