thumb|260px|Król Aleksander Jagiellończyk w senacie, Statut Łaskiego thumb|260px|Gmach Senatu (z lewej) i Sejmu RP. Warszawa, ul. Wiejska 1930 thumb|260px|Okręgi wyborcze w wyborach do Senatu obowiązujące od 2011 Senat Rzeczypospolitej Polskiej – organ władzy ustawodawczej, druga izba (tradycyjnie określana jako izba wyższa) parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej. Składa się ze 100 członków (senatorów) wybieranych w wyborach powszechnych, bezpośrednich i tajnych, w jednomandatowych okręgach wyborczych (okręgi wyborcze do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej), na czteroletnią kadencję, rozpoczynającą się i kończącą wraz z kadencją Sejmu (jeśli kadencja Sejmu zostanie skrócona, skróceniu ulega także kadencja Senatu). W przypadku wygaśnięcia mandatu Prezydent RP zarządza wybory uzupełniające.
Bierne prawo wyborcze w wyborach do Senatu RP uzyskuje się w wieku 30 lat, a czynne – od 18.
Organy Senatu Konstytucyjne organy Senatu to: Marszałek Komisje. Organy wprowadzone przez regulamin Senatu: Prezydium Senatu Konwent Seniorów.
Obecna kadencja Senatu
Historia Senatu Senat w Królestwie Polskim
Senat RP wywodzi się z Rady królewskiej.
W I Rzeczypospolitej, od schyłku XV wieku, był wyższą izbą Sejmu. W skład Senatu I Rzeczypospolitej wchodzili biskupi katoliccy, oraz pochodzący z nominacji królewskiej wyżsi urzędnicy państwowi (wiryliści).
Senat II Rzeczypospolitej
W II Rzeczypospolitej instytucja Senatu została (mimo sprzeciwów lewicy) przywrócona od roku 1921 w konstytucji marcowej; senatorowie byli wybierani w wyborach powszechnych – w sumie pięć razy aż do wybuchu wojny w 1939 Konstytucja kwietniowa z 1935 znacznie ograniczyła czynne prawo wyborcze do Senatu – przysługiwało ono niewiele ponad 100 tys. wyborców – oraz nadała Prezydentowi Rzeczypospolitej uprawnienia do mianowania jednej trzeciej senatorów.
Senat spełniał rolę izby korygującej projekty ustaw uchwalonych wcześniej przez izbę niższą – Sejm.
Brak Senatu w PRL W PRL, po II wojnie światowej, instytucja Senatu została zniesiona na podstawie wyników sfałszowanego referendum ludowego z 1946. Przez ponad 40 lat Sejm był jedyną izbą polskiego parlamentu, aż do wyborów, które odbyły się 4 czerwca 1989, Wybrano wówczas Senat I kadencji, głosowanie zakończyło się ogromnym sukcesem „Solidarności”, udało jej się wprowadzić aż 99 przedstawicieli do izby. Senat powstał na podstawie umów okrągłostołowych; ustalono, iż w każdym z województw wybieranych będzie po 2 senatorów (oprócz warszawskiego i katowickiego, w których wybierano po 3).
Przywrócenie Senatu Po przywróceniu Senatu w 1989, miejscem jego posiedzeń do maja 1991 była Sala Kolumnowa w Sejmie. Obecnie obrady odbywają się w sali posiedzeń w budynku Senatu mieszczącym się w kompleksie parlamentarnym tuż obok budynku Sejmu.
Uchwałą z 18 grudnia 2013 Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2014 Rokiem Odrodzenia SenatuUchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 grudnia 2013 ustanawiająca rok 2014 Rokiem Odrodzenia Senatu w Polsce ()..
