thumb|245px|Siedziba Telekomunikacji Polskiej SA przy ul. Jana Karola Chodkiewicza 61 thumb|245px|Szpital Uniwersytecki nr 1 im dra A. Jurasza thumb|245px|Stadion Miejski (Polonii Bydgoszcz) thumb|245px|Jedna z willi z początku XX wieku Bielawy (dawn. niem. Bleichfelde) – osiedle w Bydgoszczy położone na Dolnym Tarasie. Sąsiaduje ze Śródmieściem i osiedlami: Leśnym, Skrzetusko i Bartodzieje.

Położenie i historia Bielaw Bielawy do końca XIX wieku były podbydgoską gminą. Wieś była nieduża, a ziemia pod uprawy najgorsza. Cały zaś obszar stanowiło niespełna 187 ha. Według danych ze spisów miejscowości XIX w. Bielawy (zwane wówczas Bleichfelde) w 1818 roku miały osiem kominów (domów mieszkalnych), we wsi żyło 61 mieszkańców. Do 1860 roku niewiele się zmieniło. Naliczono wprawdzie już dziesięć kominów, ale jedynie 85 mieszkańców, w tym 12 ewangelików (prawdopodobnie Niemców). Przez tereny gminy Bielawy przeprowadzono w tym okresie linię kolejową do Torunia (przebiegała w miejscu obecnej ulicy Kamiennej). Budowa spowodowała, że wieś została niejako „przecięta” na dwie odrębne części. W tym też czasie terenami Bielaw zaczęli się interesować bydgoscy magnaci finansowi jak Hempel, Loéwe, Cohnfeld i inni. Za gospodarstwa o powierzchni około 20 ha płacili po 5 tysięcy talarów i więcej. Ziemi sami nie uprawiali, zaczęli natomiast gospodarstwa parcelować. Niebawem odnotowano szybki wzrost liczby mieszkańców, jak i zainteresowanie nabywaniem parceli. W 1890 roku na Bielawach usytuowane były już 43 domy mieszkalne, w tym kilka wielomieszkaniowych, w których osiedliło się 519 osób.

Na początku XX wieku, gdy Bielawy były jeszcze podmiejską gminą, powstałe w 1903 roku niemieckie Urzędnicze Towarzystwo Oszczędnościowe i Budowlane wzniosło kolonię domków jednorodzinnych. W ten sposób powstał jednorodny zespół piętrowych, murowanych domów z wysokimi, wielospadowymi dachami z czerwonej dachówki.

Po 1920 zmieniła się struktura własnościowa licznych nieruchomości: wyjeżdżający do Niemiec sprzedawali swoje okazałe wille urzędnikom pochodzenia polskiego. Nowi mieszkańcy założyli Towarzystwo Miłośników Bielaw, dzięki któremu doszło do wybrukowania ulic, budowy kanalizacji, oświetlenia ulicznego, a także budowy nowoczesnej szkoły przy ul. Poniatowskiego. Pojawiły się również nowe realizacje architektoniczne, np. willa z 1934 przy ul. Chodkiewicza 65. Obiekt ten posiada w rzucie kształt zbliżony do trójkąta o zaokrąglonym narożu południowo-zachodnim. Przenikające się bryły o różnej wysokości nadają szczególne znaczenie grze światła i cienia. Projektantem tego budynku był Józef TrojańskiDzielnica Arystokratów, czyli Bielawy..

Interesujące jest pochodzenie nazwy osiedla. Nieżyjący już historyk Rajmund Kuczma-honorowy obywatel Bydgoszczy-twierdził, że osiedle wzięło swoją nazwę od rodzaju gruntu, na którym je pobudowano.

W „Słowniku języka polskiego” znajdujemy wyjaśnienie terminu bielawa: „...podmokła łąka torfowa w kotlinach lub dolinach rzecznych, porosła obficie wełniankami o białym puchu owocowym”. Można domniemywać, iż dawniej w miejscu, gdzie obecnie są Bielawy, były tereny podmokłe bielejące wełniankami. Dopiero z upływem czasu grunt zmienił swoje przeznaczenie.

Proces parcelacji gruntów i ich zabudowy trwał do wybuchu I wojny światowej. W 1912 roku naliczono już 173 domy oraz 2130 mieszkańców. Rozwój osiedla był związany z pobudowaniem na początku XX w. przy ulicach Płockiej, Litewskiej, Wawrzyniaka i Poniatowskiego tak zwanej kolonii willowej – łącznie 64 domów jednorodzinnych zamieszkałych przez urzędników państwowych, miejskich czy kolejowych.

Na przełomie XIX i XX w. wzrost liczby mieszkańców Bydgoszczy spowodował konieczność rozbudowy miasta. Pierwotnie władze interesowały się terenami położonymi między ulicą A. Mickiewicza (Bülowstrasse) a ulicą K. Chodkiewicza (Kurfürstenstrasse). Później obszar zainteresowania powiększono o gminę Bielawy i Skrzetusko. Tereny Bielawek i Skrzetuska postanowiono zagospodarować od nowa. Podstawowym założeniem projektu było przeniesienie linii kolejowej łączącej Bydgoszcz z Toruniem na północ miasta, do granic lasu gdańskiego. W okolicy cmentarza – miał on zostać zlikwidowany – planowano budowę nowej stacji kolejowej.

