Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (szw. Sveriges socialdemokratiska arbetareparti (SAP), potocznie Socialdemokraterna) – największa partia polityczna w Szwecji (zarówno pod względem członkostwa, jak i miejsc w parlamencie) o profilu centrolewicowym.
Nazwa partii Nazwą partii używaną w statucie jest Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (Stadgar för Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti), to przy wyborach i na plakatach posługuje się często nazwą Partia Robotnicza – Socjaldemokraci (Arbetareparti – Socialdemokraterna) lub rzadziej Partia Robotnicza (Arbetareparti). Używanie w nazwie członu Partia Robotnicza (dosłownie Partia Robotników) jest związane z tradycyjnym podziałem sceny politycznej Skandynawii na liberalne Partie Lewicy i konserwatywne Partie Prawicowe, choć w samej Szwecji partie konserwatywne i liberalne używały innych nazw, to podział ten się przyjął. Jednak wraz z pojawieniem się partii marksistowskich podział ten stał się nieaktualny, dlatego używano nowego podziału na partie burżuazji (borgerliga partier) i partie robotników (arbetareparti). Podział ten do dziś dnia jest aktualny, choć wraz z pojawieniem się Partii Ochrony Środowiska Zieloni (Miljöpartiet – Mp), która w niektórych rozwiązaniach jest bardziej lewicowa, a nie jest partia robotniczą, podział ten stracił na znaczeniu.
W niektórych dokumentach, np. w programie partyjnym używa Socialdemokraterna (Partiprogram för Socialdemokraterna) co oznacza po prostu socjaldemokraci, lub bardzo rzadko, raczej pogardliwie Sossarna.
W sondażach wyborczych najczęściej używa się skrótu „s”. Skrót SAP, był używany jako logo partii do lat 60.
Historia Geneza Ideały socjalistyczne propagowane przez I Międzynarodówkę dotarł do Szwecji w latach 70. i 80. XIX wieku, głównie z Niemiec oraz Danii. W Szwecji jeszcze przed narodzinami tamtejszego socjalizmu dochodziło do wystąpień robotniczych, jednym z nich był bunt robotników w Sundsvall z 1879 roku. Pierwszym szwedzkim propagatorem socjalizmu był krawiec August Palm. Palm przez długi okres życia mieszkał w Niemczech gdzie zapoznał się z ideami socjalizmu. Z przyczyn politycznych musiał opuścić Niemcy i powrócić do Szwecji. W mieście rodzinnym wygłosił on przemowę „Hvad vilja socialdemokraterna?” – „Jaka będzie socjaldemokracja?”. 6 listopada 1881 roku Palm zorganizował swoje pierwsze spotkanie programowe, a w październiku po raz pierwszy wystąpił na wiecu publicznym w Sztokholmie. Palm uważał, że celem ruchu robotniczego jest walka o powszechne prawo wyborcze, odrzucał on walkę klas i uważał, że państwo powinno być ponadklasowe. 11 listopada 1882 wydał program który zawierał wcześniej głoszone przez niego idee socjalistyczne. Program ten był tłumaczeniem programu duńskich socjaldemokratów z roku 1876 (program Duńczyków oparty był na tezach programu gotajskiego Socjalistycznej Partii Robotników Niemiec z maja 1875 roku)Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 343–344..
Program Palma łączył koncepcję Karola Marksa i Ferdynanda Lassalle. Program partii nawiązywał do reformizmu, zakładał on przekształcenie struktur własnościowych środków produkcji z prywatnych na socjalistyczne choć dopiero w odległym czasie, zapowiedziano powszechny, sprawiedliwy podział dóbr, uchwalenie równego i bezpośredniego prawa wyborczego, odrzucono tezę dyktatury proletariatu.
Powstawać zaczęły kluby socjaldemokratów, w 1884 roku przeniesiono biuro socjaldemokratów z Malmö do stolicy, Sztokholmu. W 1885 powstało pismo „Social-demokraten”. W 1885 powstał Związek Socjaldemokratyczny. Hjalmar Branting założył gazetę „Tiden” na łamach której polemizowano z linią programową „Social-Demokraten” (jej nowym redaktorem został Axel Danielson). Od 1896 socjaldemokraci znaleźli się w parlamencie (pierwszy poseł: dziennikarz Hjarmar Branting, z list liberałów z Liberalnej Partii Koalicyjnej), a od 1914 roku najsilniejsza w nim. W 1889 odbył się zjazd socjaldemokratów na którym Zrzeszenie Socjaldemokratyczne oficjalnie zmieniło nazwę na Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza. Liderem partii wybrany został Hjalmar Branting. Na zjeździe ustalono, że m.in. do reform społecznych nie jest potrzebna rewolucjaPartie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s. 344–345.. Branting był zwolennikiem filozofii Eduarda Bernsteina, popierał pacyfizm, odrzucał hasła rewolucji i dyktatury proletariatu, w tym czasie było to stanowisko odrębne od ówczesnego programu partii według którego robotnicy mieli prawo stosować walkę rewolucyjną w obronie swoich interesów. Przed wyborem Brantinga, partia nie miała jednego przewodniczącego i była zarządzana w sposób kolektywny. W 1886 roku przewodniczącym partii został Claes Tholin.
Program partii uchwalono na kongresie partii z 1897 roku. Autorem programu był Axel Danielsson, był on tłumaczem Manifestu Komunistycznego, w 1888 roku trafił do więzienia za bluźnierstwo którego dopuścić się miał w piśmie „Tiden”.
Działanie partii Początek działania partii W 1898 powstała Federacja Związków Zawodowych, LO. Władzę związku zawodowego podjęły decyzję o wstępowaniu związkowców do partii socjaldemokratów. W 1902 roku doszło do protestów związanych z planem rządu aby ograniczyć prawo wyborcze do jedynie 12% męskiej części Szwedów. Plany oprotestowali liberałowie i lewicowcy. Lider socjaldemokratów, Hjalmar Branting określił plany rządy jako projekt pupili króla. W proteście przeciwko planom rządu wybuchł strajk na czele którego stanęli socjaliści.
W 1902 roku złagodniały przepisy odnośnie do cenzusu majątkowego, dzięki którym 3 socjaldemokratów mogło dostać się do parlamentu. W 1905 roku w Szwecji zmienił się rząd – większość parlamentarną zdobyła partia liberalna której rządy poparte zostały przez socjaldemokratów. Socjaldemokraci zdobyli 13 miejsc w parlamencie. W tym czasie LO liczyła 160 tysięcy członków, a od 1906 roku związkowcy otwierali uniwersytety ludowe – placówki tego typu istnieją w kraju aż do dzisiaj. Liberalny rząd zakazał pracodawcom zwalniania z pracy działaczy związkowych. W 1907 roku, ponownie przewodniczącymi partii wybrany został Branting. W okresie od 1906 do 1908 roku, reformiści mający wewnątrz partii większość wydalili z niej skrzydło związane z organizacją Młodzi Socjaliści w tym Hinke Bergerena których oskarżono o „odchylenia anarchistyczne” – odchyleniami tymi była chęć zerwania sojusz z liberałami czy stawiany przez przedstawicieli tego skrzydła postulat likwidacji armii i zastąpienia ją milicją (na wzór Szwajcarii). Wydaleni z partii Młodzi Socjaliści założyli odrębne ugrupowanie, jako zwolennicy nurtu rewolucyjnego (syndykalizmu, marksizmu czy anarchizmu) ograniczyli się wyłącznie do akcji bezpośredniej.
W sierpniu 1909 roku SAP i LO zorganizowały nieudany, trwający miesiąc, strajk generalny w którym udział wzięło aż 300 tysięcy pracowników. W czasie strajku doszło do pierwszego konfliktu na linii partii socjaldemokratycznej-związki zawodowe. LO i jej przewodniczący H. Lundkvist jako zwolennik parlamentaryzmu skrytykowany został przez klasowy związek SAF który zarzucił mu zbytnie kompromisy z kapitalistami. Część członków związku, która uznała, że LO jest zbyt uległe wobec kapitalistów, opuściła związek i zasiliła Młodych Socjalistów. Po strajku zwiększono represje wobec robotników, na co odpowiedzią było utworzenie robotniczych szkół średnich i domów ludowych, a także ABF (Robotnicze Stowarzyszenie Edukacyjne). Powstało także HBS (spółdzielnia mieszkaniowa). Po nieudanym strajku od LO odłączyli się syndykaliści, którzy założyli Szwedzką Robotniczą Centralną Organizację (SAC).