Kadencje Senatu w III RP Kadencje Senatu w III RP
Kadencja Czas trwania kadencji Rozkład miejsc Skład I 18.06.1989 – 25.11.1991 150px Komitet Obywatelski „Solidarność” 99 Niezależni 1
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 1989 II 25.11.1991 – 31.05.1993 150px Unia Demokratyczna 21 Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” 11 Porozumienie Obywatelskie Centrum 9 Wyborcza Akcja Katolicka 9 Polskie Stronnictwo Ludowe Sojusz Programowy 8 Porozumienie Ludowe 7 Kongres Liberalno-Demokratyczny 6 Sojusz Lewicy Demokratycznej 4 Konfederacja Polski Niepodległej 4 Partia Chrześcijańskich Demokratów 3 Pozostali 18
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 1991 III 19.09.1993 – 20.10.1997 150px Sojusz Lewicy Demokratycznej 37 Polskie Stronnictwo Ludowe 36 NSZZ „Solidarność” 9 Unia Demokratyczna 4 Bezpartyjny Blok Wspierania Reform 2 Unia Pracy 2 Pozostali 10 Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 1993 IV 20.10.1997 – 18.10.2001 150px Akcja Wyborcza Solidarność 51 Sojusz Lewicy Demokratycznej 28 Unia Wolności 8 Ruch Odbudowy Polski 5 Niezależni 5
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 1997 V 19.10.2001 – 18.10.2005 150px Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy 75 Blok Senat 2001 15 Polskie Stronnictwo Ludowe 4 Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej 2 Liga Polskich Rodzin 2 Niezależni 2
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2001 VI 19.10.2005 – 4.11.2007 150px Prawo i Sprawiedliwość 49 Platforma Obywatelska 34 Liga Polskich Rodzin 7 Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej 3 Polskie Stronnictwo Ludowe 2 Niezależni 5
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2005 VII 5.11.2007 – 7.11.2011 150px Platforma Obywatelska 60 Prawo i Sprawiedliwość 39 Niezależni 1
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2007 VIII 8.11.2011 – 11.11.2015 150px Platforma Obywatelska 63 Prawo i Sprawiedliwość 31 Polskie Stronnictwo Ludowe 2 Niezależni 4 Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2011 IX 12.11.2015 – 11.11.2019 150px Prawo i Sprawiedliwość 61 Platforma Obywatelska 34 Polskie Stronnictwo Ludowe 1 Niezależni 4
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2015 X 12.11.2019 – 12.11.2023 150px Prawo i Sprawiedliwość 48 Koalicja Obywatelska 43 Polskie Stronnictwo Ludowe 3 Sojusz Lewicy Demokratycznej 2 Niezależni 4
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2019 XI 13.11.2023 – 150px Koalicja Obywatelska 41 Prawo i Sprawiedliwość 34 Trzecia Droga 11 Nowa Lewica 9 Niezależni 5
Kluby senackie w trakcie kadencji
Wyniki wyborów 2023
Uprawnienia Senatu Do kompetencji Senatu należyRola Senatu w polskim ustroju państwowym.: zatwierdzanie ustaw uchwalanych przez Sejm prawo inicjatywy ustawodawczej wyrażanie zgody na zarządzenie przez Prezydenta referendum ogólnokrajowego wyrażanie zgody na powołanie przez Sejm: Prezesa Najwyższej Izby Kontroli Rzecznika Praw Obywatelskich Rzecznika Praw Dziecka Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej członków Rady FiskalnejDz.U. z 2025 r. poz. 39 art. 11. podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia lub odrzucenia sprawozdania: Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Trybunału Konstytucyjnego Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego Rzecznika Praw Obywatelskich Rzecznika Praw Dziecka Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej prawo do wystąpienia z wnioskiem do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum zatwierdzającego, w przypadku określonym w art. 235 ust. 6 Konstytucji powoływanie 2 senatorów wchodzących w skład Krajowej Rady Sądownictwa powoływanie 2 członków Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej powoływanie 3 członków Rady Polityki Pieniężnej powoływanie 1 członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji powoływanie 1 członka Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 wraz z Sejmem uchwala ustawę o wyrażeniu zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej przekazującej niektóre kompetencje Rzeczypospolitej organizacji międzynarodowej (2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów) wraz z Sejmem uchwala zmiany w Konstytucji RP bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów (art. 235 Konstytucji) możliwość występowania do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami w sprawach dotyczących zgodności prawa z ustawą. wybór ławników Sądu NajwyższegoArt. 61 § 1–3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym ().. poprzez Komisję Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą sprawuje opiekę nad Polonią i dystrybuuje środki dla organizacji polonijnych.
W 2020 na podstawie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 Senat utracił kompetencje do wyrażania zgody na powołanie i odwołanie Prezesa Urzędu Komunikacji ElektronicznejArt. 14 pkt. 9 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 ()..
Zobacz też Parlament Rzeczypospolitej Polskiej Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Okręgi wyborcze do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Inne informacje Od stycznia 2014 internetowa transmisja z posiedzeń plenarnych Senatu jest uzupełniana tłumaczeniem na język migowy. Polski parlament (w 2012 takie rozwiązanie wdrożył Sejm) jest jednym z pierwszych parlamentów w Europie, które umożliwiły osobom niesłyszącym bieżące zapoznawanie się z przebiegiem swoich obrad.
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona oficjalna Senatu RP
Witryna edukacyjna Senatu.
Kategoria:Izby wyższe parlamentów Kategoria:Instytucje państwowe i organy władzy w Polsce Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii