Wprowadzenie euro w Polsce wynika ze zobowiązań płynących z traktatu ateńskiego przyjętego w referendum w 2003 roku. Polska ma status państwa z derogacją, zobowiązała się do spełnienia kryteriów z Maastricht, co oznacza rezygnację z jednostronnej euroizacji. Polska nie jest członkiem Europejskiego Mechanizmu Kursów Walutowych, co stanowi jedną z zasadniczych przeszkód na drodze do przyjęcia euro w krótkim czasie. Ponadto istotny warunek z punktu widzenia prawnego stanowi konieczność nowelizacji Konstytucji.
Data zamiany złotego na euro nie jest określona. Polska zobowiązała się do przyjęcia tej waluty, ale nie określiła terminu jej przyjęcia. Rozliczanie w euro dopuszczalne jest jednak w wielu punktach usługowych.
Aspekty proceduralne mały|upright=1.4|
Od 1 maja 2004 Polska uczestniczy w Unii Gospodarczej i Walutowej, jednak objęta jest derogacją. Ma zatem podobny status jak większość państw, które przystąpiły do UE wraz z nią, odmienny natomiast od DaniiTaki sam status miała Wielka Brytania do czasu opuszczenia przez nią Unii Europejskiej., która uzyskała klauzulę . Uchylenie derogacji uzależnione jest od wypełnienia kryteriów konwergencji. Należą do nich: cztery kryteria konwergencji nominalnej; kryterium stabilności cen; kryterium fiskalne; kryterium kursu walutowego; kryterium stóp procentowych; jedno kryterium konwergencji prawnej. Decyzję o uchyleniu derogacji podejmie Rada Unii Europejskiej na wniosek Komisji Europejskiej oraz po konsultacji z Parlamentem Europejskim i po dyskusji na forum Rady Europejskiej. W związku z wejściem w życie traktatu lizbońskiego konieczne będzie również uzyskanie zalecenia ze strony obecnych państw strefy euro. Bieżące informacje na temat aktualnego stanu wypełnienia kryteriów zbieżności publikowane są w wydawanym od sierpnia 2009 roku przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro Monitorze konwergencji nominalnej. Proces wejścia Polski do strefy euro trwać będzie minimum trzy lata od momentu podjęcia strategicznej decyzji. Okres ten podzielony został na cztery etapy: przygotowanie i wejście do ERM II – najważniejszymi wydarzeniami tego etapu będzie podjęcie decyzji o włączeniu złotego do systemu oraz samo wejście do ERM II; wypełnienie kryteriów konwergencji – zakończone decyzją o uchyleniu derogacji w odniesieniu do Polski; przygotowania do wprowadzenia euro do obiegu – zakończone wejściem do strefy euro; proces wprowadzenia euro – zakończony wycofaniem złotego z obiegu.
Od początku utworzenia struktur odpowiedzialnych za wprowadzenie euro jednym z ich podstawowych zadań było opracowanie Ram Strategicznych Narodowego Planu Wprowadzenia Euro – dokumentu, w który określiłby działania związane z zamianą złotego na euro. Ramy Strategiczne NPWE zostały przyjęte przez Komitet do Spraw Europejskich w dniu 9 kwietnia 2010 roku.
Stan wypełnienia kryteriów konwergencji przez Polskę W marcu 2016 został opublikowany Monitor Konwergencji z UGW, który zastąpił ukazujące się dotychczas: Monitor Konwergencji Nominalnej oraz Monitor Konwergencji Realnej. Od tego czasu Monitor Konwergencji ukazuje się corocznie.
