thumb|Trzeci proces przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Warszawie. Siedzą od lewej w drugim rzędzie: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger i Max Daume thumb|Proces 40 członków załogi obozu w Oświęcimiu w Krakowie thumb|Budynek Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8 w Warszawie, miejsce trzeciego i czwartego procesu

Najwyższy Trybunał Narodowy – polskiGrzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944–1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 37; Marian Kallas, Historia ustroju Polski X–XX w., PWN, Warszawa 2001, s. 496; Najwyższy Trybunał Narodowy, [w:] Wielka encyklopedia PWN, t. 18, Warszawa 2003, s. 303. sąd szczególny utworzony 18 lutego 1946 roku i działający na podstawie Dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym (, oraz ), zajmujący się wymierzaniem kar dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców Narodu Polskiego. Trybunał procedował w latach 1946–1948.

Utworzenie Trybunału Genezą NTN było to, że polska strona, uznając, że Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze nie uwzględnił należycie skarg polskich, postanowiła powołać jego krajowy odpowiednik.

Dekret o utworzeniu Trybunału podpisał prezydent Krajowej Rady Narodowej (KRN) Bolesław Bierut, a kontrasygnowali: premier Edward Osóbka-Morawski, minister sprawiedliwości Henryk Świątkowski oraz minister bezpieczeństwa publicznego Stanisław Radkiewicz. Trybunał orzekał na podstawie całego obowiązującego po wojnie ustawodawstwa karnego:

Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeksu karnego (, ze zm.; art. 225, 235, 236, 246, 259 i 278); Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 września 1944 r. – Kodeksu karnego Wojska Polskiego (, ze zm.); przepisów szczególnych, jak np. Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (, ze zm.).

Procedura Trybunał orzekał w składzie trzech sędziów i czterech ławników powoływanych spośród posłów do KRN. Jego wyroki, podobnie jak orzeczenia Sądu Najwyższego, były ostateczne i niezaskarżalne. Skazanym przysługiwało prawo do zwrócenia się o łaskę do Prezydenta KRN. Najwyższy Trybunał Narodowy sądził w szczególności: osoby odpowiedzialne za przegraną Polski we wrześniu 1939 roku oraz faszyzację międzywojennej Polski przestępców pospolitych z okresu II wojny światowej reichsdeutschów i volksdeutschów działaczy podziemia nacjonalistycznego.

Trybunał działał do 1948 roku, mimo że nie został zlikwidowany żadnym aktem prawnymGrzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944–1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002, s. 49.. Kolejne procesy przeciwko zbrodniarzom wojennym toczyły się przed sądami powszechnymi.

Skład Najwyższego Trybunału Narodowego Wymagania formalne, wybór oraz kadencja członków Trybunału Zgodnie z art. 3 ust. 2 dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym, prezydium Krajowej Rady Narodowej na wniosek Ministra Sprawiedliwości powoływało na sędziów Najwyższego Trybunału Narodowego osoby posiadające kwalifikacje sędziowskie.

Osoby zasiadające w Trybunale thumb|Sędziowie Najwyższego Trybunału Narodowego podczas procesu Amona Goetha. Od lewej: dr M. Dobromęski, Albert Eimer, Józef Zembaty, i Felix Jarosz sędziowie: Emil Stanisław Rappaport Stanisław Rybczyński Henryk Cieśluk M. Dobromęski, Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie Albert Eimer, prezes Specjalnego Sądu Karnego w Krakowie Józef Zembaty, sędzia Specjalnego Sądu Karnego w Katowicach Felix Jarosz, sędzia zapasowy sędziowie ławnicy:thumb|Najwyższego Trybunał Narodowy w pełnym składzie podczas procesu Amona Goetha. Od lewej: Henryk Dobrowolski, Marian Litiński, Albin Jura, M. Dobromęski, M. dr Albert Eimer, Józef Zembaty, Felix Jarosz, Franciszek Zymła, i Pelagia Lewińska Stanisław Stasiak Stanisław Stefański, poseł do KRN Henryk Wójcik Janusz Wierusz-Kowalski Marian Litiński, poseł do KRN Albin Jura, poseł do KRN Franciszek Zymła, poseł do KRN Pelagia Lewińska, posłanka do KRN Henryk Dobrowolski, ławnik zapasowy, poseł do KRN

