mały|Kombinezon Franciszka Jareckiego w National Air and Space Museum Franciszek Jarecki (ur. 7 września 1931 w Gdowie, zm. 24 października 2010 w Erie, stan Pensylwania, USA) – polski pilot służący w stopniu porucznika w Polskich Siłach Powietrznych w latach 50. Wsławił się brawurową ucieczką ze Słupska na wyspę Bornholm w 1953 r. samolotem LiM-2 (MiG-15bis).
Życiorys Jarecki urodził się we wrześniu 1931 roku w Gdowie. Po zakończeniu II wojny światowej Franciszek z matką przenieśli się do Bytomia. W 1946 roku zapisał się na kurs szybowcowy, a cztery lata później wstąpił do dęblińskiej Szkoły Orląt, którą ukończył jako prymus. W 1952 roku został przydzielony do 31. pułku myśliwskiego na Bemowie, a w listopadzie tego samego roku został przeniesiony do 28. pułku myśliwskiego w Redzikowie na Pomorzu.
Rankiem 5 marca 1953 roku Jarecki pilotował po raz pierwszy samolot MiG-15bis – w owym czasie jeden z najlepszych samolotów myśliwskich. Leciał jako drugi w patrolu dwóch maszyn na wysokości 1500 m. Wykorzystując chmury, odbił od partnera, odrzucił dodatkowe zbiorniki paliwa, dzięki czemu uzyskał większą prędkość, i zanurkował na pułap 200 metrów, aby wyjść z zasięgu radzieckich systemów radarowych. Początkowo przełożeni przypuszczali, że Jarecki się rozbił, ale wkrótce odnaleziono dodatkowe zbiorniki i zdano sobie sprawę z ucieczki pilota, który wówczas był już nad Bornholmem. Sądził, że znajduje się tam duża amerykańska baza wojskowa. Okazało się jednak, że było tam jedynie niewielkie, słabo oznakowane lotnisko (współcześnie jest to port lotniczy Bornholm koło miasta Rønne). Rozważał wówczas lot do Kopenhagi, jednak nie zdecydował się na to ze względu na zbyt małą ilość paliwa. Zdołał wylądować na krótkim, trawiastym pasie startowym, nie uszkadzając samolotu. Cała ucieczka trwała zaledwie kilkanaście minut.
Na wyspie, wezwani przez duńskie władze, specjaliści z USA dokładnie sprawdzili samolot i po paru tygodniach – zgodnie z przepisami międzynarodowymi – odesłali go z powrotem do Polski. Jarecki pojechał do Monachium, gdzie wystąpił w Radiu Wolna Europa. W Londynie otrzymał od generała Władysława Andersa Krzyż Zasługi. Następnie wyjechał do USA, gdzie otrzymał nagrodę 50 000 dolarów za sprowadzenie na Zachód MiGa-15. Spotkał się m.in. z prezydentem Dwightem Eisenhowerem, który podpisał akt nadania Jareckiemu obywatelstwa amerykańskiego. Uzyskanie go było możliwe dzięki adopcji przez polonijnego senatora.
Polski sąd wojskowy skazał go na karę śmierci.
Jarecki ukończył studia na Uniwersytecie Kalifornijskim, potem Alliance College, zdobył stopień doktora nauk technicznych, pracował jako przedstawiciel handlowy. W 1968 roku założył firmę Jarecki Valves produkującą części do rakiet wykorzystywanych w amerykańskim programie kosmicznym. Był dwukrotnie żonaty, miał szóstkę dzieci.
Kombinezon, w którym podjął ucieczkę, znajduje się na wystawie w National Air and Space Museum w Waszyngtonie.
Jarecki nie był pierwszym Polakiem, który podjął się takiej próby. Ppor. Edward Pytko próbował uciec do Austrii, ale z powodu braku paliwa został przechwycony przez radziecki pościg koło Wiener Neustadt. Odesłany do kraju, został skazany na karę śmierci i stracony. Kilka miesięcy później wyczyn Jareckiego powtórzył Zdzisław Jaźwiński, także z 28. pułku myśliwskiego i takim samym samolotem. Trzy lata później czterej uczniowie szkoły lotniczej w Dęblinie uciekli w dwóch samolotach Jak-18, przekraczając granice Czechosłowacji i lądując w Austrii, koło Wiednia.
Po ucieczce Jareckiego odwołano planowaną operację CIA, w ramach której polscy piloci: kpt. pil. Ludwik Martel, mjr pil. Józef Jeka oraz mjr pil. Stefan Janus mieli zostać zrzuceni na teren PRL oraz porwać najnowszy wówczas radziecki odrzutowiec.
W 2006 Franciszek Jarecki wystąpił przed kamerami w serialu Wielkie ucieczki przedstawiającym historie Polaków, którzy w latach 1944–1989 podjęli ucieczkę z kraju.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Polscy piloci myśliwscy Kategoria:Oficerowie polskiego lotnictwa wojskowego 1943–1989 Kategoria:Polscy uciekinierzy na Zachód Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdowie Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2010