Rok Miesiąc K. stabilności cen K. fiskalne K. kursu walutowego K. stóp procentowych2023 –2022 –2021 –2020 –2019 –2018 –2017 –2016 –2015listopad2015październik2015wrzesień2015sierpień2015lipiechttp://www.mf.gov.pl/documents/764034/1002547/monitor_2015_07.pdf [dostęp 2015-07-02].2015czerwiechttp://www.mf.gov.pl/documents/764034/1002547/monitor_2015_06.pdf [dostęp 2015-06-28].2015majhttp://www.mf.gov.pl/documents/764034/1002547/monitor_2015_05.pdf [dostęp 2015-06-28]. 2015 kwiecień 2015 marzec 2015 luty 2015 styczeń 2014 grudzień 2014 listopad 2014 październik 2014 wrzesień 2014 sierpień 2014 lipiec 2014 czerwiec 2014 maj 2014 kwiecień 2014 marzec 2014 luty 2014 styczeń 2013 grudzień 2013 listopad 2013 październik 2013 wrzesień 2013 sierpień 2013 lipiec 2013 czerwiec 2013 maj 2013 kwiecień 2013 marzec 2013 luty 2013 styczeń 2012 grudzień 2012 listopad 2012 październik 2012 wrzesień 2012 sierpień 2012 lipiec 2012 czerwiec 2012 maj 2012 kwiecień 2012 marzec 2012 luty 2012 styczeń 2011 grudzień 2011 listopad 2011 październik 2011 wrzesień 2011 sierpień 2011 lipiec 2011 czerwiec 2011 maj 2011 kwiecień 2011 marzec 2011 luty 2011 styczeń 2010 grudzień 2010 listopad 2010 październik 2010 wrzesień 2010 sierpień 2010 lipiec 2010 czerwiec 2010 maj 2010 kwiecień 2010 marzec 2010 luty 2010 styczeń 2009 grudzień 2009 listopad 2009 październik 2009 wrzesień 2009 sierpień
W latach 2004–2008 i 2009–2015 Polska objęta była procedurą nadmiernego deficytu. W 2024 Rada UE rekomendowała ponowne objęcie Polski tą procedurą.
Zgodność ustawodawstwa krajowego z Traktatami (konwergencja prawna) Polska – jako państwo członkowskie objęte derogacją – jest zobowiązana w całości spełnić wymagania dostosowawcze określone w art. 131 Traktatu.
Według „Raportu o konwergencji” opublikowanego przez Europejski Bank Centralny w maju 2010, prawo polskie nie spełnia wszystkich wymagań dotyczących niezależności banku centralnego, zakazu finansowania ze środków banku centralnego oraz integracji prawnej z Eurosystemem. Według raportu, w żadnym z dziewięciu badanych państw członkowskich nie stwierdzono pełnej zgodności ustawodawstwa ze wszystkimi wymogami dotyczącymi przyjęcia euro, określonymi w Traktatach oraz Statucie Europejskiego Systemu Banków Centralnych i EBC. Również Komisja Europejska w swoim „” stwierdzała, że ustawodawstwo polskie – w szczególności Ustawa o NBP i tekst Konstytucji RP – nie są w pełni zgodne z art. 130 i 131 Traktatu oraz Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i EBC.
Eksperci są zgodni, iż w celu wprowadzenia waluty emitowanej przez EBC (euro) jako polskiego pieniądza Konstytucja RP powinna zostać odpowiednio znowelizowanaOdpowiedź na interpelację w sprawie wprowadzenia unijnej waluty bez zmiany konstytucji., co wymaga większości 2/3 głosów w Sejmie w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz dodatkowo bezwzględniej większości głosów w Senacie w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorówKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej..
Przewidywane skutki wprowadzenia euro Zastąpienie złotego przez euro stanowi przedmiot analiz ekonomicznych głównych instytucji publicznych zajmujących się finansami w Polsce (jak np. ekspertyza z 2012 roku rekomendująca wprowadzenie euro przygotowana dla Fundacji Schumana i Fundacji Konrada AdenaueraCzy, jak i kiedy wprowadzić euro? Perspektywy polskiego członkostwa w Unii Gospodarczej i Walutowej wobec doświadczeń kryzysu 2008–2011, dr Krzysztof Iszkowski z Centrum Studiów nad Demokracją Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa, styczeń 2012 roku. czy raport S&P Global Ratings z 2015 roku również to zalecający). Do tego rodzaju opracowań obejmujących zagadnienia związane z tym tematem należą publikacje sporządzone przez Ministerstwo Finansów w 2005 roku oraz Narodowy Bank Polski w 2004 i 2009 roku. W raportach tych odniesiono się zarówno do przewidywanych szans i korzyści, jak i do potencjalnych zagrożeń, i spodziewanych kosztów. Opracowanie NBP z 2009 roku podsumowało, że w związku z wejściem do strefy euro Polska w ciągu dziesięciu lat zyska dodatkowe 7,5% PKB. W 2014 roku NBP stwierdziło, że przyjęcie euro będzie dla Polski korzystne, gdy przeprowadzi ona odpowiednie reformy. Do pozytywnych następstw związanych z przyjęciem euro zaliczono: wpływ na rynki finansowe – poprawa poziomu integracji rynków oraz stworzenie szansy