Prokuratura Trybunału prokuratorzy: Tadeusz Cyprian Henryk Gacki Jerzy Sawicki Mieczysław Siewierski Stefan Kurowski

Postępowanie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym Wyroki Trybunału były ostateczne i prawomocne, a przepisy kodeksu postępowania karnego dotyczące apelacji zostały wyłączone. Skazanemu przysługiwała prośba do Prezydenta Krajowej Rady Narodowej o zastosowanie prawa łaski.

W wypadku orzeczenia w wyroku skazującym kary śmierci akta sprawy wraz z opinią Trybunału trafiały do Prezydenta KRN, z możliwością skorzystania przez niego z prawa łaski.

Obrońcy w procesach przed Trybunałem Stanisław Hejmowski

Procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym Przed Trybunałem odbyło się siedem procesów:

Oskarżony: Arthur Greiser. Proces odbył się w Poznaniu 22 czerwca – 7 lipca 1946. Miejsce: aula Uniwersytetu Poznańskiego Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano. Oskarżony: Amon Göth. Proces w Krakowie 27 sierpnia – 5 września 1946. Miejsce: sala Sądu Okręgowego w Krakowie Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano. Oskarżeni: Ludwig Fischer, Ludwig Leist, Josef Meisinger, Max Daume Proces w Warszawie 17 grudnia 1946 – 24 lutego 1947 Miejsce: sala w siedzibie Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8 Wyrok: Fischer, Meisinger, Daume – kara śmierci, Leist – 8 lat więzienia, wyroki wykonano. Oskarżony: Rudolf Höß. Proces w Warszawie 11 marca – 29 marca 1947 Miejsce: sala w siedzibie Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Smulikowskiego 6/8 Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano. Oskarżeni: 40 członków załogi obozu w Oświęcimiu. Pierwszy proces oświęcimski w Krakowie 24 listopada – 16 grudnia 1947 Wyroki: 23 wyroki śmierci, 16 wyroków pozbawienia wolności od 3 lat do dożywotniego, jeden wyrok uniewinniający. Oskarżony: Albert Forster. Proces w Gdańsku 5 kwietnia – 29 kwietnia 1948 Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano. Oskarżony: Josef Bühler. Proces w Krakowie 17 czerwca – 5 lipca 1948 Wyrok: kara śmierci, wyrok wykonano.

Dodatkowo Najwyższy Trybunał Narodowy uznał rząd Generalnego Gubernatorstwa za organizację przestępczą.

Przypisy

Bibliografia Tadeusz Cyprian, Jerzy Sawicki, Siedem procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym, Poznań 1962. Marian Podgóreczny, Proces gauleitera Alberta Forstera, Palestra R. 1975 nr 19/9(213), s. 20–38. Artykuł dostępny w kolekcji cyfrowej Muzeum Historii Polski. Grzegorz Jakubowski, Sądownictwo powszechne w Polsce w latach 1944–1950, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2002. Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym () Dekret z dnia 17 października 1946 r. o zmianie dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o Najwyższym Trybunale Narodowym () Dekret z dnia 11 kwietnia 1947 r. o zmianie dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym () Tekst jednolity Dekretu o Najwyższym Trybunale Narodowym zamieszczony w Obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 1946 r. ()

Linki zewnętrzne Baza świadectw „Zapisy Terroru”, w której gromadzone są zeznania składane przed Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce wykorzystane w procesach przed Najwyższym Trybunałem Narodowym Wyrok Najwyższego Trybunału Narodowego z 22 grudnia 1947 r. w tzw. procesie oświęcimskim

Kategoria:Polska podczas II wojny światowej Kategoria:Sądownictwo Polski Ludowej Kategoria:Stalinizm w Polsce Kategoria:Procesy zbrodniarzy hitlerowskich Kategoria:Organy wymiaru sprawiedliwości w Polsce