Społeczeństwo nowoczesne – typ społeczeństwa, ukształtowany w nowoczesności.
Nowoczesność jako epoka Pojęcie społeczeństwa nowoczesnego wykorzystywane w teorii modernizacji na określenie etapu rozwoju społecznego, bądź cyklu modernizacyjnego, następującego po społeczeństwie tradycyjnym (społeczeństwie przednowoczesnym), a zarazem poprzedzającego powstanie społeczeństwa ponowoczesnego. Termin „społeczeństwo nowoczesne” bywa także stosowany na określenie społeczeństwa przemysłowego.
Cechy Marek Szczepański dzieli cechy społeczeństwa nowoczesnego na pięć kategorii: organizacyjne, osobowości nowoczesnej, społeczno-kulturowe, polityczne oraz techniczno-ekonomiczne. Cechy organizacyjne: wielka liczba członków, otwartość na inne społeczeństwa, heterogeniczność, miasto jako podstawowa jednostka organizacji przestrzennej, duża liczba miast o charakterze postindustrialnym, dominacja miast informatycznych. Cechy osobowości nowoczesnej: wysoki poziom potrzeby osiągania empatii, nonkonformizm, przekonanie o możliwości opanowania świata fizycznego-przyrodniczego, rezygnacja z fatalizmu i wiary w przeznaczenie, orientacja na przyszłość, osobowość liberalna i/lub demokratyczna. Cechy społeczno-kulturowe: dominacja więzi rzeczowych, podziały warstwowe, porządek społeczny oparty na kontrakcie, pozycje osiągane, zachowania niekonwencjonalne, działania uniwersalistyczne, wiedza naukowa, wysoki poziom skolaryzacji, wysokie kompetencje symboliczne, dominacja sfery profanum w kulturze. Cechy polityczne: władza świecka, władza legalna, szeroki udział społeczeństwa w sprawowaniu władzy, pluralizm instytucji politycznych, brak tendencji endogamicznych elit politycznych. Cechy techniczno-ekonomiczne: nieautarkiczność, skomplikowane technologie, złożony podział pracy, gospodarka wysokotowarowa, wysoki wskaźnik produkcji, przemysły innowacyjne i wyspecjalizowane usługi, dominacja korporacji międzynarodowych.
Nowoczesna struktura społeczna Społeczeństwa nowoczesne charakteryzują się odmienną strukturą społeczną od społeczeństw tradycyjnych. Społeczeństwa nowoczesne to społeczeństwa w których wykształcił się zaawansowany podział pracy, a sytuację jednostek w coraz większym stopniu określa ich miejsce w tym podziale i ich pozycja rynkowa. Praca staje się podstawową działalnością określającą sytuację człowieka (jego umiejętności, dostęp do dóbr, wzory konsumpcji). Wytwarza się strukturą zawodową społeczeństwa i podział na klasy społeczne (w przeciwieństwie do społeczeństw przednowoczesnych, dzielących się np. na stany).
W konsekwencji, pozycja społeczna jednostek coraz mniej jest przypisana (na pozycję nie wpływu sama jednostka), a coraz więcej osiągana (wynika z podjętych działań przez jednostkę). Henry Sumner Maine określił tę ewolucję społeczeństw jako przejście "od statusu do kontraktu".
Podział pracy miał charakter upłciowiony - w odmienny sposób wyglądał dla mężczyzn i kobiet. Praca produkcyjna została wyprowadzona poza gospodarstwo domowe i przeniesiona do zakładów pracy. Doprowadziło to do podziału na pracę nadal prowadzoną w domu (praca domowa i opiekuńcza), przypisywaną kobietom, oraz pracę zarobkową, zewnętrzną, przypisywaną mężczyznom. Każda z tych form pracy wykonywana była w innej sferze życia (prywatnej i publicznej). Wiązano również z nimi odmienne cechy charakteru i role rodzinne. Ze sferą pracy zarobkowej wiązano cechy męskie takie jak siła, brak emocjonalności, odpowiedzialność za utrzymanie rodziny. Natomiast cechy kobiece związane były z emocjonalnością i opiekuńczością. Taki model rodziny obecny był jako wzorzec w wielu rozwiniętych społeczeństwach Zachodu. Ten wzorzec życia rodzinnego zaczął ulegać przemianom w drugiej połowie XX wieku.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Typologia społeczeństw