Kiedy strajk nie przyniósł widocznych efektów, na zjeździe partii z 1911 roku sformułowano tezę według której celem partii jest wpływanie na politykę poprzez negocjacje oraz kompromisy z innymi siłami. Reformistyczna postawa wkrótce zaczęła owocować szerszym poparciem społecznym. W 1911 obniżono cenzus majątkowy, w wyniku którego wzrosło poparcie dla socjalistów, zmalało natomiast poparcie dla ugrupowań prawicowych. Liberalne rządy wprowadził pierwsze reformy socjalne – uchwalono ustawę o rentach starczych i ustawę o ochronie bezpieczeństwa pracy.
I wojna światowa i okres rewolucji Wraz z wybuchem I wojny światowej w Szwecji, która co prawda nie brała udziału w wojnie, doszło do kryzysu politycznego. W partiach lewicowych dochodziło do sporów wewnętrznych spowodowanych poparciem wojny przez niemiecką socjaldemokrację. Równocześnie prawicowi militaryści opublikowali raport, w którym wykazano, że Szwecja nie jest w stanie obronić się przed agresją z zewnątrz, prawica obwiniła o to socjalistów i próbowała obrócić przeciwko partii socjaldemokratycznej społeczność chłopską. Ze względu na oskarżenia stawiane wobec partii przez prawicę, większość działaczy partii nie zaangażowała się w popularny wśród europejskiej lewicy ruch pacyfistyczny.
Frakcja lewicowa na czele z Hoglundem i Nermanem dołączyła do współtworzonej przez Włodzimierza Lenina platformy zimmerwaldzkiej – grupy antywojennych organizacji lewicowych. W marcu 1916 roku w Sztokholmie odbył się zjazd pacyfistyczny, działacze frakcji lewicowej socjaldemokratów wezwali robotników do walki pozaparlamentarnej i wypowiedzieli się przeciwko kierownictwu partii. Trzech z uczestników manifestacji aresztowanych zostało za „podżeganie do przewrotu”; Branting wystąpił o ich uwolnienie dopiero w roku 1917 aby pozyskać poparcie radykalniejszej części proletariatu. Tendencje lewicowe wykazywała Szwedzka Socjaldemokratyczna Liga Młodzieży – jej działacze krytykowali sojusz z liberałami, nie wierzyli w deklarowany ze strony kierownictwa antymilitaryzm, a także wątpili w działanie parlamentarne które ich zdaniem prowadziły do utrzymania kapitalizmu i burżuazyjnego modelu demokracji.
Równocześnie do Szwecji dotarły wpływy wystąpień robotniczych z okresu I wojny światowej czy rewolucji październikowej. Robotnicy zorganizowali zamieszki na tle głodowym w trakcie których domagali się wydania zapasów ziemniaków. Rok 1917 przyniósł kolejny rozłam w partii; zwołano kongres na którym partię opuścili przedstawiciele nurtu rewolucyjnego i organizacji młodzieżowej, w maju 1917 roku założyli oni odrębną Socjaldemokratyczną Partię Lewicową. Dotychczas istniejącą młodzieżówkę, zastąpiono bardziej umiarkowanym Szwedzkim Socjaldemokratycznym Związkiem Młodzieżowym. W tym samym roku do rządu weszli pierwsi socjaldemokraci; ministrem edukacji został Verner Ryden (z zawodu nauczyciel), ministrem obrony Erik Palmstierna (arystokrata i oficer marynarki wojennej, do partii socjalistycznej dołączył w 1911 roku, wcześniej działał w partii liberalnej), ministrem finansów Hjalmar Branting. Do rady konsultacyjnej przystąpił natomiast Osten Unden (profesor prawa). Rok ten uznawany był za rok przełomu demokratycznego; socjaldemokraci założyli Robotniczy Komitet 1917 roku a rozłamowcy z socjaldemokracji i anarchosyndykaliści powołali Komitet Pomocy Społecznej. Obydwa ruchy domagały się demokratyzacji szwedzkiego systemu politycznego.
Pierwszą decyzją rządu w skład którego wchodzili socjaldemokraci było uwolnienie Antona Nilsona aresztowano w 1908 roku za zamach na statku w czasie strajku w Malmö. Nilson został skazany na karę śmierci jednak w całym świecie w jego obronie zwoływano akcje solidarnościowe np. amerykańscy przedstawiciele związku Robotnicy Przemysłowi Świata zebrali pod petycją w jego obronie 130 tysięcy podpisów. W jego obronie wypowiedział się m.in. znany poeta i związkowiec Joe Hill. 1 maja 1917 roku w obronie Nilsona odbyła się demonstracja w Härnösand w której udział wzięło 10 tysięcy osób.