poprawy stabilności instytucji finansowych; bezpieczeństwo finansowe – w przypadku popadnięcia polskich banków albo Polski w trudności finansowe, inne kraje strefy euro mają obowiązek udzielić im pomocy; bezpośrednie korzyści związane z redukcją kosztów transakcyjnych i ryzyka kursowego – według danych opublikowanych przez Ministerstwo Finansów w grudniu 2009 roku aż 56% przedsiębiorców sektora MŚP wskazywało na wahania kursowe jako na główny czynnik utrudniający rozpoczęcie lub rozszerzenie działalności na skalę międzynarodową; obniżenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej; ułatwienie prowadzenia księgowości; możliwość lepszego planowania sytuacji finansowej przez podmioty gospodarcze; wzrost porównywalności i przejrzystości cen w wymiarze międzynarodowym; poprawę pozycji Polski jako partnera w handlu międzynarodowym w związku ze stosowaniem waluty o silnej pozycji globalnej; brak konieczności wymiany walut i ponoszenia związanych z tym kosztów; zwiększenie przejrzystości rynku i obniżenie barier wejścia; intensyfikacja wymiany handlowej – według szacunków z 2008 roku wyższa dynamika eksportu mogłaby mieć miejsce nawet przez 25 lat od przyjęcia euro; wzrost inwestycji – zarówno w odniesieniu do inwestycji krajowych, jak i zagranicznych inwestycji bezpośrednich; związane z oceną sytuacji makroekonomicznej zwiększenie stabilności makroekonomicznej; ograniczenie spekulacji walutowych; ograniczenie ryzyka wystąpienia kryzysu walutowego; wzrost wiarygodności prowadzonej polityki pieniężnej; wzrost wiarygodności polityki fiskalnej związany z zobowiązaniami wynikającymi z Paktu Stabilności i Wzrostu; poprawa ocen ratingowych; związane z obniżeniem stopy procentowej spadek kosztów pozyskania kapitału dla gospodarstw domowych, przedsiębiorstw oraz instytucji publicznych; łatwiejsza dostępność kredytów i związany z tym wzrost konsumpcji; poprawa zdolności obsługi zadłużenia. Publikacje zwracają jednocześnie uwagę, że część spośród wymienionych następstw ma charakter potencjalny i może być uwarunkowana przeprowadzeniem określonych zmian, takich jak reforma finansów publicznych, czy też redukcja długu publicznego. Zauważa się również, że wiele pozytywnych następstw przyjęcia euro materializuje się w dłuższym okresie. Skala wielu spośród spodziewanych korzyści trudna jest do ścisłego określenia, jednak ekonomiści próbują oszacować część z nich. Np. koszty transakcyjne w prowadzonym przez Polskę handlu zagranicznym wynosiły w 2008 roku ok. 1,0–1,5% PKB, przy czym 70% eksportu i 60% importu rozliczano w euro. Poza wymienionymi korzyściami Polska uzyska też większy wpływ na podejmowanie decyzji w ramach całej Unii Europejskiej. Związane to będzie z uzyskaniem członkostwa w Eurogrupie oraz uzyskaniem lepszej pozycji w ramach Europejskiego Systemu Banków Centralnych – NBP wejdzie bowiem w skład Eurosystemu, a jego prezes w skład Rady Prezesów Europejskiego Banku Centralnego. mały|upright|Graficzny symbol euro Z kolei po stronie kosztów i zagrożeń Zespół Analityków NBP wymienia następujące negatywne konsekwencje wejścia do strefy euro: długookresowe; przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy – zwraca się jednocześnie uwagę na konieczność uwzględnienia aspektów globalizacjiNp. globalny komponent inflacji, niezależny od decyzji krajowego banku centralnego., które zdecydowanie ograniczają realną możliwość prowadzenia autonomicznej polityki pieniężnej (w tym utrata możliwości korzystania z kursu walutowego jako narzędzia polityki dostosowawczej). Koszty rezygnacji z autonomii w tym zakresie oceniono na 0,055% długookresowej konsumpcji; możliwy obowiązek pomocy potencjalnym unijnym bankrutom na sumę wartą 1/3 funduszy strukturalnych, jakie Polska otrzyma z Unii Europejskiej w latach 2014–2020; solidarne ratowanie zagrożonych banków, tak jak w przypadku Hiszpanii; niekorzystne dla przedsiębiorców, w przypadku niekorzystnego kursu – napływ tanich towarów z zagranicy, co oznacza straty w zyskach i miejscach pracy, oraz konkurencyjności eksportu. średniookresowe; zagrożenia dotyczące przyjęcia niekorzystnego kursu konwersji; ryzyko pogorszenia się konkurencyjności gospodarki związane z możliwością wzrostu kosztów pracy; zagrożenia dotyczące różnic inflacyjnych w obrębie unii walutowej; przeznaczenie na walkę z kryzysem zadłużenia ok. 3,5 procent tzw. Mechanizmu Stabilności (~2,8 miliarda euro)