Niestety, wybuch I wojny światowej uniemożliwił realizację tego nowoczesnego osiedla. Z planowanych obiektów wzniesiono jedynie szpital dziecięcy i w 1914 roku sierociniec. Zrealizowano również fragmenty projektu z domami jednorodzinnymi osiedle urzędnicze na Bielawkach i pojedyncze budynki mieszkalne na Skrzetusku.

Rozszerzenie granic miasta nastąpiło po wyzwoleniu Bydgoszczy w styczniu 1920 roku urzędnicy miejscy – już polscy – postanowili wcielić niemiecki plan w powiększenia miasta, aczkolwiek podstawa rozszerzenia granic wykraczała poza projekty niemieckie. Impulsem do zmiany granic miasta była z jednej strony chęć szybkiego zwiększenia dochodów miejskich, z drugiej próba zwiększenia liczby polskich mieszkańców. Należy nadmienić iż wówczas większość Polaków zamieszkiwała podmiejskie wioski, natomiast w samej Bydgoszczy dominowali Niemcy.

W początku 2019 wyburzono znajdujący się u zbiegu ul. Powstańców Wielkopolskich i Wyszyńskiego budynek Polskiego Związku Niewidomych, mieszczący od 1989 przychodnię IntercorWyburzyli budynek po Intercorze. Powstanie tutaj Lidl..

Ulice graniczne: 1. od północy – Kamienna, 2. od zachodu – Jana Sułkowskiego – Kleofasa Ogińskiego – Sportowa, 3. od południa – Marii Curie-Skłodowskiej, 4. od wschodu – Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Położenie i historia Bielaw opisana na podstawie książki: Daniel Bernard Rudnicki Cmentarz na Bielawach

Pozostałe ulice Aleja Powstańców Wielkopolskich Cicha Doktora Antoniego Jurasza Emilii Plater Jana Karola Chodkiewicza Jana Kilińskiego Jana Kozietulskiego Jastrzębia Joachima Lelewela Józefa Wybickiego Księcia Józefa Poniatowskiego Księdza Piotra Wawrzyniaka Litewska Ludwika Mierosławskiego Płocka Powstańców Śląskich Profesora Bogdana Romańskiego

Ważniejsze obiekty Szpital Uniwersytecki nr 1 im. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy, Wojewódzki Szpital Dziecięcy im. Józefa Brudzińskiego w Bydgoszczy Centrum Kultury Fizycznej i Sportu Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Stadion miejski (Polonii Bydgoszcz), Komenda Wojewódzka Policji w Bydgoszczy, Komisariat Policji Bydgoszcz-Śródmieście, w skład którego wchodzi zabytkowa siedziba Prewencji Policji, Telekomunikacja Polska SA Zakład Telekomunikacji w Bydgoszczy Ogród roślin leczniczych i kosmetycznych przy szpitalu im. Jurasza (między nowym gmachem szpitala a wydziałem farmacji), otwarty dla zwiedzających od 14 października 2014.

Miejsca pamięci thumb|245px|Miejsce pamięci przy ul. Poniatowskiego Na ogrodzeniu Komisariatu Policji Bydgoszcz-Śródmieście znajdują się tablice pamięci poświęcone: Majorowi Janowi Żychoniowi szefowi Ekspozytury nr 3 Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zajmującego się w okresie międzywojennym wywiadem. Organizatora akcji „Wózek” (w czasie przejazdu tranzytowego niemieckich pociągów przez polskie Pomorze dokonywano kontroli przesyłek, w szczególności dokumentów, a nawet prototypów broni) Dwie kolejne poświęcone Polakom zamordowanym w tym miejscu w czasie wojny przez Gestapo, a później NKWD

Na budynku KWP 6 lutego 2019 odsłonięto z kolei tablicę poświęconą inspektorowi Witalisowi Olszańskiemu (urodzony w 1885 roku w Żelechowie Wielkim w województwie lwowskim, zmarł w 1940 w Ostaszkowie) – weteranowi armii austro-węgierskiej, Obrony Lwowa, od 1921 roku funkcjonariuszowi Policji Państwowej, a od 1927 komendantowi wojewódzkiemu PP w Toruniu, zamordowanemu w Ostaszkowie.

Komunikacja thumb|245px|Pętla Bielawy po remoncie 2017 roku

Autobusowa 55: Morska – Skorupki 59: Błonie – Kapuściska – (w oznaczonych kursach 59Ł – Łęgnowo) 60: Błonie – Morska 64: Barwna – Przemysłowa 65: Dworzec Leśne – Nad Wisłą – (w oznaczonych kursach Łoskoń) 67: Rycerska – Łęczycka 68: Dworzec Leśne – Glinki BFM – (w oznaczonych kursach Glinki (Pętla Tramwajowa) Exploseum, Prądocińska) 71: Rekinowa – Morska 77: Morska – Niklowa 83: Tatrzańskie – Czyżkówko 33N Piaski – Tatrzańskie (w oznaczonych kursach do Łoskoń/Zajezdnia)

Tramwajowa Ulicą Chodkiewicza przebiegają tory tramwajowe, zakończone pętlą BIELAWY obsługującą linie: 4: Glinki – Bielawy 6: Łęgnowo – Bielawy 11:Niepodległości - Bielawy

Przypisy

Kategoria:Dzielnice i osiedla Bydgoszczy